چالش شفافیت در کالابرگ الکترونیک؛ عدم دسترسی خانوار به مانده اعتبار

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ طرح کالابرگ الکترونیکی که یکی از مهم‌ترین ابزار‌های حمایتی دولت چهاردهم برای حفظ قدرت خرید خانوار‌های کم‌درآمد محسوب می‌شود، از ابتدای اجرا توانسته بخشی از فشار تورمی ناشی از حذف ارز ترجیحی را کنترل کند و دسترسی اقشار آسیب‌پذیر به کالا‌های اساسی را تا حدی تضمین کند. کارشناسان اقتصادی نیز اصل این طرح را اقدامی ضروری برای هدفمندتر شدن یارانه‌ها و جلوگیری از هدررفت منابع می‌دانند.

با گذشت چند ماه از اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی در دولت چهاردهم، بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد یکی از چالش‌های مردم در این طرح، نبود سازوکار شفاف برای اطلاع‌رسانی درباره میزان اعتبار باقی‌مانده خانوار است؛ موضوعی که به گفته فعالان صنفی و شهروندان، در برخی مناطق به بروز تنش میان خریداران و فروشندگان و افزایش نارضایتی منجر شده است.

طرح کالابرگ که پس از حذف ارز ترجیحی با هدف جبران افزایش قیمت کالا‌های اساسی و حمایت از خانوار‌های کم‌درآمد اجرا شد، به شکل اعتبار الکترونیکی در اختیار مردم قرار می‌گیرد. این طرح با کاهش فشار تورمی، قدرت خرید اقشار آسیب‌پذیر را حفظ می‌کند؛ با این حال مساله‌ای ساده و کوچک نظیر نبود امکان مشاهده لحظه‌ای مانده اعتبار، بسیاری از خانوار‌ها را هنگام خرید با مشکل مواجه کرده است.

بررسی‌های اقتصاد معاصر نشان می‌دهد این نارسایی در برخی استان‌ها شدت بیشتری دارد و موجب معطلی در صف‌ها، اختلاف میان مشتریان و فروشندگان و حتی اختلال در روند فروش شده است. کارشناسان هشدار می‌دهند تداوم چنین مشکلاتی می‌تواند اعتماد عمومی به برنامه‌های حمایتی دولت را کاهش دهد؛ حتی اگر اصل طرح از نظر اقتصادی ضروری و منطقی باشد.

در همین حال، برخی جریان‌های منتقد و فعالان اقتصادی، همین ضعف اطلاع‌رسانی را دلیلی برای طرح دوباره پیشنهاد «نقدی‌سازی یارانه‌ها» عنوان می‌کنند و معتقدند پیچیدگی‌های اجرایی کالابرگ اثربخشی آن را زیر سوال می‌برد. با این حال، تحلیلگران اقتصادی تاکید دارند که مشکل اصلی نه در ماهیت طرح، بلکه در زیرساخت‌های ارتباطی و اطلاع رسانی ناکافی است.

کارشناسان پیشنهاد می‌کنند دولت خیلی راحت می‌تواند با راه‌اندازی یک سیستم پیامکی و اطلاع‌رسانی لحظه‌ای، از بروز بخش قابل توجهی از این مشکلات جلوگیری کند. بر اساس این پیشنهاد، پس از هر خرید، میزان اعتبار باقی‌مانده باید از طریق پیامک به سرپرست خانوار اعلام شود و هنگام شارژ دوره‌ای نیز پیامک رسمی شامل مبلغ و تاریخ اعتبار و باقی‌مانده اعتبار قبلی، ارسال شود. همچنین فراهم شدن امکان استعلام سریع از طریق اپلیکیشن (در کنار پیام‌رسان بله) یا کد دستوری می‌تواند به شفافیت بیشتر کمک کند.

به باور تحلیلگران، اجرای چنین سازوکاری که هزینه چندانی نیز ندارد، علاوه بر کاهش تنش‌های فروشگاهی، اعتماد عمومی به طرح‌ حمایتی دولت را افزایش می‌دهد و مانع تبدیل یک ضعف اجرایی به چالشی اجتماعی خواهد شد.

به‌طور کلی، طرح کالابرگ همچنان یکی از ابزار‌های اصلی سیاست حمایتی دولت برای مدیریت تبعات حذف ارز ترجیحی محسوب می‌شود، اما موفقیت بیشتر آن در گرو شفافیت، اطلاع‌رسانی دقیق و رفع نارسایی‌های اجرایی است. به‌روزرسانی سازوکار‌های اطلاع‌رسانی می‌تواند نقش مهمی در افزایش رضایت مردم و تثبیت جایگاه این طرح به عنوان یک ابزار هدفمند حمایتی ایفا کند.