٨ راهکار برای اصلاح آسیب ۱۵ میلیارد دلاری ناترازی گاز به صنایع

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ میزان مصرف گاز کشور در سال ۱۴۰۱، حدود ٢٤١ میلیارد متر مکعب بوده که در هشت ماه گرم و چهار ماه سرد سال، متوسط مصرف روزانه به ٥٩٧ و ٧٨٢ میلیون متر مکعب در روز می‌رسد.

مهدی هاشم‌زاده، کارشناس انرژی در گفت‌وگو با اقتصاد معاصر می‌گوید: بزرگترین چالش اقتصادی ایران، ناترازی انرژی، به‌ویژه در بخش گاز است. این ناترازی در حال حاضر به حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز رسیده است و باعث شده که به صنایع و نیروگاه‌ها گازرسانی صورت نگیرد و بخش بزرگی از درآمد‌های ارزی کشور کاهش یابد.  

به گفته وی اگر ناترازی گاز وجود نداشت، به جای مازوت و گازوئیلی که به صنایع یا نیروگاه‌ها می‌دادیم، می‌توانستیم آن را صادر کنیم و برای کشور ارزآوری ۳ میلیارد دلاری داشته باشیم، قطع انتقال گاز به صنایع، مبلغ ۱۵ میلیارد دلار ضربه مستقیم زده و سبب شده تا کشور از صادرات محصولات حاصله از صنایع عقب بماند. اگر ما به‌ صورت جدی بحث ناترازی گاز را دنبال نکنیم، عدم‌النفع‌های کشور بیشتر می‌شوند و حتی به دو برابر وضعیت فعلی خواهند رسید. همچنین اگر این موضوع ادامه پیدا کند، از سه سمت تامین سوخت، صادرات و عدم‌النفع‌های وارده، به کشور ضرر خواهد رسید.

این کارشناس انرژی می‌گوید: تولید گاز کشور تقریبا ۹۰۰ میلیون متر مکعب در روز بوده که معادل یک‌نهم کل اروپا است. با این حال تا وقتی مدیریت مصرف حل نشود، این ناترازی حل نخواهد شد. همچنین شدت مصرف انرژی در ایران دو برابر میانگین جهانی بوده و این موضوع به علت پایین بودن قیمت گاز است.

میزان تولید و مصرف متوسط روزانه گاز در کشور 

طبق گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، میزان مصرف گاز کشور در سال ۱۴۰۱، حدود ٢٤١ میلیارد متر مکعب بوده که در هشت ماه گرم و چهار ماه سرد سال، متوسط مصرف روزانه به ٥٩٧ و ٧٨٢ میلیون متر مکعب در روز می‌رسد.

در حال حاضر محدودیت تامین گاز در ماه‌های سرد سال برای بخش‌های سیمانی، نیروگاهی و تزریق به میادین نفتی به حداکثر مقدار خود رسیده و عملا امکان جبران ناترازی از این محل وجود ندارد. در نتیجه در سال ١٤٠١ علاوه بر بخش‌های ذکر شده، محدودیت بیشتری متوجه بخش‌های پتروشیمی و فولادی شد.

در این سال میزان ناترازی به صورت متوسط در سه ماه سرد سال و در سردترین ماه سال به ترتیب ٢٢٥ و ٣١٥ میلیون متر مکعب در روز بوده و با توجه به ادامه روند کنونی، با چالش بسیار جدی‌تری روبه‌رو خواهیم شد.

راهکار‌های تقنینی، نظارتی و سیاستی برای بهبود ناترازی گاز طبیعی

ذخیره‌سازی گاز طبیعی

راه‌حل اصلی برای ناترازی فصلی گاز، ذخیره‌سازی در مخازن زیرزمینی در فصل گرم و برداشت در فصل سرد است. ایران باید نسبت ذخیره‌سازی گاز به مصرف سالانه را به حداقل ۱۰ درصد افزایش دهد.

تغییر رویکردها

برای حل ناترازی انرژی، باید استراتژی‌ها در بخش صنعت و نیروگاه‌ها تغییر کنند. به‌جای توسعه صنایع انرژی‌بر، باید به واحد‌های تکمیلی و نیروگاه‌های تجدیدپذیر توجه شود. در ساختمان‌های جدید نیز، صدور پایان‌کار باید مشروط به تایید بهینه‌سازی مصرف انرژی باشد.

اصلاح ساختار بهینه‌سازی

بهینه‌سازی مصرف انرژی باید به‌عنوان اولویت اصلی وزارت نفت و نیرو قرار گیرد و همکاری سایر وزارتخانه‌ها نیز ضروری بوده و باید یک نهاد متولی واحد برای بهینه‌سازی مصرف انرژی ایجاد شود. 

توسعه بازار بهینه‌سازی انرژی 

قابل ذکر است که دولت باید گواهی‌های صرفه‌جویی انرژی را با حداقل نرخ اقتصادی برای ایجاد انگیزه در سرمایه‌گذاری در طرح‌های بهینه‌سازی صادر کند.

حذف یارانه زنجیره گاز 

یارانه‌ها باید به‌تدریج حذف شوند و منابع درآمدی حاصل از فروش گاز به‌ طور هدفمند به مصرف‌کنندگان نهایی تخصیص یابد.

اصلاح تعرفه گاز طبیعی

تعرفه‌ها باید به‌صورت موضعی و بر اساس سهم درآمد محصولات صادراتی و هزینه گاز تعیین شوند. همچنین بهبود تعرفه‌گذاری پلکانی برای مشترکان خانگی و تجاری پیشنهاد می‌شود. 

خودتامینی گاز صنایع عمده 

صنایع عمده باید بتوانند گاز مورد نیاز خود را از طریق سرمایه‌گذاری در حوزه بالادست گاز تامین کنند. این موضوع شامل جمع‌آوری گاز‌های مشعل و توسعه میادین کوچک گازی می‌شود. 

توسعه میادین گازی مبتنی بر صادرات 

برای افزایش توجیه اقتصادی، باید به شرکت‌های تابعه وزارت نفت اجازه داده شود تا میادین گازی را با قرارداد صادرات توسعه دهند. این اقدام می‌تواند جایگاه ایران را به‌عنوان هاب انرژی منطقه تقویت کند.

این راهکار‌ها می‌توانند منجر به بهبود ناترازی گاز طبیعی و افزایش بهره‌وری در مصرف و تولید انرژی شوند.