سی ان ان: جنگ ایران باعث کمبود همه چیز در جهان شده است

به گزارش اقتصادمعاصر؛ سی ان ان طی گزارشی نوشت: تجاوز آمریکا به ایران که یک ماه از آن می‌گذرد، کمبود نفت خام را به چیزی بسیار بدتر تبدیل کرده است: کمبود تقریباً همه چیز.

جنگ در خاورمیانه جریان نفت و گاز از تنگه هرمز را مختل کرده و عرضه جهانی را حدود یک‌پنجم کاهش داده است. این بحران نه تنها قیمت سوخت را سر به فلک کشانده، بلکه مواد پتروشیمی را که برای تولید کالاهای روزمره مثل کفش، لباس و کیسه پلاستیک لازم است، کمیاب کرده است.

این فشار حالا به همه جای بازار مصرف سرایت کرده، چرا که قیمت موادی مثل پلاستیک، لاستیک و پلی‌استر بالا رفته است. تأثیر این بحران فعلاً بیشتر در آسیا دیده می‌شود؛ منطقه‌ای که بیش از نیم تولیدات جهان را انجام می‌دهد و به شدت به واردات نفت و سایر مواد اولیه وابسته است.

در کره جنوبی، مردم در حال خرید وحشت‌زده کیسه زباله هستند و دولت از برگزارکنندگان رویدادها خواسته استفاده از وسایل یک‌بارمصرف را به حداقل برسانند. تایوان خط تلفنی برای تولیدکنندگانی راه انداخته که پلاستیکشان تمام شده، و کشاورزان برنج‌کار آن به رسانه‌های محلی گفته‌اند ممکن است قیمت را بالا ببرند چون نمی‌توانند کیسه‌های خلأدار تهیه کنند.

در ژاپن، بحران نفت این نگرانی را ایجاد کرده که بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه نتوانند درمان شوند، چون لوله‌های پلاستیکی پزشکی که در دیالیز استفاده می‌شود، کمیاب شده است. تولیدکنندگان دستکش در مالزی می‌گویند کمبود یک محصول فرعی نفتی که برای ساخت لاستیک طبیعی لازم است، عرضه جهانی دستکش‌های پزشکی را تهدید می‌کند.

دن مارتین، از مدیران شرکت مشاوره دیزان شِیر می‌گوید: «این بحران خیلی سریع به همه چیز سرایت می‌کند: نودل، چیپس، اسباب‌بازی، لوازم آرایشی. چون تهیه درپوش‌های پلاستیکی، جعبه‌ها، کیسه‌های تنقلات و ظروف سخت‌تر شده است. به گفته او، مشتقات نفتی همچنین برای ساخت چسب کفش و مبلمان، روان‌کننده‌های صنعتی ماشین‌آلات، و حلال‌های رنگ و مواد شوینده لازم است.

او تأکید می‌کند: «انتشار این بحران از اختلال در نفت و حمل ونقل به پتروشیمی و کالاهای مصرفی، بسیار سریع است.»

این آشفتگی در کالاهای اساسی و تولید، فشار صعودی بر تورم جهانی می‌آورد و رشد اقتصادی را مختل می‌کند. تولیدکنندگان هزینه بیشتری برای انرژی و مواد خام می‌پردازند که حاشیه سودشان را کاهش داده و دارد قیمت‌ها را برای مصرف‌کنندگان بالا می‌برد. افزایش هزینه سوخت، سفر و لجستیک را برهم زده، و کمبود مواد دیگر از خاورمیانه مثل کود و هلیوم می‌تواند منجر به گران‌تر شدن مواد غذایی و لوازم الکترونیک شود.

صندوق بین‌المللی پول نوشته: «چنین سرریزهای پیچیده‌ای در زمانی به ما رو می‌کند که بسیاری از اقتصادها ظرفیت کمی برای جذب شوک دارند. اگرچه جنگ ممکن است به شکل‌های مختلف بر اقتصاد جهانی اثر بگذارد، اما همه راه‌ها به قیمت‌های بالاتر و رشد کندتر ختم می‌شود.»

کشورها شروع به آزادسازی حجم بی‌سابقه‌ای نفت از ذخایر اضطراری کرده‌اند، اما بخش زیادی از کمبود فزاینده به دلیل کمبود نفتا (یک محصول فرعی نفتی و خوراک حیاتی برای مواد مصنوعی) است که تولیدکنندگان ذخیره بسیار کمی از آن دارند و جایگزینی هم برایش وجود ندارد.

برخی شرکت‌های پتروشیمی در آسیا که بیش از نیمی از نفتای خود را از خاورمیانه می‌گیرند، به دلیل کمبود مواد اولیه، تولید را کاهش داده یا اعلام فورس ماژور کرده‌اند. کره جنوبی از تعلیق تحریم‌های آمریکا علیه برخی نفت و فرآورده‌های روسی استفاده کرده و اولین محموله نفتا را از مسکو خریداری کرده است. سئول همچنین برای حفظ عرضه داخلی، صادرات نفتا را ممنوع کرده است.

مارتین می‌گوید کمبود نفتا دارد هزینه‌های تولید را برای مشتریانش بالا می‌برد، مخصوصاً آنهایی که محصولات با مشخصات فنی سخت می‌سازند مثل نیمه‌رساناها، قطعات خودرو و بسته‌بندی پزشکی یا مواد غذایی. به گفته او راهکار زیادی وجود ندارد جز اینکه مونتاژ را کم کنند و برق کمتری مصرف کنند. همه شرکت‌ها با هم رقابت می‌کنند و همه در یک شرایط قرار دارند.

با افزایش رقابت تولیدکنندگان برای تأمین مواد، قیمت پلاستیک و محصولات حاوی آن بالا می‌رود. طبق گزارش آژانس اطلاعات کالای آی‌سی‌آی‌اس، قیمت رزین‌های پلاستیکی در آسیا از اواخر فوریه که آمریکا و اسرائیل اولین حملات هوایی را به ایران انجام دادند، تا 59 درصد افزایش یافته و به رکورد بالایی رسیده است.

یکی از بزرگ‌ترین عمده‌فروشان بسته‌بندی پلاستیکی تایلند می‌گوید قیمت کیسه‌های شفاف سلوفانی که رستوران‌ها و غذافروشی‌ها برای بیرون‌بر استفاده می‌کنند را 10 درصد بالا برده است. رسانه‌های هند گزارش داده‌اند که آب معدنی گران شده و قیمت درپوش بطری‌های پلاستیکی از زمان شروع جنگ چهار برابر شده است. یک مقام در نونگشیم، بزرگترین تولیدکننده نودل فوری کره جنوبی، گفته شرکتی که بسته‌بندی پلاستیکی آن را تأمین می‌کند، حدود یک ماه دیگر بیشتر موجودی ندارد.

شیرین گو، تحلیلگر ارشد آی‌سی‌آی‌اس، می‌گوید کالاهای مصرفی که به شدت به بسته‌بندی پلاستیکی وابسته‌اند، مثل لوازم آرایشی، ممکن است حتی از خود محصولات پلاستیکی بیشتر در معرض کمبود باشند.

از آنجا که آسیا اولین منطقه‌ای بود که اثر بحران سوخت را حس کرد، مشکلات جدید تأمین مواد در این قاره، نوید خوبی برای بقیه جهان ندارد، اگر نفت و سایر منابع نتوانند در خاورمیانه تولید یا از آنجا حمل شوند. به گزارش مورگان استنلی، خاورمیانه علاوه بر تولید حدود 17 درصد نفتای جهان و 30 درصد رزین پلاستیک، 45 درصد گوگرد (برای تولید کود)، 33 درصد هلیوم (برای نیمه‌رساناها، بهداشت و درمان و هوافضا) و 22 درصد اوره و آمونیاک (برای تغذیه محصولات کشاورزی) را تأمین می‌کند.

کشاورزان آمریکایی الان هزینه بیشتری برای کود می‌پردازند، چون قیمت اوره وارداتی از زمان شروع جنگ حدود یک‌سوم بالا رفته است.

تحلیلگران جی‌پی مورگان می‌نویسند: «درست مثل دوران کووید، شوک به صورت همزمان پیش نمی‌آید، بلکه به صورت زنجیره‌ای و متوالی است – یک اختلال غلتان در عرضه که به سمت غرب حرکت می‌کند.» به اعتقاد آن‌ها، محدودیت‌های عرضه در آوریل شدیدتر خواهد شد، چون آخرین محموله‌های نفت خامی که پیش از جنگ ارسال شده، اوایل ماه آوریل می‌رسد. به گفته این تحلیلگران، «چالش اصلی از قیمت به کمبود فیزیکی تغییر کرده است. آسیا دیگر در مرحله صرفاً پیشگیرانه نیست.»

برخی تحلیلگران می‌گویند تولیدکنندگان کالاهای مصرفی خرید مواد را به تأخیر می‌اندازند به این امید که اگر درگیری خاورمیانه حل شود، قیمت‌ها پایین بیاید.

چیو جون، تولیدکننده 36 ساله پلی‌استر در شهر هاینینگ چین، می‌گوید از زمانی که عملاً تنگه هرمز بسته شده، قیمت تراشه‌های پلی‌استری که برای ساخت پارچه نیاز دارد، حدود 50 درصد بالا رفته، اما مشتریانش در صنایع نساجی خانگی، پوشاک و نخ، حاضر به قبول این افزایش نیستند. کارخانه او که دوازده کارمند دارد، هنوز کار می‌کند، اما فقط برای تکمیل سفارش‌های قبلی. او می‌گوید منتظر می‌ماند تا ببیند اوضاع چه می‌شود و نمی‌خواهد برای مواد اولیه زیادی پول بدهد و بعد کالای بی‌خریدار تولید کند. او می‌گوید: «نگرانم. همه صنعت همین احساس را دارد. هیچ کس نمی‌داند جنگ به کجا می‌کشد.»

برخی دیگر سعی می‌کنند با کم کردن میزان پلاستیک در بسته‌بندی، هزینه را کاهش دهند. در اندونزی، قیمت پلاستیک در یک ماه گذشته دو برابر شده و شرکت‌ها ضخامت مواد بسته‌بندی را کاهش می‌دهند. برخی حتی به استفاده از مواد دیگر مثل کاغذ، شیشه، آلومینیوم یا پلاستیک بازیافتی فکر می‌کنند، هرچند فدراسیون بسته‌بندی اندونزی می‌گوید هر کدام از این مواد چالش‌های خود را دارند؛ از جمله دوام، رعایت استانداردهای ایمنی و زمان لازم برای بازسازی خطوط تولید و یافتن تأمین‌کننده جدید که ممکن است شش ماه تا یک سال طول بکشد.

استیون مور، بنیانگذار ام‌ال‌تی آنالیتیکس، می‌گوید روی آوردن به پلاستیک بازیافتی هم می‌تواند هزینه بالایی داشته باشد. به گفته او، عرضه جهانی مواد پلاستیکی بازیافتی از الان محدود است و معمولاً قیمت آن پنج تا هفت برابر پلاستیک ساخته شده از سوخت فسیلی است.

او می‌گوید: «حتی اگر همه چیز از فردا در تنگه هرمز به حالت عادی برگردد، فکر می‌کنم حداقل چند ماه طول می‌کشد تا بخش پلاستیک در آسیا به حالت عادی بازگردد.»/تسنیم