جدایی امارات از اوپک؛ آیا موازنه قدرت در خلیج فارس تغییر می‌کند؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ امارات متحده عربی با اعلام خروج از اوپک در تاریخ اول می، یکی از مهم‌ترین تغییرات ساختاری سال‌های اخیر در بازار جهانی نفت را رقم زد؛ تصمیمی که به گفته منابع آگاه، شوک قابل توجهی به ائتلاف اوپک‌پلاس وارد کرده و توان این گروه برای مدیریت عرضه جهانی را کاهش می‌دهد. این اقدام در حالی انجام می‌شود که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، بزرگ‌ترین اختلال روزانه در عرضه انرژی جهان را ایجاد کرده و شکاف‌های سیاسی میان کشورهای خلیج فارس را آشکارتر ساخته است.  

امارات که حدود ۶۰ سال عضو اوپک بود، چهارمین تولیدکننده بزرگ این سازمان محسوب می‌شد و پیش از آغاز جنگ، نزدیک به ۳.۳ تا ۳.۴ میلیون بشکه در روز نفت تولید می‌کرد؛ رقمی که معادل حدود ۳ درصد عرضه جهانی است. خروج این کشور، آن را از محدودیت‌های سهمیه‌ای اوپک آزاد می‌کند و در صورت بازگشت مسیرهای کشتیرانی تنگه هرمز به حالت عادی، ابوظبی می‌تواند تولید خود را تا ۵ میلیون بشکه در روز افزایش دهد.  

وزیر انرژی امارات اعلام کرده این تصمیم کاملا سیاسی و مبتنی بر بازنگری در سیاست‌های انرژی کشور بوده و ابوظبی با هیچ کشور دیگری درباره آن مذاکره نکرده است. وی همچنین تاکید کرده که جهان به انرژی بیشتری نیاز دارد و امارات آماده است این نیاز را تامین کند.  

یک مقام اماراتی دیگر اعلام کرد امارات متحده عربی پس از تصمیم برای خروج از سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، در حال بازبینی نقش و میزان مشارکت خود در سازمان‌های چندجانبه است اما در حال حاضر برنامه‌ای برای خروج از نهادهای دیگر ندارد.

این مقام اعلام کرد ابوظبی به‌طور کلی در حال بررسی میزان کارآمدی عضویت خود در سازمان‌های چندجانبه است. در پی این تصمیم غیرمنتظره، گمانه‌زنی‌هایی درباره احتمال خروج امارات از برخی نهادهای منطقه‌ای از جمله اتحادیه عرب و شورای همکاری خلیج فارس (GCC) مطرح شده بود.

تنش پنهان میان ابوظبی و ریاض

به گفته منابع اوپک‌پلاس، اختلاف میان امارات و عربستان بر سر سهمیه تولید، یکی از عوامل زمینه‌ساز این تصمیم بوده است. سهمیه رسمی امارات ۳.۵ میلیون بشکه در روز تعیین شده اما این کشور طی یک برنامه سرمایه‌گذاری ۱۵۰ میلیارد دلاری ظرفیت تولید خود را افزایش داده و خواهان سهمیه بالاتر بوده است. روابط دو کشور طی سال‌های اخیر بر سر پرونده‌هایی مانند سودان، سومالی و یمن نیز دچار تنش شده و نزدیکی بیشتر امارات به آمریکا و اسرائیل، شکاف‌های ژئوپلیتیک را عمیق‌تر کرده است.  

تاثیر بر اوپک‌پلاس و آینده مدیریت بازار

چهار منبع از پنج مقام اوپک‌پلاس معتقدند خروج امارات توان این گروه برای متعادل‌سازی بازار از طریق تنظیم عرضه را کاهش می‌دهد. این نخستین‌بار نیست که کشوری اوپک را ترک می‌کند اما امارات بزرگ‌ترین عضو جداشده در تاریخ اخیر است؛ اقدامی که به گفته تحلیلگران، نشانه‌ای از ضعف ساختاری رو به رشد در اوپک است.  

با وجود این، تحلیلگران انتظار فروپاشی ائتلاف را ندارند. عربستان همچنان بزرگ‌ترین دارنده ظرفیت مازاد در جهان است و به گفته کارشناسان، ریاض برای مدیریت بازار به چارچوب اوپک‌پلاس نیاز دارد. عراق نیز اعلام کرده قصد خروج ندارد و به دنبال حفظ قیمت‌های باثبات است.  

کاهش تاریخی نفوذ اوپک

نفوذ اوپک طی دهه‌های گذشته به‌طور مستمر کاهش یافته است. این سازمان که در دهه ۱۹۷۰ بیش از نیمی از نفت جهان را تولید می‌کرد، اکنون فقط حدود ۳۰ درصد از تولید جهانی را در اختیار دارد. رشد تولید نفت شیل در آمریکا -که اکنون تا ۲۰ درصد از تولید جهانی را تامین می‌کند- و افزایش تولید رقبا، سهم اوپک را به‌طور قابل توجهی کاهش داده است.  

ائتلاف اوپک‌پلاس در سال ۲۰۱۶ برای بازیابی این نفوذ تشکیل شد و تا سال ۲۰۲۵ حدود ۵۰ درصد تولید جهانی نفت را در اختیار داشت. اما خروج امارات این سهم را به حدود ۴۵ درصد کاهش می‌دهد؛ کاهشی که می‌تواند توان این گروه برای تاثیرگذاری بر قیمت‌ها را محدودتر کند.  

بازاری در انتظار بازگشت تنگه هرمز

در حال حاضر، محدودیت‌های شدید در تنگه هرمز مانع افزایش تولید امارات و دیگر تولیدکنندگان خلیج فارس شده است. عربستان تنها کشوری است که با خط لوله ۷ میلیون بشکه‌ای به دریای سرخ، امکان صادرات نفت را دارد؛ در حالی که ظرفیت صادرات امارات از طریق خط لوله فجیره فقط ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز است. بازگشت امنیت کشتیرانی در هرمز می‌تواند نقطه عطفی برای بازار باشد؛ زیرا امارات و دیگر تولیدکنندگان قادر خواهند بود بخش بزرگی از تولید از دست‌رفته را به بازار بازگردانند.

با وجود خروج امارات، ساختار اوپک‌پلاس در کوتاه‌مدت پابرجا می‌ماند اما تحلیلگران معتقدند این تصمیم نقطه عطفی در مسیر کاهش نفوذ تاریخی اوپک است؛ سازمانی که زمانی بیش از نیمی از نفت جهان را کنترل می‌کرد و اکنون با رقابت فزاینده تولیدکنندگان مستقل و فشارهای ژئوپلیتیک روبه‌روست.  

بازار جهانی نفت در شرایطی حساس قرار دارد: مسیرهای صادراتی خلیج فارس محدود شده، ظرفیت مازاد برخی کشورها بلااستفاده مانده و آینده همکاری‌های درون اوپک‌پلاس بیش از هر زمان دیگری به تحولات امنیتی منطقه گره خورده است.  

در چنین فضایی، خروج امارات نه‌ فقط یک تصمیم فنی درباره سهمیه تولید نیست، بلکه نشانه‌ای از تغییر موازنه قدرت در خاورمیانه و بازتعریف نقش بازیگران اصلی بازار انرژی است؛ تغییری که پیامدهای آن در ماه‌های آینده بیش از پیش آشکار خواهد شد.