تاب‌آوری زنجیره تامین کالاهای اساسی در جنگ ۴۰ روزه

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در جریان جنگ تحمیلی ۴۰ روزه که از ۹ اسفندماه ۱۴۰۴ آغاز شد، یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های افکار عمومی و سیاست‌گذاران اقتصادی، تامین پایدار کالاهای اساسی و جلوگیری از اختلال در توزیع اقلام مورد نیاز مردم بود. با این حال، بررسی روند تجارت و ترخیص کالا در این دوره نشان می‌دهد شبکه حمل‌ونقل کشور و دستگاه‌های اجرایی مرتبط توانستند با وجود شرایط ویژه جنگی، از بروز بحران در تامین کالاهای ضروری جلوگیری کنند.

در این میان، عملکرد ناوگان حمل‌ونقل زمینی کشور نقشی تعیین‌کننده در حفظ پایداری زنجیره تامین کالاهای اساسی ایفا کرد؛ به ‌گونه‌ای که آمارها از تداوم جریان ترخیص، حمل و توزیع کالا در حساس‌ترین روزهای جنگ حکایت دارد.

ترخیص ۲.۹ میلیون تن کالای اساسی در شرایط جنگی

بررسی آمارهای رسمی نشان می‌دهد طی دوره جنگ تحمیلی اخیر، حدود ۲.۹ میلیون تن کالای اساسی از گمرکات مهم کشور، به‌ ویژه گمرکات جنوبی، ترخیص شده است. این حجم از ترخیص در شرایطی انجام شد که کشور همزمان با محدودیت‌های ناشی از جنگ، تهدیدات امنیتی و فشار بر زیرساخت‌های حمل‌ونقل مواجه بود.

بخش عمده این کالاها شامل نهاده‌های دامی، غلات، روغن خام، برنج و سایر اقلام مورد نیاز مصرف روزانه مردم بوده که تداوم ورود و توزیع آنها نقش مهمی در جلوگیری از التهاب بازار ایفا کرده است. بر اساس این آمار، برای جابه‌جایی و خروج این میزان کالای اساسی از گمرکات، بیش از ۱۱۲ هزار دستگاه کامیون به‌ کار گرفته شدند. حضور گسترده ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای در این دوره باعث شد تا روند انتقال کالا از بنادر و گمرکات به مراکز مصرف و انبارهای داخلی بدون وقفه جدی ادامه پیدا کند.

فعالان حوزه حمل‌ونقل معتقدند استمرار فعالیت کامیون‌ها در شرایط جنگی، یکی از مهم‌ترین عوامل جلوگیری از شکل‌گیری کمبود کالا در بازار بوده است؛ چراکه هرگونه اختلال در خروج کالا از گمرکات می‌توانست به سرعت زنجیره توزیع را تحت تاثیر قرار دهد. 

نقش‌آفرینی راه‌آهن در پشتیبانی از بازار کالاهای اساسی

در کنار ناوگان جاده‌ای، شبکه ریلی کشور نیز نقش مهمی در جابه‌جایی کالاهای اساسی ایفا کرده است. بر اساس داده‌های منتشرشده، بیش از ۳ هزار دستگاه واگن در فرآیند ترخیص و حمل کالاهای اساسی مشارکت داشته‌اند.

نکته قابل توجه آنکه با وجود شرایط جنگی، میزان مشارکت واگن‌های باری در حمل کالا نسبت به دوره مشابه پیش از آغاز جنگ نه فقط کاهش نیافت، بلکه با رشد ۶ درصدی همراه شد؛ موضوعی که از افزایش نقش راه‌آهن در مدیریت لجستیک کالاهای اساسی حکایت دارد.

کارشناسان معتقدند استفاده بیشتر از ظرفیت حمل‌ونقل ریلی در چنین شرایطی، علاوه بر کاهش فشار بر جاده‌ها، موجب تسریع در انتقال حجم بالای کالا و کاهش ریسک اختلال در شبکه توزیع شده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد افزایش سهم حمل ریلی، به ‌ویژه در انتقال کالا از بنادر جنوبی به مراکز مصرف، نقش مهمی در عرضه به ‌موقع کالاها و کنترل نسبی بازار در دوره جنگ داشته است.

تداوم فعالیت گمرکات و زنجیره حمل‌ونقل در شرایط بحران

یکی از نکات مهم در مدیریت بازار طی جنگ ۴۰ روزه اخیر، استمرار فعالیت گمرکات و شبکه حمل‌ونقل کشور بود. برخلاف برخی پیش‌بینی‌ها، نه فقط فرآیند ترخیص کالا متوقف نشد، بلکه روند خروج کالاهای اساسی از بنادر و گمرکات با سرعت قابل قبولی ادامه یافت. فعالان اقتصادی معتقدند هماهنگی میان گمرک، سازمان بنادر، شبکه حمل‌ونقل جاده‌ای و راه‌آهن، نقش مهمی در جلوگیری از رسوب گسترده کالاها در بنادر ایفا کرده است.

در این میان، گمرکات جنوبی کشور به ‌عنوان اصلی‌ترین مبادی ورود کالاهای اساسی، در خط مقدم مدیریت تامین کالا قرار داشتند و توانستند با وجود شرایط خاص جنگی، روند ترخیص را حفظ کنند.

اهمیت حفظ آمادگی لجستیکی در شرایط بحرانی

تجربه جنگ ۴۰ روزه اخیر بار دیگر نشان داد که تاب‌آوری اقتصادی کشور، فقط به میزان ذخایر کالا محدود نمی‌شود، بلکه پایداری شبکه حمل‌ونقل و لجستیک نیز نقشی حیاتی در مدیریت بازار دارد. اگرچه در این دوره فشارهای ناشی از جنگ می‌توانست موجب اختلال در تامین کالا شود اما استمرار فعالیت ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی، از بروز بحران در بازار جلوگیری کرد.

کارشناسان اقتصادی معتقدند حفظ آمادگی لجستیکی، توسعه حمل‌ونقل ریلی و تقویت زیرساخت‌های حمل کالا می‌تواند در شرایط بحران، امنیت تامین کالاهای اساسی کشور را به میزان قابل توجهی افزایش دهد؛ موضوعی که تجربه جنگ اخیر اهمیت آن را بیش از گذشته آشکار کرده است.