رکوردشکنی قیمت مواد غذایی در دنیا به دلیل جنگ علیه ایران

به گزارش اقتصاد معاصر؛ با آغاز جنگ علیه ایران و اختلال در تنگه هرمز و توقف صادرات کود و دیگر مواد لازم برای کشاورزی قیمت مواد غذایی در سراسر جهان افزایش یافت.

قیمت جهانی مواد غذایی در آوریل ۲۰۲۶ به بالاترین سطح خود از ژانویه ۲۰۲۴ رسید، به‌دنبال انسداد تنگه هرمز به دلیل تجاوز نظامی به ایران قیمت مواد غذایی نسبت به دو ماه گذشته حدود ۵ درصد افزایش یافت که عمدتاً ناشی از روغن‌ها و کنجاله‌ها (خوراک دام) بود؛ این گروه به دلیل افزایش قیمت نفت خام ۱۰ درصد جهش کرد.

قیمت غلات افزایشی معادل ۳ درصد داشت.

از ابتدای سال تا پایان آوریل، قیمت مواد غذایی ۲ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل بالاتر است.

جهش ۹ درصدی گندم

قیمت غلات در سه‌ماهه اول سال ۲۰۲۶ نسبت به سه‌ماهه گذشته ۵ درصد افزایش یافت که عمدتاً به دلیل جهش ۹ درصدی گندم و افزایش ۴ درصدی ذرت بود. این افزایش ناشی از نگرانی‌های خشکسالی، انتظارات مبنی بر کاهش کشت بهاره در میان هزینه‌های بالاتر کود، و اختلالات لجستیکی بود. در سال ۲۰۲۷-۲۰۲۶، پیش‌بینی می‌شود تولید غلات کمتر از فصل جاری باشد، اما همچنان دومین رقم بالای ثبت‌شده باقی بماند.

افزایش ۱۰ درصدی روغن و کنجاله

روغن‌ها و کنجاله‌ها، گروه غذایی هستند که بیشترین تأثیر را از درگیری کنونی می‌بینند و در دو ماه پس از شروع آن ۱۰ درصد افزایش یافته و در آوریل به بالاترین سطح دو ساله خود رسیده‌اند. این افزایش منعکس‌کننده قیمت‌های بالای نفت خام است که جذابیت سوخت‌های زیستی را افزایش داد، در کل از ابتدای سال تا ماه آوریل، شاخص روغن‌ها و کنجاله‌ها ۱۰ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش داشته است. روغن سویا پس از اعلام اهداف بلندپروازانه گازوئیل تجدیدپذیر ایالات متحده در اواخر مارس، در سه‌ماهه اول سال ۲۰۲۶ نسبت به سه‌ماهه قبل ۱۶ درصد و نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۵ درصد جهش کرد، در حالی که قیمت سویا به دلیل تقاضای شدید روغن نباتی و خرید مجدد چین ۵ درصد افزایش یافت. قیمت روغن پالم نیز به دلیل تقاضای قوی برای بیو گازوئیل افزایش یافت.

امنیت غذایی در تیررس جنگ

اثرات جنگ علیه ایران بر امنیت غذایی در حال حاضر قابل مشاهده است. پیش از شروع درگیری‌ها در فوریه ۲۰۲۶، تورم مواد غذایی در منطقه خاورمیانه، شمال آفریقا، افغانستان و پاکستان نسبتاً کنترل شده بود. بسته شدن تنگه هرمز این وضعیت را به سرعت تغییر داد، به طوری که تورم مواد غذایی در اقتصاد‌های حاشیه خلیج فارس که به شدت به واردات وابسته هستند، در ماه مارس به شدت افزایش یافت.

افزایش قیمت در سراسر جهان

شتاب تورم مواد غذایی به منطقه مناپ محدود نماند. قیمت‌ها در اروپا و آسیای مرکزی، آمریکای لاتین و کارائیب و جنوب آسیا نیز افزایش یافت، الگویی که به طور کلی مشابه وضعیت مشاهده شده یک ماه پس از حمله روسیه به اوکراین است.

افزایش تعداد گرسنگان در جهان

اگر اختلالات حاد عرضه فراتر از اواسط سال ادامه یابد و قیمت نفت برای مدت طولانی بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه باقی بماند، برنامه جهانی غذای سازمان ملل تخمین می‌زند که ۴۵ میلیون نفر دیگر در سال ۲۰۲۶ با گرسنگی حاد مواجه شوند که بیش از نیمی از آنها در آفریقای جنوب صحرا و منطقه مناپ هستند.

چشم‌انداز

افزایش قیمت مواد غذایی، با ریسک‌هایی به سمت بالا متمایل است. بر اساس فرض پایه مبنی بر اینکه اختلالات عرضه در خاورمیانه در حدود اواسط سال کاهش یابد، پیش‌بینی می‌شود قیمت کالا‌های کشاورزی غذایی مجددا افزایش یابد، غلات ۲ درصد در سال ۲۰۲۶، روغن‌ها و کنجاله‌ها ۴ درصد، و شاخص کلی مواد غذایی حدود ۲.۵ درصد. با این حال، ریسک‌ها نشان می‌دهد قیمت مواد غذایی افزایش پیدا می‌کند.

همچنین اگر درگیری فراتر از اواسط سال ادامه یابد و قیمت انرژی و کود را برای مدت طولانی‌تری بالا نگه دارد، یا اگر ال نینوی (پدیده آب و هوایی) قوی‌تری از حد انتظار پدیدار شود، قیمت مواد غذایی می‌تواند از پیش‌بینی‌های فعلی فراتر رود.

اینکه آیا اختلالات عرضه مطابق با فرض کاهش می‌یابد یا خیر، سؤال اصلی برای بازار‌های جهانی مواد غذایی در ماه‌های پیش رو خواهد بود./تسنیم