آزادسازی دارایی های مسدود شده ایران به روایت بلومبرگ/ دارایی های ایران چقدر است؟

به گزارش اقتصاد معاصر، گزارش «بلومبرگ» آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران را یکی از حساس‌ترین و پرهزینه‌ترین بندهای تفاهم‌نامه اخیر واشنگتن و تهران می‌داند؛ بندی که پس از دهه‌ها فشار اقتصادی، تحریم و بلوکه کردن میلیاردها دلار از منابع مالی ایران در سراسر جهان، اکنون به یکی از الزامات پایان دادن به جنگ سه‌ماهه تبدیل شده است. این جنگ که با محدود شدن دسترسی به نفت، گاز و کود شیمیایی، اقتصاد جهانی را در معرض تهدیدی جدی قرار داده بود، با توافقی ۱۴ ماده‌ای از ۱۷ ژوئن متوقف شد و بر اساس آن، واشنگتن باید دسترسی کامل تهران به دارایی‌های مسدودشده‌اش را تسهیل کند.

تحقق این مطالبه کلیدی ایران، موجی از حملات شدید سیاسی علیه دونالد ترامپ را در داخل آمریکا به راه انداخته و حتی بخشی از متحدان جمهوری‌خواه او را نیز در برابر کاخ سفید قرار داده است. هنوز روشن نیست این تعهد صرفاً شامل اموال بلوکه‌شده ایران در داخل آمریکا می‌شود یا دارایی‌های توقیف‌شده در خارج از آمریکا را نیز در بر می‌گیرد. دارایی‌های موجود در آمریکا که ریشه توقیف آن‌ها به انقلاب ۱۹۷۹ و بحران گروگان‌گیری بازمی‌گردد، پس از توافق الجزایر و سال‌ها منازعه حقوقی، اکنون به حدود ۲ میلیارد دلار کاهش یافته است.

در مقابل، ابعاد دارایی‌های مسدودشده ایران در خارج از آمریکا بسیار گسترده‌تر ارزیابی می‌شود و برآوردها از ۲۴ میلیارد دلار تا بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار متغیر است. بخش عمده این منابع حاصل فروش نفت و گاز است؛ درآمدهایی که طبق گزارش دولت استرالیا، بین ۳۰ تا ۴۵ درصد بودجه ایران را تشکیل می‌دهد. این منابع حیاتی به دلیل استفاده واشنگتن از سلطه دلار در نظام مالی جهانی به‌عنوان اهرم فشار، از دسترس تهران خارج شده‌اند و بانک‌های خارجی نیز از بیم قطع ارتباط با اقتصاد آمریکا، از انتقال آن‌ها خودداری کرده‌اند. از منظر بلومبرگ، آزادسازی این منابع برای اقتصادی که پیش از جنگ نیز زیر فشار تورم لجام‌گسیخته، رشد منفی و بحران ارزی قرار داشت، اهمیتی حیاتی دارد.

این گزارش تأکید می‌کند که بحران اقتصادی ایران پیش از جنگ نیز شدت گرفته بود؛ سقوط ارزش ریال در دسامبر به اعتراضات گسترده و مرگ هزاران نفر انجامید و جنگ اخیر این وضعیت را عمیق‌تر کرد. بمباران‌های آمریکا و اسرائیل زیرساخت‌های ایران را ویران ساخت و محاصره دریایی واشنگتن صادرات را فلج کرد؛ تا جایی که تولید نفت خام ایران در ماه می به پایین‌ترین سطح پنج‌ساله رسید. در چنین شرایطی، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده می‌تواند برای تهران نه‌فقط یک گشایش مالی، بلکه ابزاری برای تنفس اقتصادی و بازسازی ظرفیت‌های آسیب‌دیده پساجنگ باشد.

با این حال، آزادسازی منابع مالی ایران همواره یکی از خطوط قرمز سیاست داخلی آمریکا بوده است. شاهین‌های هر دو حزب اصلی آمریکا استدلال می‌کنند که کاهش فشارهای اقتصادی بر تهران، می‌تواند به تأمین مالی توانمندی هسته‌ای، برنامه‌های موشکی و پشتیبانی از شبکه‌های متحد ایران مانند حماس، حزب‌الله و حوثی‌ها کمک کند. پیش‌تر، باراک اوباما در سال ۲۰۱۶ به دلیل انتقال ۴۰۰ میلیون دلار به ایران هدف حملات شدید قرار گرفت و برنامه جو بایدن برای آزادسازی ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های ایران نیز پس از حملات ۷ اکتبر لغو شد.

دونالد ترامپ که پیش‌تر توافق ۲۰۱۵ را به دلیل اعطای امتیازات مالی به تهران به‌شدت نقد می‌کرد، اکنون ناچار شده از آزادسازی دارایی‌های ایران دفاع کند. او تأکید دارد که عدم بازگرداندن این پول‌ها، اعتماد جهانی به سرمایه‌گذاری روی دلار را از بین می‌برد؛ استدلالی که نشان می‌دهد کاخ سفید فقط با مسأله ایران روبه‌رو نیست، بلکه نگران اعتبار ساختار مالی تحت رهبری آمریکا نیز هست. با این حال، مخالفانی مانند سناتور تد کروز همچنان معتقدند اختصاص میلیاردها دلار به دشمنان آمریکا، خطایی راهبردی و فاجعه‌بار است؛ موضوعی که آزادسازی دارایی‌های ایران را به کابوسی سیاسی برای کاخ سفید تبدیل کرده است./جماران