چالش زوار اربعین با ارز حمایتی؛ بانک مرکزی دینار را گران‌تر از بازار می‌فروشد

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ هر سال با نزدیک شدن به ایام اربعین، یکی از مهم‌ترین وعده‌های حمایتی دولت برای زائران، اختصاص «ارز اربعین» است؛ سهمیه‌ای که قرار است با هدف کاهش هزینه‌های سفر و جلوگیری از مراجعه زائران به بازار آزاد، دینار عراق را با نرخ مناسب‌تر در اختیار آن‌ها قرار دهد. اما امسال بررسی قیمت‌ها نشان می‌دهد که این سیاست حمایتی با چالش جدی روبه‌رو شده؛ چراکه، دیناری که از مسیر رسمی و با عنوان ارز اربعین عرضه می‌شود، حتی گران‌تر از بازار آزاد به دست زائران می‌رسد.

بر اساس اعلام بانک مرکزی، هر زائر بالای ۵ سال می‌تواند ۲۰۰ هزار دینار عراق ارز اربعین دریافت کند، این سهمیه فقط یک‌بار در سال و برای زائرانی اختصاص دارد که در سامانه سماح ثبت‌نام کرده باشند. هدف از اجرای این طرح، حمایت از زائران و کاهش فشار هزینه‌های ارزی سفر به عراق عنوان شده است.

اما در عمل، قیمت‌گذاری این ارز در سال جاری باعث ایجاد گلایه‌هایی میان متقاضیان شده است. صبح روز ۲۰ تیر، نرخ هر هزار دینار عراق برای دریافت ارز اربعین حدود ۱۲۰ هزار تومان اعلام شد؛ یعنی یک زائر برای دریافت سهمیه کامل ۲۰۰ هزار دینار باید حدود ۲۴ میلیون تومان پرداخت کند. این در حالی است که بررسی بازار آزاد نشان می‌دهد دینار عراق در همین بازه زمانی با قیمت پایین‌تری معامله شده است.

بررسی‌های میدانی از بازار آزاد ارز نشان می‌دهد دینار عراق توسط صرافی‌ها و فعالان بازار در محدوده ۱۱۵ تا ۱۱۶ هزار تومان برای هر هزار دینار عرضه شده است. به این ترتیب، زائری که برای استفاده از حمایت دولتی به سراغ ارز اربعین می‌رود، در برخی موارد باید مبلغ بیشتری نسبت به خرید همان میزان دینار از بازار آزاد پرداخت کند.

این اتفاق در حالی رخ داده که فلسفه اصلی اختصاص ارز اربعین، ایجاد مزیت قیمتی برای زائران بوده است؛ یعنی انتظار می‌رود فردی که از مسیر رسمی و با سهمیه دولتی اقدام می‌کند، نسبت به بازار آزاد هزینه کمتری بپردازد، نه اینکه با نرخ بالاتری مواجه شود.

اگرچه اختلاف قیمت ممکن است در نگاه اول چندان قابل توجه نباشد اما برای سهمیه ۲۰۰ هزار دیناری، همین اختلاف می‌تواند به چند میلیون تومان برسد. برای خانواده‌هایی که چند نفر از اعضای آنها عازم سفر اربعین هستند، این تفاوت قیمت می‌تواند رقم قابل توجهی به هزینه‌های سفر اضافه کند.

از سوی دیگر، برخی متقاضیان از مشکلات سامانه‌ای و تغییر نرخ در فرآیند دریافت ارز نیز گلایه دارند. طبق گزارش‌های منتشرشده، در برخی موارد نرخ اعلامی اولیه با مبلغ نهایی هنگام پرداخت تفاوت داشته و همین موضوع باعث سردرگمی متقاضیان شده است.

البته مسوولان تاکید دارند که نرخ ارز اربعین بر اساس نرخ مرکز مبادله ارز و طلا تعیین می‌شود و تابع شرایط بازار است اما پرسش اصلی اینجاست که اگر قرار است این ارز با نرخ رسمی و به عنوان حمایت از زائران عرضه شود، چرا باید در مقاطعی قیمت آن از بازار آزاد بیشتر باشد؟

سیاست‌های حمایتی ارزی زمانی می‌تواند هدف خود را محقق کند که علاوه بر تامین نیاز مردم، مزیت اقتصادی مشخصی برای دریافت‌کننده ایجاد کند. در غیر این صورت، ممکن است طرحی که با هدف حمایت طراحی شده، در عمل به افزایش هزینه برای همان گروه هدف منجر شود.

ارز اربعین قرار بود بخشی از دغدغه مالی زائران را کاهش دهد اما اختلاف قیمت میان نرخ رسمی و بازار آزاد نشان می‌دهد که سازوکار فعلی نیازمند بازنگری است. اگر قرار است این سهمیه همچنان به عنوان یک حمایت دولتی ادامه پیدا کند، باید نحوه تعیین نرخ، زمان عرضه و فرآیند توزیع آن به شکلی اصلاح شود که زائران واقعا از مزیت آن بهره‌مند شوند؛ نه اینکه برای دریافت ارز حمایتی، هزینه بیشتری نسبت به بازار آزاد پرداخت کنند.