بازار نفت در آستانه تهی شدن با بسته شدن مجدد هرمز

به گزارش اقتصاد معاصر؛ همزمان با شکست آتش‌بس بین واشنگتن و تهران و بسته شدن مجدد تنگه هرمز، تجار بین‌المللی نفت هشدار داده‌اند که بازار جهانی در مرحله جدید و پرریسک‌تری از اختلالات قرار گرفته است. 
بر اساس گزارش امروز (چهارشنبه ۱۵ ژوئیه) فایننشال تایمز، برخلاف ماه‌های ابتدایی جنگ، اکنون دیگر ذخایر استراتژیکی که قبلاً به عنوان ضربه‌گیر در برابر بحران عمل می‌کردند، به پایان رسیده‌اند.

کاهش چشمگیر ذخایر استراتژیک

بر اساس اطلاعات منتشرشده، آژانس بین‌المللی انرژی روز جمعه اعلام کرد که کشورهای عضو آن نزدیک به سه‌چهارم از برنامه آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه‌ای ذخایر اضطراری که در ماه مارس اعلام شده بود را آزاد کرده‌اند. 
این بدان معناست که تنها چند هفته دیگر تا خشک شدن این منبع تأمینی باقی مانده است.
یک تاجر بین‌المللی به فایننشال تایمز گفت: «همه ضربه‌گیرهایی که داشتیم را مصرف کردیم. همه چیز تمام شده است.»

جهش قیمت نفت

قیمت نفت برنت که پس از اعلام آتش‌بس موقت از حدود ۱۰۰ دلار به بالای ۷۰ دلار کاهش یافته بود، اکنون با از سرگیری تنش‌ها، روز سه‌شنبه به بالای ۸۷ دلار در هر بشکه صعود کرد که بالاترین سطح در بیش از یک ماه اخیر است.
قیمت نفت برنت امروز چهارشنبه حدود ۸۴.۴۰ دلار معامله شد که نشان‌دهنده افزایش ۱۱ درصدی در این هفته است.

مدیریت بحران در ماه‌های ابتدایی جنگ

طی چهار ماه بسته بودن تنگه هرمز پیش از آتش‌بس ماه گذشته، کشورهای غربی و آسیایی تقریباً از تمام اهرم‌های موجود برای جلوگیری از بروز بحران اقتصادی استفاده کردند. 
آزادسازی بی‌سابقه ذخایر استراتژیک نفت، کاهش ۵۰ درصدی واردات نفت چین و استفاده از ذخایر دولتی، و حتی اعلام آمادگی کاخ سفید برای مداخله در بازارهای آتی در صورت قیمت‌ها، از جمله اقداماتی بود که انجام شد.
نتیجه این مدیریت، افزایش قیمت برنت تا سقف ۱۲۶ دلار در آوریل بود؛ رقمی که با وجود هشدار آژانس بین‌المللی انرژی درباره بدترین اختلال عرضه در تاریخ، باز هم بسیار پایین‌تر از رکوردهای تاریخی باقی ماند.

پرسش اساسی؛ نفت آینده از کجا تأمین می‌شود؟

اما حالا تجار نفت می‌گویند که اگر بسته شدن مجدد تنگه هرمز برای ماه‌ها ادامه یابد، مشخص نیست این بار نفت مورد نیاز از کجا تأمین خواهد شد. برخی گمان می‌کنند که ایران می‌خواهد پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در نوامبر، فشار بر دونالد ترامپ رئیس‌جمهور این کشور را حفظ کند.
آمیتا سن، مدیر اطلاعات بازار در شرکت انرژی اسپکتز به فایننشال تایمز گفت که پیش از جنگ، بازار نفت حدود ۴۰۰ میلیون بشکه مازاد ذخایر داشته که ذخایر استراتژیک دولتی را شامل نمی‌شده است. وی تأکید کرد: «اکنون تقریباً هیچی نداریم و خوش‌بینی بازار در مورد جریان نفت از هرمز به شدت در حال آزمایش شدن است.»

بازار فرآورده‌های نفتی در تنگنا

بازار فرآورده‌های نفتی نیز با تنگنای شدیدی مواجه شده است. اختلالات اضافی در عرضه از روسیه، دومین صادرکننده بزرگ گازوئیل جهان، پس از حملات موفق پهپادی اوکراین به سیستم پالایشگاهی این کشور، وضعیت را پیچیده‌تر کرده است. آژانس بین‌المللی انرژی روز جمعه نسبت به بحران بالقوه عرضه بنزین و گازوئیل هشدار داد و قیمت معاملات آتی گازوئیل در اروپا در این هفته ۱۴ درصد افزایش یافته است.
با وجود اینکه کشورهای غربی خرید سوخت روسیه را محدود کرده بودند، اکنون مجبور به رقابت برای تأمین با کشورهایی مانند ترکیه و برزیل هستند که همچنان از گازوئیل روسیه استفاده می‌کردند و اکنون نیاز به یافتن منابع جایگزین دارند.
با وجود هشدارهای گسترده درباره احتمال اتمام سوخت هواپیما در خطوط هوایی، به ویژه با توجه به اینکه کویت از تأمین‌کنندگان بزرگ این سوخت است، این پیش‌بینی هنوز محقق نشده است. پالایشگاه‌ها با بهینه‌سازی تولید و خطوط هوایی با کاهش پروازهای غیرسودآور، وضعیت را مدیریت کرده‌اند.
اما انتظار می‌رود ذخایر در دوره اوج مصرف تابستان کاهش یابد و بازسازی آنها پیش از تعطیلات زمستانی چالش‌برانگیز خواهد بود.

ذخایر اندک جهانی

بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، ذخایر جهانی نفت در ماه ژوئن اندکی افزایش یافته است، اما این افزایش در مقایسه با کاهش شدید سه ماه قبل، قابل‌چشم‌پوشی است. کاهش قیمت نفت پس از آتش‌بس در بحبوحه مازاد موقتی رخ داد، زیرا کشورهای خلیج فارس برای تخلیه مخازن پر خود و ایجاد فضای لازم برای بازگرداندن تولید، میلیون‌ها بشکه نفت را از طریق هرمز ارسال کردند.

وضعیت صادرکنندگان منطقه

بر اساس گزارش آرگوس، شرکت ملی نفت ابوظبی به تنهایی ۸۴ میلیون بشکه نفت از طریق مناقصه فروخته و سیستم شاتلی از طریق هرمز برای تأمین نفتکش‌های غول‌پیکر منتظر در خارج از خلیج فارس ایجاد کرده بود. اما بخش کشتیرانی ادنوک اعلام کرد که روز سه‌شنبه دو فروند از این نفتکش‌های غول‌پیکر، هر کدام با ظرفیت حدود ۲ میلیون بشکه، هنگام عبور از تنگه هرمز هدف قرار گرفته‌اند و حداقل یک خدمه کشته شده است.
با وجود اینکه تأمین‌کنندگان خلیج فارس توانسته‌اند بخشی از صادرات خود را تغییر مسیر دهند، اما کشورهایی مانند عراق و کویت تقریباً به طور کامل از دسترسی به بازارهای جهانی محروم شده‌اند. صادرات نفت خام عربستان از بنادر دریای سرخ به حدود ۵ میلیون بشکه در روز رسیده است که در مقایسه با حدود ۷ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ از طریق هرمز، کاهش قابل توجهی دارد.

هشدار درباره وضعیت دریای سرخ

در کنار تنگه هرمز، تجار وضعیت دریای سرخ را نیز به دقت زیر نظر دارند. این نگرانی پس از حملات حوثی‌های یمن به عربستان در واکنش به حمله به فرودگاه بین‌المللی صنعا، تشدید شده است. گروه تحت حمایت ایران پیشتر در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ تردد دریایی در دریای سرخ را برای بیش از یک سال تقریباً به طور کامل متوقف کرده بود.
از سرگیری مجدد حملات یمنی‌ها دسترسی به ینبع را که تنها مسیر صادراتی نفت عربستان خارج از تنگه هرمز است، از سمت جنوب مسدود کرده و بازارهای نفت را بیش از پیش متلاطم خواهد کرد.
جو هنکاک، تحلیلگر ارشد کالاهای پایه در بانک ناتیکسیس، در این باره گفت: «در نهایت، بازار قیمت‌ها را بر اساس مسیر خوش‌بینانه‌ای برای جریان نفت تعیین کرده بود که اکنون به وضوح روی میز نیست، حداقل تا زمانی که دور جدیدی از دیپلماسی آغاز شود.»
این گزارش نشان می‌دهد که با پایان یافتن ذخایر استراتژیک و عدم وجود جایگزین مناسب، بسته شدن مجدد تنگه هرمز می‌تواند بحرانی جدی‌تر از ماه‌های ابتدایی جنگ برای بازار جهانی نفت ایجاد کند و این بار، اقتصاد جهانی ابزارهای چندانی برای مهار آن در اختیار ندارد.
جو هنکاک، تحلیلگر ارشد کالاهای پایه در بانک ناتیکسیس، در این باره گفت: «در نهایت، بازار قیمت‌ها را بر اساس مسیر خوش‌بینانه‌ای برای جریان نفت تعیین کرده بود که اکنون به وضوح روی میز نیست، حداقل تا زمانی که دور جدیدی از دیپلماسی آغاز شود.»
این گزارش نشان می‌دهد که با پایان یافتن ذخایر استراتژیک و عدم وجود جایگزین مناسب، بسته شدن مجدد تنگه هرمز می‌تواند بحرانی جدی‌تر از ماه‌های ابتدایی جنگ برای بازار جهانی نفت ایجاد کند و این بار، اقتصاد جهانی ابزارهای چندانی برای مهار آن در اختیار ندارد./فارس