افزایش ۲۰۰ هزار بشکه‌ای تولید نفت و ثبت رکورد جدید در پارس جنوبی

به گزارش اقتصاد معاصر به نقل از شرکت ملی نفت ایران، بررسی عملکرد این شرکت از آغاز دولت چهاردهم نشان می‌دهد که تولید نفت خام در این دوره، با وجود مجموعه‌ای از محدودیت‌های فنی، فرآورشی و حتی شرایط جنگی، روندی رو به رشد را تجربه کرده و در مقاطعی به رکوردهایی دست یافته است که در سال‌های اخیر کم‌سابقه بوده‌اند.

تولدد نفت خام در دی‌ماه 1404 نسبت به ابتدای دولت چهاردهم حدود 230 هزار بشکه در روز افزایش یافت. این روند در ششم دی‌ماه همان سال به نقطه‌ای قابل توجه رسید و توانست بالاترین رکورد تولید نفت خام از نیمه دوم سال 1397 را ثبت کند.

عملکرد سالانه تولید نفت نیز راهبرد حفظ و افزایش تولید را تایید می‌کند. متوسط تولید نفت خام در سال 1403 نزدیک به 200 هزار بشکه در روز افزایش یافته است. به این ترتیب، متوسط تولید سالانه در سال 1404 نسبت به سال پیش از آن رشد مناسبی داشته و درصد تحقق برنامه تولید نیز از 96 درصد در سال 1403 به 97 درصد رسیده است.

این ارقام بیش از آنکه تنها یک رکورد آماری باشند، نتیجه مجموعه‌ای از اقدامات عملیاتی، تعمیراتی، توسعه‌ای و فرآورشی در میادین مختلف نفتی کشور هستند.

احیای ظرفیت‌ها؛ از حفاری چاه تا رفع گلوگاه‌ها

بخشی از رشد تولید نفت خام در دولت چهاردهم، حاصل توسعه و راه‌اندازی چاه‌های جدید بوده است. در میدان آزادگان جنوبی، 28 حلقه چاه جدید توسعه‌ای حفاری و راه‌اندازی شد که افزایش حدود 51 هزار بشکه در روز را به همراه داشت. در میادین سپهر و جفیر نیز با حفاری و راه‌اندازی هشت حلقه چاه جدید و نصب سه پمپ درون‌چاهی، حدود 30 هزار بشکه به تولید افزوده شد.

در دارخوین نیز راه‌اندازی دو حلقه چاه جدید و تعمیر و راه‌اندازی یک حلقه چاه، افزایش 17 هزار بشکه‌ای تولید را رقم زد. در یادآوران، دو حلقه چاه جدید راه‌اندازی و خط لوله 12 اینچ از منیفولد کوشک به واحد فرآورش مرکزی احداث شد که در مجموع حدود 10 هزار بشکه در روز به تولید اضافه کرد. میدان دهلران نیز با راه‌اندازی سه حلقه چاه جدید، شاهد افزایش سه هزار بشکه‌ای تولید بود و در میدان خشت نیز چهار حلقه چاه به مدار تولید بازگشت.

اما همه افزایش تولید از حفاری چاه‌های جدید به دست نیامده است. بخشی مهم از این دستاورد حاصل بازگرداندن ظرفیت‌های موجود به مدار، انجام تعمیرات و رفع گلوگاه‌های عملیاتی بوده است. انجام خدمات تعمیری، ترمیمی و توسعه‌ای روی چاه‌ها به تنهایی حدود 49 هزار بشکه در روز افزایش تولید ایجاد کرد.

در میدان نفتی یاران نیز نصب، تعویض و راه‌اندازی 12 پمپ درون‌چاهی، در منصورآباد اصلاح خطوط لوله و بازگشایی تعدادی از چاه‌ها و در قلعه‌نار ارتقای پمپ‌های انتقال، هر کدام بخشی از ظرفیت تولید نفت کشورمان را احیا کردند.

مدیریت تولید در سایه جنگ و محدودیت‌های دریایی

اهمیت عملکرد شرکت ملی نفت ایران زمانی بیشتر آشکار می‌شود که شرایط ویژه سال 1404 را نیز در نظر بگیریم. وقوع دو جنگ به فاصله کمتر از 9 ماه، دشواری های زیادی را متوجه بدنه فعالیت های اقتصادی کشورمان کرد.

در صنعت نفت نیز پس از عبور از بحران جنگ 12 روزه و در شرایط خطیر پیش آمده در جنگ رمضان، محدودیت‌های ناشی از شرایط جنگی، محاصره دریایی و ضرورت مدیریت موجودی مخازن ذخیره‌سازی، تصمیم‌گیری درباره میزان تولید را به مسئله‌ای پیچیده تبدیل کرد.

در این دوره، حفظ تعادل میان تولید، ظرفیت ذخیره‌سازی، امکان انتقال و مخاطرات عملیاتی اهمیت بیشتری یافت و حفظ عدد ثابت تولید در صنعت نفت را تحت الشعاع خود قرار داد.

با آغاز محاصره دریایی، تولید متناسب با شرایط و محدودیت‌های موجود مدیریت شد و در دوره 60 روزه محاصره، متوسط تولید کماکان با رقمی کمتر از رکورد تولید دولت چهاردهم حفظ شد. در ادامه و پس از پایان محاصره دریایی و امکان دوباره صادرات نفت، تولید افزایشی دوباره یافت. 

ثابت نگه داشتن میزان حداکثری تولید نفت در دوران جنگ، ثابت کرد که مدیریت تولید در بحران نیازمند تنظیم آگاهانه نرخ تولید است و خود دلیلی بر این واقعیت است که در مقاطع بحرانی می توان با درنظر گرفتن تعدیل تدریجی خروجی؛ حفظ پایداری تأسیسات، صیانت از مخازن و جلوگیری از انباشت ریسک را به گزینه ای قابل اتکا برای بقای صنعت نفت بدل کرد.

از چاه تا خط لوله؛ زنجیره‌ای که تولید را پشتیبانی کرد

بخش دیگری از اقدامات انجام‌شده شرکت ملی نفت ایران در دولت چهادرهم، به رفع محدودیت‌های فرآورشی و انتقال نفت مربوط می‌شود. اصلاح واحد بهره‌برداری و نمک‌زدایی چشمه‌خوش، راه‌اندازی نمک‌زدایی متمرکز اهواز و افزایش ظرفیت واحدهای اهواز 1، 2 و 4، ارتقای ظرفیت نمک‌زدایی مارون 5 و راه‌اندازی خطوط انتقال نفت نمکی در رامشیر، منصوری و اهواز، از جمله اقداماتی بود که ظرفیت‌های تولیدی موجود را قابل استفاده‌تر کرد.

در کنار این اقدامات، تعمیر بخشی از خط لوله گاز احیای میدان آغاجاری، تعمیر و راه‌اندازی پمپ‌های انتقال نفت خام نرگسی، تکمیل بخشی از پروژه EPCD فروزان و اقدامات مشابه در میادین مختلف، نشان می‌دهد افزایش تولید نتیجه یک اقدام منفرد نبوده، بلکه حاصل مجموعه‌ای از مداخلات در سراسر زنجیره تولید بوده است.

عملکردی فراتر از یک رکورد

روایت تولید نفت خام در دو سال فعالیت دولت چهاردهم را نمی‌توان تنها در قالب اعداد و نمودارهای خشک ریاضی یا یک رقم برای ثبت رکورد تولید نفت خلاصه کرد. افزایش متوسط تولید و ثبت بالاترین تولید ماهانه از سال 1398 در کنار راه‌اندازی چاه‌های جدید و احیای ظرفیت‌های موجود، بخشی از این روایت است که تنها با مدیریت صحیح و تلاش کارکنان صنعت نفت توانسته است روی واقعیت به خود بگیرد.

بخش مهم‌تر اما توان عملیاتی صنعت نفت برای ادامه کار در شرایطی است که تحریم، محدودیت منابع، دشواری‌های فرآورشی و انتقال و حتی بحران‌های امنیتی و جنگی، همزمان بر تصمیم‌های تولیدی اثر گذاشته‌اند. در چنین شرایطی، حفظ جریان تولید، بازگرداندن ظرفیت‌های از دست‌رفته و افزایش تدریجی توان تولید، نشان می‌دهد شرکت ملی نفت ایران توانسته است یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های خود را با اتکا به ظرفیت‌های فنی و عملیاتی موجود دنبال کند؛ عملکردی که ارزش آن، بیش از هر چیز، در تداوم خدمت‌رسانی صنعت نفت در دشوارترین شرایط خود را نشان می‌دهد.

کارنامه 2 ساله گاز؛ عبور تولید پارس جنوبی از مرز 729 میلیون مترمکعب

عملکرد این شرکت در 2 سال فعالیت دولت چهاردهم نشان می‌دهد که این مجموعه، در کنار مدیریت ظرفیت‌های موجود، مسیر افزایش تولید را نیز دنبال کرده است؛ مسیری که نتیجه آن ثبت رکوردهای جدید در تولید و تحویل گاز و ورود چاه‌ها و ظرفیت‌های تازه به مدار تولید بوده است.

یکی از مهم‌ترین نشانه‌های این روند، افزایش تولید گاز در فصل سرد سال 1403 بود. میانگین تولید گاز خام کشور در این دوره نسبت به زمستان سال قبل، حدود 35 میلیون مترمکعب در روز افزایش یافت؛ رشدی که در ادامه، زمینه‌ساز ثبت رکوردهای تازه ای در سال 1404 شد.

در بهمن‌ماه 1404، تولید روزانه گاز خام با رکوردی که 16 میلیون مترمکعب در روز بیشتر از رکورد سال قبل بود به ثبت رسید. این عدد، بالاترین میزان تولید روزانه ثبت‌شده در این دوره بود و نشان داد ظرفیت تولید گاز کشور، حتی در اوج نیاز زمستانی، امکان افزایش داشته است.

رکوردهای ماهانه نیز همین مسیر را تأیید می‌کنند. رکورد تولید ماهانه گاز خام در سال 1403 نسبت به رکورد سال 1402، حدود 41 میلیون مترمکعب افزایش داشت. این رقم در دی‌ماه 1404 بار دیگر ارتقا یافت.

به بیان دیگر، افزایش تولید گاز در این دوره تنها به یک روز یا مقطع خاص محدود نماند، بلکه توانست در شاخص‌های ماهانه نیز خود را نشان دهد.

سهم بیشتر گاز از میدان های مشترک

در میان اقدامات انجام‌شده، توسعه تولید از میادین مشترک جایگاه ویژه‌ای دارد؛ چراکه هر واحد تولید از این میادین، مستقیما با صیانت از منافع ملی گره خورده است. در همین چارچوب، تولید از میدان مشترک پارس جنوبی در آذرماه 1404 به رکورد 729.6 میلیون مترمکعب در روز رسید.

بخش قابل توجهی از ظرفیت تازه ایجادشده نیز از محل توسعه چاه‌ها در همین میدان به دست آمده است. در فاز 11 پارس جنوبی، هفت چاه جدید با مجموع تولید 15 میلیون مترمکعب در روز وارد مدار شد. در فاز 13 نیز هفت چاه جدید با مجموع تولید 10.5 میلیون مترمکعب و در فاز 14 دو چاه جدید با مجموع تولید سه میلیون مترمکعب در روز تولیدی شدند.

همچنین چهار چاه درون‌میدانی جدید در سکوهای 1 و 2، A19 و B19 پارس جنوبی با مجموع تولید شش میلیون مترمکعب در روز به مدار آمدند و یک چاه جدید در سکوی C13 نیز 1.5 میلیون مترمکعب در روز به ظرفیت تولید افزود. یک چاه تعمیری در فاز 14 نیز با تولید 0.8 میلیون مترمکعب در روز دوباره وارد مدار شد.

این اقدامات در کنار تخصیص و مدیریت بهینه دکل‌های دریایی برای حفاری و تکمیل چاه‌های جدید، بخشی از تلاش برای حفظ شتاب توسعه در بزرگ‌ترین میدان گازی کشور بوده است.

رشد تولید، فراتر از پارس جنوبی

رشد تولید گاز در این دوره تنها متکی به پارس جنوبی نبوده و در چندین میدان دیگر نیز ظرفیت‌های تازه‌ای ایجاد شده است. در میدان گازی دی، سه چاه به‌تدریج وارد مدار تولید شدند و مجموع تولید آنها به سه میلیون مترمکعب در روز رسید. در میدان واروی نیز با راه‌اندازی ایستگاه تقویت فشار، چهار میلیون مترمکعب به تولید اضافه شد.

در آغار، مزدوران، دالان و تنگ‌بیجار نیز به ترتیب چاه‌های جدیدی با ظرفیت‌های 1.5، 1.6، 1.4 و 0.5 میلیون مترمکعب در روز تولیدی شدند. در کارخانه گاز و گازمایع 1000 نیز تولیدی کردن دو حلقه چاه تزریقی، سه میلیون مترمکعب به تولید افزود.

توسعه میدان‌های گازی توس و خارتنگ نیز در همین مسیر قرار گرفت؛ نخستین چاه میدان توس با ظرفیت 1.5 میلیون مترمکعب در روز وارد مدار شد و در خارتنگ نیز دو چاه جدید مجموعا سه میلیون مترمکعب در روز افزایش تولید ایجاد کردند. میدان شانول هم با تولیدی شدن چاه شماره 19، یک میلیون مترمکعب در روز به ظرفیت تولید گاز خود افزود.

مدیریت بحران؛ از بازگشت سریع تولید تا حفظ ظرفیت

البته مسیر تولید گاز در این دو سال بدون حادثه و محدودیت نبوده است. در اسفند 1404، حمله به چهار پالایشگاه پارس جنوبی موجب کاهش 250 میلیون مترمکعبی تولید و تحویل گاز خام به پالایشگاه‌های سوم تا ششم شد و به دنبال آن، تحویل گاز سبک به شبکه سراسری نیز حدود 230 میلیون مترمکعب در روز کاهش یافت.

در چنین شرایطی، واکنش سریع برای بازگرداندن ظرفیت‌های از دست‌رفته اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد. با اقدامات فوری و استفاده از ظرفیت ارسال به سایر فازها، بخش مهمی از تولید گاز خام به مدار بازگشت. این تجربه بار دیگر نشان داد که در صنایع نفت و گاز، تاب‌آوری فقط به معنای داشتن ظرفیت تولید بالا نیست؛ توان بازآرایی شبکه و بازگرداندن سریع تولید نیز بخشی از همین ظرفیت ملی است.

کارنامه تولید گاز؛ افزایش تولید زیر فشار حداکثری

کارنامه شرکت ملی نفت ایران در تولید گاز خام طی دو سال فعالیت دولت چهاردهم را می‌توان در سه تصویر خلاصه کرد: رکوردهای تازه تولید، توسعه چاه‌ها و ظرفیت‌های جدید، و افزایش توان تحویل گاز به شبکه سراسری. در کنار تمام اینها، توسعه میادین مشترک و به‌ویژه حوزه پارس جنوبی نشان می‌دهد بخش مهمی از تلاش‌ها بر حفظ و افزایش سهم ایران از منابع مشترک متمرکز بوده است.

آنچه این عملکرد را معنادارتر می‌کند، شرایطی است که این اقدامات در آن به نتیجه رسیده است؛ شرایطی که تحریم و محدودیت‌های اقتصادی، تامین تجهیزات و اجرای پروژه‌ها را دشوار کرده و در مقاطعی نیز حوادث و بحران‌های امنیتی، مستقیما بر تاسیسات تولیدی اثر گذاشته‌اند. با این حال، مسیر توسعه تولید هرگز متوقف نشده است.

برای صنعتی که وظیفه آن تامین یکی از حیاتی‌ترین نیازهای کشور است، شاید بتوان گفت که مهم‌ترین دستاورد حفظ جریان تولید، افزودن ظرفیت‌های جدید و توان ایستادگی و بازگشت در برابر اختلال‌ها است؛ دستاوردی که نشان می‌دهد ظرفیت فنی و عملیاتی صنعت نفت، حتی در دوره‌ای پر از فشار و محدودیت، همچنان یکی از پشتوانه‌های مهم اقتصاد و امنیت انرژی کشور است.