۵۵۰ اصابت به خارگ؛ روایت وزیر نفت از تداوم صادرات در جنگ
به گزارش اقتصاد معاصر؛ محسن پاکنژاد، وزیر نفت، در مصاحبه‌ای جامع پیرامون عملکرد دو ساله وزارتخانه، از نخستین روز مسئولیت خود در شهریورماه 1403 آغاز کرد و به چالش‌های مدیریت ذخایر راهبردی، مواجهه با ناترازی‌های تولید و گام‌های استراتژیک در میدان پارس جنوبی پرداخت.
مدیریت بحران در نخستین روزهای مسئولیت؛ هشدار در ذخایر سوخت
پاکنژاد در تشریح نخستین اقدامات خود اظهار داشت: «باید از اولین روز حضورم در سال 1403 در وزارتخانه، یعنی همان اول شهریورماه، شروع کنم. با تکیه بر تجارب پیشین، در نخستین نشست با مدیران ارشد، اولین موضوعی را که با جدیت پیگیری کردم، وضعیت ذخایر سوخت کشور بود.»
وی با اشاره به نتایج گزارش‌های اولیه گفت: «متأسفانه در پیگیری‌های انجام شده، گزارش‌های دریافتی در هر دو حوزه ذخایر بنزین و گازوئیل نیروگاهی تا حدودی نگران‌کننده بود. ماه شهریور به‌دلیل افزایش تقاضا برای سفرها، نسبت به سایر ماه‌های سال با افزایش میزان مصرف بنزین مواجه است. همچنین در حوزه گازوئیل نیروگاهی، با توجه به اینکه پس از دو یا سه ماه با فصل سرما مواجه خواهیم شد، سازوکار تأمین گاز نیروگاه‌ها به‌دلیل افزایش مصرف در بخش‌های خانگی و تجاری محدود می‌شود؛ لذا نیروگاه‌ها ناگزیر به استفاده از سوخت گازوئیل به عنوان جایگزین گاز خواهند بود.»
گزارش اعداد و ارقام به رئیس‌جمهور؛ پیگیری مستمر در مقاطع زمانی کوتاه
وزیر نفت در ادامه افزود: «تنها یکی دو روز پس از این بررسی‌ها، خدمت رئیس‌جمهور رسیدم و این نخستین گزارش من به ایشان بود. هنگامی که گزارش را با استناد به اعداد و ارقام خدمت ایشان عرض کردم، واکنش بسیار جالبی داشتند؛ ایشان ضمن ابراز دغدغه‌مندی و نگرانی، با آرامش و خونسردی از من خواستند که برنامه‌های اجرایی خود را ارائه دهم.»
وی تأکید کرد: «پس از ارائه برنامه‌ها، ایشان از همان روز به‌طور مرتب در مقاطع زمانی سه تا چهار روز یک‌بار، روند پیشرفت موضوع را از من پیگیری می‌کردند. ما نیز همزمان در طول آن بازه شش‌ماهه (از شهریور تا بهمن و اسفند)، با تمرکز تیم‌های کارشناسی خود، بر اجرای برنامه‌ها متمرکز بودیم.»
مهار تهدید افت فشار؛ امضای قرارداد استراتژیک پارس جنوبی
پاکنژاد با اشاره به یکی از دستاوردهای مهم این دوره گفت: «در همین دوران، قراردادی تحت عنوان «قرارداد فشارافزایی میدان گازی پارس جنوبی» آماده و نهایی شد. اهمیت این قرارداد در این است که گامی ابتدایی برای آغاز عملیات اجرایی محسوب می‌شود؛ چراکه دغدغه و نگرانی مربوط به افت فشار در این میدان، از سال‌ها پیش وجود داشته است.»
وی با تحلیل ابعاد فنی این چالش افزود: «افت فشار در پارس جنوبی مستقیماً به معنای کاهش تولید از این میدان است و این امر دامن بر ناترازی‌هایی می‌زند که از گذشته وجود داشته‌اند. این ناترازی‌ها سال به سال از 15 و 20 سال پیش به ذخایر اضافه شده و در نهایت در سال 1403 به اوج خود رسیده بود.»
امضای قرارداد استراتژیک در اسفندماه؛ مدیریت بحران در دوران جنگ
وزیر نفت در ادامه روند اقدامات وزارتخانه اظهار داشت: «در نهایت، نخستین قرارداد بزرگ صنعت نفت در اسفندماه سال 1403 با حضور ریاست‌جمهوری امضا شد. در جریان جنگ 12 روزه، با چالش‌های امنیتی جدی مواجه بودیم؛ به‌گونه‌ای که یکی از انبارهای نفت تهران که نقشی تعیین‌کننده در تأمین و توزیع سوخت دارد، مورد اصابت قرار گرفت. در ادامه نیز پالایشگاه فجر جم و پالایشگاه فاز 14 پارس جنوبی نیز هدف قرار گرفتند.»
وی با اشاره به وضعیت مصرف در شرایط جنگی افزود: «علیرغم این اصابت‌ها، در یکی دو روز نخست جنگ، شاهد جهش بی‌سابقه‌ای در میزان مصرف بنزین بودیم؛ به‌طوری که میزان مصرف به آستانه 200 میلیون لیتر در روز رسید. این رقم در مقایسه با میانگین مصرف سالانه هموطنان عزیز، عدد بسیار بزرگی محسوب می‌شود. با این حال، خوشبختانه علیرغم این افزایش چشمگیر تقاضا و آسیب‌های وارده به ذخایر و انبارهای بنزین، حوزه سوخت شهر تهران با مشکل جدی مواجه نشد. همچنین در حوزه گاز، با وجود اصابت به پالایشگاه‌های فجر جم و فاز 14 پارس جنوبی، کشور با کمبودی در تأمین گاز مواجه نگردید.»
عبور از شرایط خاص و تحقق افزایش تولید نفت
وزیر نفت در خصوص تداوم فعالیت‌های توسعه‌ای پس از جنگ گفت: «پس از پایان جنگ 12 روزه، کشور در شرایط خاصی قرار داشت، اما ما همزمان با تداوم مدیریت بحران، طرح‌های مربوط به افزایش تولید نفت و گاز را با جدیت ادامه دادیم. در حوزه نفت، بر روی قراردادی برای افزایش 250 هزار بشکه‌ای تولید روزانه متمرکز بودیم که اجرای آن نیازمند مطالعات فنی و اخذ مصوبات قانونی بود. خوشبختانه در فاصله پس از جنگ 12 روزه، موفق به اخذ تمامی مصوبات لازم شدیم و طرح را به مرحله اجرا درآوردیم. تا این لحظه، توانستیم حدود 70 تا 80 هزار بشکه در روز از این ظرفیت 250 هزار بشکه‌ای را به‌طور عملی محقق کنیم.»
پروژه جمع‌آوری گازهای مشعل و پیشرفت حفاری‌های پارس جنوبی
پاکنژاد در بخش دیگری از سخنان خود به یکی از اولویت‌های ویژه دولت اشاره کرد و گفت: «یکی از اجزای اجرایی صنعت نفت که همواره مورد تأکید و پیگیری مستمر رئیس‌جمهور بود، موضوع جمع‌آوری گازهای فلر (مشعل) است. با مدیریت و پیگیری‌های ایشان، موفق شدیم از ابتدای دولت چهاردهم تاکنون، روزانه حدود 11 و نیم میلیون مترمکعب از گازهای مشعل را در قالب پروژه‌های مختلف جمع‌آوری کنیم.»
وی با اشاره به موفقیت‌های حوزه گاز افزود: «طرح‌های حفاری درون‌میدانی در حوزه پارس جنوبی از سال 1404 آغاز شد و با شتاب و رشد بسیار خوبی ادامه یافت. برای این منظور، بیش از 30 حلقه چاه در قالب چندین پیمان در حوزه جنوبی برای حفاری برنامه‌ریزی شده بود. این طرح‌ها همچنان در جریان است و بخشی از آن‌ها که اکنون به نتیجه رسیده، نقش بسیار مؤثری در افزایش تولید گاز کشور ایفا کرده‌اند.»
مدیریت بحران در دوران جنگ؛ از حملات به انبارهای نفت تا چالش‌های سوخت‌رسانی
وزیر نفت، در تشریح چالش‌های پیش روی صنعت نفت اظهار داشت: «ما در سال 1404 با تمرکز بر طرح‌های راهبردی خود فعالیت می‌کردیم که در تاریخ 9 اسفندماه، کشور بار دیگر هدف حملات ناجوانمردانه دشمنان آمریکایی و صهیونیستی قرار گرفت. در جریان این حملات وحشیانه، تعدادی از همکاران عزیز ما که در آن لحظات سخت، پای کار ایران ایستاده بودند، به شهادت رسیدند. ما یاد و خاطره تمامی این عزیزان را در کنار سایر شهدای گرانقدر این بار صنعت نفت گرامی می‌داریم.»
وی با اشاره به ابعاد گسترده‌تر درگیری‌ها افزود: «در طی این جنگ 40 روزه، صنعت نفت شاهد آسیب‌های بیشتری بود. به خاطر دارم در تاریخ 16 یا 17 اسفندماه، مجدداً انبارهای نفت تهران مورد هجوم قرار گرفتند؛ به‌طوری که علاوه بر انبارهای اصلی، تأسیسات بارگیری نیز هدف قرار گرفتند. همزمان، یکی از انبارهای نفت در استان البرز نیز مورد اصابت قرار گرفت که این وضعیت، شرایط بسیار نگران‌کننده‌ای را رقم زده بود.»
استراتژی مقابله با اختلال در شبکه سوخت‌رسانی
وزیر نفت با تحلیل هدف دشمن از این حملات تصریح کرد: «من بر اهمیت تأسیسات بارگیری تأکید دارم؛ چرا که با اصابت به این بخش، امکان سوخت‌رسانی به استان‌های شمالی کشور به‌طور قطع مختل می‌شود و هدف اصلی دشمن خبیث نیز ایجاد چنین اختلالاتی بوده است. با این حال، ما بلافاصله با تشکیل جلسات اضطراری، چارچوب‌هایی را برای مدیریت بحران تعریف کردیم تا کمترین اختلال در حوزه سوخت‌رسانی استان‌های تهران و شمال ایجاد شود. در همین راستا، بخشی از لجستیک موجود در جنوب را به مناطق شمالی یا نواحی مرکزی و تهران منتقل کردیم. خوشبختانه پس از گذشت چند روز، آن حالت نگرانی به پایداری رسید و مدیریت سوخت‌رسانی در شمال کشور به نحو مطلوبی انجام شد.»
آسیب‌های گسترده به پالایشگاه‌های گازی عسلویه
پاکنژاد سخنان خود به حادثه تلخی اشاره کرد که در اواخر اسفند رخ داد: «در تاریخ 27 اسفندماه، دشمن خبیث با انجام حملاتی، چهار پالایشگاه گازی ما (پالایشگاه‌های سوم تا ششم عسلویه) را مورد اصابت قرار داد. در دقایق اولیه پس از دریافت این گزارش، بلافاصله توانستم وضعیت را به ریاست‌جمهور اطلاع دهم؛ در حالی که بسیار نگران بودیم که وضعیت به چه منوال خواهد بود. در آن ساعات اولیه، ما ناچار شدیم بخش مهمی از میزان تولید را کاهش دهیم.»
بازسازی سریع زیرساخت‌ها؛ از مدیریت بحران پالایشگاهی تا بازیابی ظرفیت تولید
وزیر نفت، در خصوص روند بازیابی ظرفیت‌های آسیب‌دیده گفت: «خوشبختانه با تکیه بر تسلط تخصصی و فنی همکاران ما در شرکت ملی گاز و شرکت ملی نفت ایران، توانستیم ظرف مدت کوتاهی و تنها در عرض چند ساعت، بخش‌هایی از ظرفیت از دست رفته را بازگردانیم. در حال حاضر، بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید بازسازی شده و این فرآیند همچنان ادامه دارد.
می‌توان گفت فرآیند بازسازی تنها یک تا سه روز پس از اصابت آغاز شد؛ بدین معنا که بلافاصله جلسات هماهنگی برگزار، مسئولیت‌ها کاملاً شفاف و تفکیک شد و هر بخش وظایف و پروژه‌های خود را پیگیری کرد.
معمولاً پس از چنین اصابت‌هایی، عملیات پالایشگاه‌ها با آواربرداری آغاز می‌شود که در این مورد نیز ظرف دو سه روز این فرآیندها کلید خورد. امروزه که این گزارش را تقدیم می‌کنم، باید اعلام کنم که بخش قابل توجهی از بازسازی‌ها به انجام رسیده است و انتظار می‌رود ظرف چند ماه آینده، ثمرات این اقدامات را در قالب افزایش تولید گاز کشور مشاهده کنیم.»
حملات به عرصه پتروشیمی؛ هدف قرار گرفتن واحدهای پشتیبان (یوتیلیتی)
وزیر نفت با اشاره به چالش‌های سال 1405 افزود: «در سال 1405 نیز با حملات حساب‌شده دشمن خبیث در عرصه پتروشیمی‌های ماهشهر و عسلویه مواجه شدیم. در این حملات، بخشی از واحدهای یوتیلیتی که وظیفه سرویس‌دهی به واحدهای اصلی را بر عهده دارند، از جمله تأمین بخار، برق و نیتروژن مورد نیاز واحدهای فرآیندی، هدف قرار گرفتند. این حملات در روزهای نخست منجر به از دست رفتن بخشی از ظرفیت تولید پتروشیمی شد.
از آنجا که این بخش تأثیر مستقیمی بر زنجیره ارزش تولید و تأمین کالاها دارد، احتمال بروز تنگنا در تأمین برخی کاله‌ها برای مردم وجود داشت. با این حال، با همکاری سایر دستگاه‌های اجرایی و به‌ویژه وزارت نیرو، برنامه‌ریزی‌های لازم در همان روزهای جنگ و از طریق نشست‌های مشترک انجام شد و وضعیت تا حد زیادی مدیریت گردید.»
پایداری صادرات نفت؛ ایستادگی در برابر محاصره
پاکنژاد با تأکید بر یکی از دستاوردهای ماندگار صنعت نفت، به موضوع صادرات پرداخت: «نکته‌ای که بسیار حائز اهمیت است و جزو اقدامات ماندگار صنعت نفت ایران محسوب می‌شود، تداوم صادرات در شرایط بحرانی است. در فاصله میان جنگ 40 روزه (یعنی از 9 اسفندماه تا اواخر فروردین ماه که به آتش‌بس موقت منجر شد و متعاقباً به محاصره در تاریخ 24 یا 25 فروردین انجامید)، صادرات نفت خام کشور حتی برای یک ساعت نیز قطع نشد.»
قهرمانی در جزیره خارگ؛ بارگیری نفت زیر آتش بمباران
وزیر نفت، با اشاره به حجم گسترده حملات به زیرساخت‌های دریایی، اظهار داشت: «جزیره خارگ با مساحتی حدود 23 تا 24 کیلومتر، با بیش از 550 مورد اصابت مواجه شد که این رقم بسیار چشمگیر است. با این حال، همکاران ما در شرایط بمباران، عملیات بارگیری کشتی‌ها را با اقتدار ادامه دادند.
این عملکرد قهرمانانه است و من معتقدم تاریخ باید در مورد این ایستادگی قضاوت کند؛ من وظیفه خود می‌دانم که در برابر این اقدام ارزشمند همکارانمان در کل صنعت نفت، از جمله در حوزه صادرات، سر تعظیم فرود آورم.» وی افزود که در آن بازه زمانی، صادرات نفت با شرایط خوبی همراه بود و با محدودیت جدی مواجه نبود، حتی فرآیند افزایش قیمت نیز در آن دوران صورت گرفت.
مدیریت محاصره‌های دریایی؛ عبور از خط رأس‌العد تا گوادر
وی در ادامه به چالش‌های ناشی از محاصره‌های دریایی در سال 1405 پرداخت و گفت: «پس از گذشت مدتی، در سال 1405 با موضوع محاصره مواجه شدیم. در نخستین مرحله، خطی بین رأس‌العد و بندر گوادر پاکستان تعریف شده بود.
با اتخاذ تدابیر گسترده، توانستیم این محاصره را پشت سر بگذاریم؛ به‌گونه‌ای که فرآیند فروش و تحویل نفت به مشتریان در مناطق بسیار دوردست (هزاران کیلومتر دورتر از خلیج فارس و دریای عمان) عملیاتی و اجرایی شد. اگرچه در انتقال نفت به خارج از خط محاصره محدودیت‌هایی داشتیم، اما موفق شدیم از فرصت‌های موجود بهره ببریم.»
احتمال دور زدن کامل محاصره در آینده نزدیک
وی با جزئیات زمانی این وقفه افزود: «محاصره از تاریخ 24 یا 25 فروردین ماه تا حدود 27 یا 28 خرداد ماه ادامه داشت. در بازه زمانی ایجاد شده پس از آن (از اواخر خرداد ماه)، ما حداکثر استفاده را از وقفه حاصل شده بردیم و بخش قابل ملاحظه‌ای از نفت را به خارج از حوزه دریای عمان و خلیج فارس منتقل کردیم تا امکان تحویل به مشتری فراهم شود.
سپس در تاریخ 24 تیر ماه، محاصره بعدی آغاز شد. این محاصره‌ها بسیار دشوار و اثرگذار هستند و اگرچه در حال حاضر نیز با ادامه این وضعیت مواجه هستیم، اما صنعت نفت متوقف نشده است. ما راهکارها و تدابیر مختلفی را دنبال می‌کنیم تا به‌زودی بتوانیم این محاصره‌ها را به‌طور کامل دور بزنیم.»
جهش در تولید و اجرای طرح‌های توسعه‌ای دولت چهاردهم
پاکنژاد به دستاوردهای عددی دولت در حوزه تولید اشاره کرد: «طی دو سال دولت چهاردهم، حجم پروژه‌های اجرا شده بیش از دو برابر دوران قبل از آن بوده است. با اجرای طرح‌های مختلف، تولید نفت خام افزایش یافته است.
به‌طور مشخص، بخشی از طرح افزایش 250 هزار بشکه‌ای تولید به نتیجه رسیده که حدود 70 تا 80 هزار بشکه از این افزایش تولید، مستقیماً مربوط به اجرای این طرح است.»
رکوردزنی در تولید گاز و افزایش ظرفیت 300 هزار بشکه‌ای نفت
وزیر نفت، با اشاره به موفقیت‌های به‌دست‌آمده در حوزه بالادستی، گفت: «یکی از دستاوردهای ماندگار همکاران ما در شرکت‌های ملی نفت و گاز، رکوردزنی در تولید گاز خام در حوزه بالادستی و سکوهای نفتی بود.
علاوه بر این، در زمینه افزایش ظرفیت فرآورش نفت خام نیز گام‌های بلندی برداشته‌ایم. در رابطه با میادین مشترک، باید بگویم که ظرفیت تولید ما با رشدی قابل‌توجه به بیش از 300 هزار بشکه رسیده است. در طول هفت تا هشت ماه گذشته، علاوه بر جبران ظرفیت‌های از دست رفته، تلاش‌های شبانه‌روزی برای اجرای سریع پروژه‌ها ادامه داشته و تمرکز اصلی ما بر افزایش تولید با تکیه بر طرح‌های بزرگ است.»
تمرکز بر میدان آزادگان و کشف 17 تریلیون فوت مکعب گاز
پاکنژاد با اشاره به طرح‌های کلان کشور بیان کرد: «ما برای اجرای طرح‌های بزرگ، برنامه‌ریزی‌های دقیقی انجام داده‌ایم و هم‌اکنون در حال پیگیری سازوکارها و مصوبات لازم برای تسریع در اجرا هستیم.
یکی از پروژه‌های کلیدی، میدان آزادگان است. ما معتقدیم آزادگان باید به‌صورت یکپارچه (شامل آزادگان شمالی و جنوبی) مدیریت شود، چرا که در واقع یک مخزن و یک میدان واحد است و تفکیک آن به دو طرح جدا، اقدامی نادرست بود. همچنین از دیگر دستاوردهای مهم در دولت چهاردهم، کشف مجموعاً حدود 17 تریلیون فوت مکعب (TCF) گاز درجای جدید در دو میدان پازند و تخته در منطقه جنوب فارس بوده است.»
پایان واردات گازوئیل؛ از تأمین نیاز نیروگاهی تا صادرات به همسایگان
وی در بخش دیگری از گزارش خود به یکی از بزرگترین تحولات انرژی در سال 1405 پرداخت: «تا اوایل سال 1404، کشور همانند بنزین، در حوزه گازوئیل نیز واردکننده بود. با این حال، با اتخاذ تدابیر فنی در پالایشگاه‌ها و افزایش خوراک پالایشگاهی، امروز مفتخرم اعلام کنم که چند ماهی است که واردات گازوئیل نداریم.
وضعیت به گونه‌ای است که نه تنها ذخایر گازوئیل مورد نیاز نیروگاهی نسبت به زمان مشابه در سال گذشته در سطح بالاتری قرار دارد، بلکه مازاد تولید نیز داریم. همین امروز در مذاکره با وزیر یکی از کشورهای همسایه، توافق کردیم که بخشی از مازاد گازوئیل را به آن کشور صادر کنیم. امیدواریم با اتخاذ تدابیر مناسب، به‌زودی در زمینه بنزین نیز به نقطه‌ای برسیم که دیگر نیازی به واردات نداشته باشیم.»/تسنیم
