کریدور رقیب ایران در دام خزر افتاد

به گزارش اقتصاد معاصر؛ شوکت میرضیایف، رئیس‌جمهور ازبکستان، اعلام کرده که این کشور در سال ۲۰۲۷ یک مرکز لجستیک با ظرفیت ۵۰۰ هزار تن در بندر پوتی گرجستان راه‌اندازی خواهد کرد؛ اقدامی که نشان‌دهنده تلاش تاشکند برای تقویت دسترسی خود به مسیرهای ترانزیتی غرب و افزایش نقش این کشور در کریدور میانی است.
کریدور میانی یا همان ترانس‌خزر، کریدوری است که چین را از طریق قزاقستان، دریای کاسپین، آذربایجان، گرجستان و ترکیه به اروپا می‌رساند که پس‌زمینه آن، ایده ترک‌گرایی و پانترکیسم ترکیه است.
ازبکستان همچنین طراحی و برنامه‌ریزی برای حضور در بندر آناکلیا گرجستان را آغاز کرده است. این برنامه در کنار توسعه مراکز لجستیکی در شهرهایی مانند آلات، ترمز، ینگیول، آخانگران و خان‌آباد دنبال می‌شود و هدف آن تقویت زنجیره لجستیکی صادرات و واردات این کشور است.
این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که کریدور میانی، موسوم به مسیر ترانس‌خزر، طی سال‌های اخیر رشد قابل توجهی در حجم بار تجربه کرده است. حجم بار عبوری از این مسیر در سال ۲۰۲۵ به حدود ۴.۱۲ میلیون تن رسید؛ رقمی که در مقایسه با سال ۲۰۲۱ حدود هشت برابر شده است. 
کشورهای حاضر در این مسیر نیز برای سال ۲۰۲۷ هدف عبور ۱۰ میلیون تن بار را دنبال می‌کنند.
با این حال، کاهش سطح آب دریای خزر اکنون به یکی از چالش‌های عملیاتی این مسیر تبدیل شده است. بر اساس اظهارات شرکت کشتیرانی خزر آذربایجان، برخی کشتی‌ها به دلیل محدودیت آبخور قادر به استفاده از تمام ظرفیت خود نیستند و میزان بارگیری آنها به حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد ظرفیت کاهش یافته است.
طبق اعلام این شرکت، سطح آب خزر سالانه حدود ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر کاهش می‌یابد؛ روندی که می‌تواند دسترسی به بنادر و ظرفیت مؤثر ناوگان دریایی کریدور میانی را تحت تأثیر قرار دهد.
قزاقستان برای مقابله با این محدودیت، پروژه‌های لایروبی در بنادر آکتائو و کوریک را دنبال می‌کند. در بندر کوریک بیش از ۱.۷ میلیون مترمکعب رسوب از محدوده آبی بندر، حوضچه چرخش و کانال دسترسی خارج شده و عمق عملیاتی آن به حدود ۸.۵ متر رسیده است. 
پروژه لایروبی آکتائو نیز با هزینه‌ای حدود ۳۹.۸ میلیون دلار در حال اجراست.
در صورت تداوم این روند، کشورهای مسیر برای دستیابی به اهداف بلندپروازانه ترانزیتی خود ناچار خواهند بود علاوه بر توسعه زیرساخت‌ها، سرمایه‌گذاری بیشتری در لایروبی، نگهداری کانال‌ها و سازگارسازی بنادر با شرایط جدید خزر انجام دهند.
با این حال، حسن کریم‌نیا، کارشناس حمل‌ونقل و ترانزیت، می‌گوید که مسیر ریلی یکپارچه ایران برای اتصال کشورهای آسیای مرکزی مانند ازبکستان، به ترکیه و اروپا گزینه مناسب‌تری است؛ چون مانند کریدور رقیب نیازمند تخلیه‌و‌بارگیری در دو طرف دریای کاسپین نیست و ظرفیت بیشتری برای انتقال بار دارد.
این کارشناس معتقذ است که وزارت امور خارجه، شرکت راه‌آ‌هن و اتاق بازرگانی مشترک دو کشور، باید ظرفیت‌ ریل شرقی-غربی ایران را در صدر دیپلماسی ترانزیتی خود قرار دهند و ترانزیت ریلی‌پایه و درآمد ارزی و مهم‌تر از آن، آورده امنیت اقتصادی را برای کشور به ارمغان بیاورند./فارس