هشدار درباره کاهش ذخایر جهانی نفت؛ جهان در آستانه شوک جدید انرژی؟
به گزارش اقتصادمعاصر، آژانس بین‌المللی انرژی اوایل هفته گذشته، پس از مشورت با کشورهای عضو گروه ۷، اعلام کرد که ۱۰۰ میلیون بشکه دیگر از ذخایر گازوئیل، بنزین و نفت خام را آزاد خواهد کرد. این اقدام بخشی از طرحی است که در ماه مارس برای آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت در واکنش به مختل شدن عرضه از خلیج فارس پس از تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران اعلام شده بود. اما مشکل در این روند آزادسازی این است که ذخایر در حال خالی شدن هستند.
زمانی که دولت آمریکا آزادسازی نفت از «ذخایر استراتژیک نفت» (SPR) را آغاز کرد، سیل گزارش‌ها به نقل از کارشناسان منتشر شد و کارشناسان هشدار می‌دادند سطح نفت در این ذخایر پیش از آن هم به حد نگران‌کننده‌ای پایین آمده و هرگونه برداشت بیشتر، پرخطر خواهد بود. در آغاز اکتبر، پس از آخرین مرحله آزادسازی که شامل بیش از ۹ میلیون بشکه بود، حجم نفت موجود در ذخایر استراتژیک آمریکا به ۳۳۱.۲ میلیون بشکه رسید که پایین‌ترین رقم از سال ۱۹۸۳ تاکنون محسوب میشود. این آزادسازی‌ها بخشی از برنامه ۱۷۲ میلیون بشکه‌ای است که آمریکا اوایل سال جاری متعهد به اجرای آن شده بود.
مشکل اینجاست که رقم ۳۳۱.۲ میلیون بشکه به آنچه کارشناسان «حداقل عملیاتی» برای سیستم ذخیره‌سازی می‌دانند — یعنی بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون بشکه — بسیار نزدیک است. اجازه دادن به کاهش سطح نفت تا نزدیکی «حداقل عملیاتی»، خطرناک است، زیرا این وضعیت بر زیرساخت‌های ذخیره‌سازی تاثیر منفی می‌گذارد. برای جلوگیری از این پیامد — و البته برای حفظ توانایی پاسخگویی به هرگونه کمبود عرضه در آینده — باید ذخایر دوباره پر شوند.
با این حال، ذخایر استراتژیک نفت آمریکا تنها ذخایری نیست که به حداقل سطح خود نزدیک میشود؛ ذخایر جهانی نیز رو به کاهش هستند. بر اساس آخرین گزارش ماهانه نفت آژانس بین‌المللی انرژی که مربوط به سپتامبر است، ذخایر جهانی نفت در ماه اوت ۹۵ میلیون بشکه کاهش یافت. بدین ترتیب، مجموع برداشت‌ها از ماه فوریه به ۵۰۷ میلیون بشکه رسید که معادل ۲.۸ میلیون بشکه در روز است.
تنها خبر خوب در گزارش آژانس این بود که ذخایر تجاری کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) به میزان ۲۳ میلیون بشکه افزایش یافت و کاهش ۱۹ میلیون بشکه‌ای ذخایر استراتژیک را جبران کرد. با این حال، این خبر خوش دیری نپایید.
اوایل هفته گذشته، امین ناصر، مدیرعامل شرکت آرامکو، هشدار داد که ذخایر نفت جهان به سطوح خطرناکی کاهش یافته است و تلویحا اشاره کرد که چشم‌انداز پر کردن مجدد آنها چندان نزدیک نیست. ناصر در رویداد «مجمع هوش انرژی» در لندن گفت: «این سیستم هم‌اکنون تحت فشار شدیدی قرار دارد. و با توجه به اینکه گزینه‌های جایگزین بسیار اندکی برای جهان وجود دارد، حاشیه اطمینان تاب‌آوری عرضه به شکلی نگران‌کننده محدود شده است.» ناصر خاطرنشان کرد که جبران ذخایر برداشت شده، ممکن است تا دو سال طول بکشد، آن هم تنها پس از بازگشایی تنگه هرمز. در حالی که جهان منتظر وقوع این اتفاق است، ذخایر خود را مصرف می‌کند و در صورت تداوم جنگ تا سال ۲۰۲۷، خود را در معرض شوک‌های شدیدترِ عرضه قرار می‌دهد.
فاتح بیرول، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی، هفته گذشته پس از دیدار با اعضای آژانس برای گفتگو درباره آزادسازی جدید نفت و سوخت، گفت: «دولت‌های عضو آژانس همچنان سطوح قابل‌توجهی از ذخایر اضطراری نفت معادل حدود ۱.۱ میلیارد بشکه را که شامل بیش از ۲۰۰ میلیون بشکه گازوئیل میشود در اختیار دارند. آژانس بین‌المللی انرژی آماده است تا در صورت لزوم، بخش بیشتری از این ذخایر را به بازار عرضه کند.»
هدف از این اظهارات، اطمینان‌بخشی به بازار بود مبنی بر اینکه کمبودی - به‌ویژه در مورد گازوئیل - رخ نخواهد داد. با این حال، این سخنان ممکن است به جای رفع نگرانی‌ها درباره کمبود، خود موجب نگرانی شود، زیرا ذخایر جهانی نیز به‌طور خطرناکی به «حداقل عملیاتی» خود نزدیک شده‌اند؛ حدی که نباید از آن عبور کرد، زیرا عبور از آن به معنای فروپاشی سیستم ذخیره‌سازی جهانی خواهد بود.
از زمان آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، جهان بیش از یک میلیارد بشکه نفت خام از ذخایر خود برداشت کرده است.
ناصر، مدیرعامل آرامکو، هفته گذشته گفت که بخش عمده‌ای از این حجم، از ذخایر تجاری تامین شده است. به این ترتیب، کمتر از ۶ میلیارد بشکه در ذخایر باقی مانده است و این ۶ میلیارد بشکه باید دست‌نخورده باقی بمانند تا سیستم ذخیره‌سازی همچنان کارآمد بماند. به نظر می‌رسد که جهان، ذخایر احتیاطی عرضه نفت خود را به پایان رسانده است.
بر اساس گزارش اویل پرایس، بنابراین جای تعجب نیست که بسیاری از کشورها، به‌ویژه در آسیا، اکنون برای افزایش ذخایر نفتی خود وارد رقابت شده‌اند. آسیا در برابر رویدادهای نامطلوب در خاورمیانه به‌شدت آسیب‌پذیر است، زیرا بخش عمده‌ای از واردات نفت این قاره از همین منطقه تامین میشود. با مختل شدن جدی این روند، اقتصادهای آسیایی - به‌ویژه کشورهای جنوب شرق آسیا - برای تامین سوخت مورد نیاز صنایع و جمعیت خود و همچنین حفظ قیمت‌های نسبتا مناسب، با چالش‌های دشواری دست‌به‌گریبان بوده‌اند./ایسنا
