دلار ۱۵ هزار تومان ارزان شد؛ افت قیمت تا کجا ادامه دارد؟

به گزارش اقتصاد معاصر؛ دلار که در نیمه اول مهر با سرعت بالا رفت و تا محدوده 272 هزار تومان رسید، در روزهای اخیر عقب‌نشینی کرده و به کانال 256 تا 257 هزار تومان رسیده است. به این ترتیب، قیمت دلار از سقف ثبت‌شده خود حدود 15 هزار تومان پایین آمده؛ اتفاقی که می‌تواند نشانه‌ای از فروکش کردن بخشی از التهاب بازار باشد.

حالا سؤال اصلی این است که این کاهش ادامه پیدا می‌کند یا دلار دوباره به مدار صعود برمی‌گردد؟ پاسخ تا حد زیادی به میزان عرضه ارز، دسترسی خریداران به بازار و انتظاراتی بستگی دارد که در هفته‌های گذشته تقاضا را بالا برده بود.

عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، پیش‌تر بر وجود منابع ارزی و ادامه فروش ارز تأکید کرده و گفته بود نرخ‌های فعلی لزوماً کف بازار نیستند. او همچنین گفته که کاهش نرخ دلار ادامه می یابد.

اگر این موضع با عرضه مؤثر ارز همراه شود، می‌تواند به کاهش نگرانی معامله‌گران کمک کند. با این حال، آنچه در نهایت بازار را آرام می‌کند، فقط وعده عرضه نیست؛ خریداران باید بتوانند ارز موردنیاز خود را راحت‌تر و با اطمینان بیشتری تهیه کنند.

دلار چرا عقب نشست؟

دلار در ابتدای مهر حدود 233 هزار تومان معامله می‌شد، اما در ادامه با افزایش تقاضا از مرز 250 هزار تومان گذشت و دوازدهم مهر به محدوده 272 هزار تومان رسید. پس از چند روز ماندن در قیمت‌های بالا، بازار تغییر مسیر داد و نرخ دلار پایین آمد.

رسیدن قیمت به محدوده 256 تا 257 هزار تومان یعنی بخشی از افزایش تند ابتدای مهر پس گرفته شده است. اما هنوز نمی‌توان با اطمینان گفت که روند نزولی شروع شده است. برای چنین نتیجه‌ای باید دید دلار در روزهای آینده هم پایین می‌آید یا با بازگشت تقاضا دوباره بالا می‌رود.

به نظر می‌رسد افت اخیر تنها به یک عامل مربوط نباشد. تغییر رفتار خریداران پس از جهش قیمت، مواضع بانک مرکزی درباره عرضه ارز و اتفاقات بازار تتر می‌توانند در این کاهش نقش داشته باشند. 

محدودیت تتر چه اثری بر بازار گذاشت؟

در هفته‌های اخیر، محدودیت‌هایی از جمله توقف معاملات شبانه و تعیین سقف خرید روزانه در مقطعی از مهر برای معاملات تتر در پلتفرم‌های رمزارزی اعمال شد. این بازار برای بخشی از معامله‌گران به معیاری برای سنجش انتظارات ارزی تبدیل شده و معمولاً سریع به اخبار و تحولات واکنش نشان می‌دهد.

محدود شدن معاملات تتر می‌تواند حجم دادوستدها و سرعت واکنش این بازار را تغییر دهد، اما به‌تنهایی تضمینی برای کاهش قیمت دلار نیست. اگر تقاضا از یک مسیر محدود شود، ممکن است بخشی از آن به بازارهای دیگر منتقل شود. به همین دلیل، کنترل معاملات باید در کنار تأمین نیاز واقعی ارز و نظارت بر فعالیت‌های غیرشفاف دنبال شود.

از طرف دیگر، باید میان پلتفرم‌های رمزارزی و صرافی‌های مجاز ارزی تفاوت گذاشت. محدودیت معاملات تتر لزوماً به این معنا نیست که خریدوفروش اسکناس در همه صرافی‌ها محدود شده است.

بانک مرکزی چطور می‌تواند کاهش قیمت را ادامه دهد؟

بانک مرکزی بر در اختیار داشتن منابع ارزی و ادامه فروش ارز تأکید کرده است. حالا مهم این است که این سیاست تا چه اندازه در بازار قابل لمس باشد. وقتی ارز به میزان کافی و در زمان مناسب در دسترس متقاضیان قرار بگیرد، فشار ناشی از خریدهای شتاب‌زده می‌تواند کمتر شود.

یکی از اقدامات مؤثر، تسهیل دسترسی صرافی‌های مجاز به ارز و روشن کردن مسیر تأمین نیازهای قانونی مردم است. هرچه خریداران برای تهیه ارز کمتر با ابهام و دشواری روبه‌رو شوند، انگیزه کمتری برای خرید عجولانه و نگهداری ارز از ترس افزایش بیشتر قیمت خواهند داشت.

اطلاع‌رسانی منظم درباره وضعیت عرضه و سیاست‌های ارزی نیز اهمیت دارد. در شرایطی که خبرهای ضدونقیض به سرعت در بازار می‌چرخد، نبود اطلاعات روشن می‌تواند نگرانی‌ها را بیشتر کند. البته اطلاع‌رسانی زمانی اثرگذار است که با اقدام عملی همراه باشد و فعالان بازار بتوانند نتیجه آن را در روند معاملات ببینند.

در کنار این اقدامات، نظارت بر معاملات غیرشفاف و فعالیت‌های سفته‌بازانه باید هدفمند باشد. محدودیت‌های گسترده‌ای که دسترسی قانونی مردم به ارز را دشوار کند، لزوماً به آرام شدن بازار منجر نمی‌شود. هدف باید کنترل تخلف و تقاضای غیرمولد، بدون ایجاد مانع برای تأمین نیازهای واقعی باشد.

آیا تجربه سال‌های 97 و 99 تکرار می‌شود؟

همتی برای توضیح امکان کاهش نرخ ارز به تجربه سال‌های 1397 و 1399 اشاره کرده است. در سال 1397، پس از جهش دلار به محدوده 20 هزار تومان، نرخ بازار در ادامه تا حدود 10 تا 11 هزار تومان پایین آمد. در سال 1399 نیز دلار پس از رسیدن به محدوده 32 هزار تومان، تا حدود 22 هزار تومان عقب نشست.

این تجربه‌ها نشان می‌دهند که افزایش شدید قیمت لزوماً دائمی نیست و تغییر انتظارات، در کنار مداخله مؤثر سیاست‌گذار، می‌تواند به کاهش نرخ ارز کمک کند. با این حال، شرایط اقتصادی امروز با آن سال‌ها تفاوت دارد. تورم انباشته، وضعیت دسترسی به منابع ارزی و انتظارات مردم از آینده اقتصاد بر رفتار بازار اثر می‌گذارند.

به همین دلیل، نمی‌توان صرفاً با استناد به اتفاقات سال‌های گذشته انتظار داشت همان میزان کاهش دوباره تکرار شود. تجربه گذشته نشان می‌دهد کاهش قیمت ممکن است، اما ماندگاری آن به شرایط امروز بازار بستگی دارد.

افت دلار ادامه‌دار می‌شود؟

کاهش حدود 15 هزار تومانی دلار از سقف مهرماه، افتی قابل توجه است؛ اما هنوز برای قضاوت قطعی زود است. اگر عرضه ارز ادامه پیدا کند، دسترسی به آن آسان‌تر شود و تقاضای هیجانی فروکش کند، امکان کاهش بیشتر قیمت وجود دارد.

در مقابل، اگر عوامل افزایش‌دهنده تقاضا همچنان فعال باشند و عرضه نتواند پاسخ‌گوی نیاز بازار باشد، احتمال بازگشت قیمت هم وجود دارد. برای ارزیابی مسیر پیش رو باید روند چند روز آینده، میزان دسترسی به ارز و رفتار خریداران را در کنار هم بررسی کرد.

اقدام مؤثر بانک مرکزی فقط به پایین آوردن قیمت در چند روز محدود نمی‌شود. مهم این است که عرضه ارز به شکل مستمر انجام شود، معاملات قانونی روان‌تر پیش برود و انتظارات افزایشی فروکش کند. اگر این شرایط فراهم شود، کاهش اخیر می‌تواند به فرصتی برای آرام‌تر شدن بازار تبدیل شود؛ فرصتی که ماندگاری آن به اجرای سیاست‌های عملی و قابل مشاهده بستگی دارد./ تسنیم