راز بحران بزرگ هلیوم در هرمز
به گزارش اقتصاد معاصر؛ شبکه تلویزیونی سی‌بی‌اس در تازه‌ترین قسمت از برنامه «۶۰ دقیقه» که شامگاه یکشنبه پخش شد، با پرداختن به بحران جهانی هلیوم، ابعاد تازه‌ای از پیامدهای اقتصادی جنگ ایران را آشکار کرد.
گزارشگر این برنامه، جان ورتهایم، در گزارشی با عنوان «در هوا»، نشان داد که چگونه اختلال در تنگه هرمز و حملات به تأسیسات گازی قطر، زنجیره تأمین یکی از حیاتی‌ترین منابع طبیعی جهان را در آستانه فروپاشی قرار داده است.
بر اساس این گزارش، هلیوم برخلاف تصور عمومی که آن را تنها گازی برای بادکنک‌های مهمانی می‌شناسد، یک منبع محدود و جایگزین‌ناپذیر است که جهان و حتی جنگ بدون آن قادر به ادامه حیات نیست.
بدون هلیوم، هیچ گوشی هوشمند، لپ‌تاپ، خودرو، دستگاه ام‌آر‌آی یا موشکی تولید نمی‌شود. این گاز در خنک‌سازی آهنرباهای ابررسانا، تولید تراشه‌های نیمه‌رسانا، فیبرهای نوری و مهمات پیشرفته نقشی کلیدی دارد و به دلیل دمای جوش بسیار پایین، هیچ ماده دیگری نمی‌تواند جایگزین آن شود.
اختلالی دوجانبه در قلب زنجیره تأمین
گزارش مذکور تأیید می‌کند که بحران هلیوم ریشه در دو رویداد ژئوپلیتیکی دارد. نخست، بسته‌شدن عملی تنگه هرمز در فوریه ۲۰۲۶ که نه‌تنها جریان نفت و گاز را مختل کرد، بلکه یک‌سوم عرضه جهانی هلیوم را در خلیج فارس به دام انداخت.
دوم، حملات موشکی و پهپادی ایران به تأسیسات رأس‌لفان در قطر در مارس ۲۰۲۶ که بزرگ‌ترین مجموعه تولید گاز طبیعی و هلیوم جهان را از کار انداخت و ضربه نهایی را به زنجیره تأمین وارد کرد.
مقام‌های قطری اعلام کرده‌اند که بازگشت این تأسیسات به ظرفیت کامل، دست‌کم سه سال زمان خواهد برد. قطر پس از آمریکا دومین تولیدکننده بزرگ هلیوم تجاری جهان است و بر پایه برآوردها، این دو کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۶ درصد از هلیوم جهان را تولید کرده‌اند.
قیمت‌های سه‌برابری و رقابت برای جایگزین
ریچ بروک، مدیر اجرایی پیشین شرکت ایر لیکوید و از کارشناسان صنعت هلیوم، در این برنامه تأیید کرد که قیمت‌های نقدی هلیوم از آغاز جنگ سه برابر شده است.
او بازار هلیوم را «مبهم» توصیف کرد؛ بازاری که در آن تنها شش شرکت عمده، بیشتر فروش جهانی را در دست دارند.
بر اساس داده‌های اداره آمار آمریکا، صادرات هلیوم این کشور از زمان آغاز جنگ ۷۰ درصد افزایش یافته است، اما آمریکا به گفته کارشناسان نمی‌تواند این کمبود را به‌طور نامحدود جبران کند.
شرکت‌هایی در کره جنوبی، تایوان و سنگاپور که پیش‌تر هلیوم خود را از خلیج فارس تأمین می‌کردند، اکنون به سمت تأمین‌کنندگان آمریکایی روی آورده‌اند، اما تداوم این روند کاملاً به طول جنگ و وضعیت تنگه هرمز بستگی دارد.
پیامدهای ملموس برای پژوهش و صنعت
این گزارش با روایت وضعیت آزمایشگاه جو ساچلبن در دانشگاه شیکاگو، بحران را از سطح کلان به سطح انسانی و عملیاتی می‌کشاند.
آزمایشگاه دانشگاه شیکاگو با دستگاه‌های مغناطیسی برای پژوهش درباره سرطان سینه، ایمنی‌درمانی و آلزایمر کار می‌کند، اما تأمین‌کننده اصلی سهمیه هلیوم‌اش را نصف کرده و حالا مجبور است تصمیم بگیرد کدام دستگاه را نگه دارد و کدام را کنار بگذارد؛ تأمین‌کننده جایگزین هم تحویل منظم را تضمین نمی‌کند و هشدار داده موجودی‌اش رو به اتمام است.
در حوزه دفاعی هم پنتاگون از پیمانکاران خواسته تولید تسلیحات را چهار برابر کنند، اما به گفته یکی از فعالان صنعت هلیوم، بدون هلیوم نمی‌توان جنگ مدرن راه انداخت، چون موشک‌های هایپرسونیک، فیبر نوری و مهمات پیشرفته به این گاز نیاز دارند./فارس
