به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ تازهترین دادههای گمرک ایران از تجارت خارجی کشور در سال ۱۴۰۴، تصویری متفاوت از الگوی واردات ارائه میدهد؛ تصویری که بیش از هر چیز بیانگر تغییر در ترکیب کالاهای وارداتی و اولویتیابی اقلام اساسی در سیاستگذاری تجاری است.
بر اساس این آمار، مجموع واردات کشور در سال ۱۴۰۴ به حدود ۴۱.۱ میلیون تن کالا به ارزش ۵۸ میلیارد دلار رسیده است. این در حالی بوده که در سال ۱۴۰۳، حدود ۴۰ میلیون تن کالا به ارزش ۷۳ میلیارد دلار وارد کشور شده بود. مقایسه این دو سال نشان میدهد وزن واردات حدود ۳.۳ درصد افزایش یافته اما ارزش دلاری آن با کاهش قابل توجه ۲۱ درصدی مواجه شده است.
این واگرایی معنادار میان وزن و ارزش واردات، مهمترین نکته در تحلیل تجارت خارجی سال ۱۴۰۴ به شمار میرود؛ چراکه بهروشنی نشان میدهد ترکیب کالاهای وارداتی به سمت اقلامی با ارزش کمتر به ازای هر تن حرکت کرده است. به عبارت دیگر، کشور در سال گذشته کالاهای بیشتری از نظر وزنی وارد کرده اما این کالاها عمدتا ارزانتر و پایهایتر بودهاند.
این تغییر، زمانی ملموستر میشود که متوسط ارزش گمرکی هر تن کالای وارداتی بررسی شود. طبق دادههای منتشرشده، متوسط ارزش هر تن واردات در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱،۴۱۲ دلار رسیده، در حالی که این رقم در سال ۱۴۰۳ حدود ۱،۸۴۸ دلار بوده است. به این ترتیب، متوسط ارزش هر تن کالا با کاهش ۲۳.۵۸ درصدی همراه شده که بیانگر افت قابل توجه در کیفیت یا سطح فناوری کالاهای وارداتی است. نگاهی به ترکیب اقلام وارداتی نیز این روند را تایید میکند. در سال ۱۴۰۴، ذرت دامی به عنوان عمدهترین کالای وارداتی کشور ثبت شده که متوسط ارزش آن فقط حدود ۳۰۸ دلار به ازای هر تن بوده است؛ رقمی که به خوبی نشاندهنده سهم بالای نهادههای دامی و کالاهای اساسی در سبد واردات است.
در کنار این، واردات طلا به ارزش حدود ۲.۸ میلیارد دلار، یکی از اقلام قابل توجه بوده که میتواند نشاندهنده تغییراتی در مدیریت ذخایر یا مبادلات مالی کشور باشد. همچنین تلفن همراه با حدود ۱.۶ میلیارد دلار واردات، همچنان در میان کالاهای مهم قرار دارد؛ هرچند سهم آن در مقایسه با کالاهای اساسی کمتر به چشم میآید.
در رتبههای بعدی، کالاهایی مانند روغن آفتابگردان با ۱.۵ میلیارد دلار، برنج با حدود ۱.۴۹ میلیارد دلار و گندم با ۱.۲ میلیارد دلار قرار دارند؛ مجموعهای از اقلام که همگی در دسته کالاهای اساسی و مصرفی قرار میگیرند. همچنین کنجاله سویا با ارزش تقریبی ۱.۰۷ میلیارد دلار، به عنوان یکی دیگر از نهادههای مهم دامی، در میان ۱۰ قلم کالای نخست وارداتی جای گرفته است.
این ترکیب به خوبی نشان میدهد سیاستگذاری تجاری کشور در سال ۱۴۰۴ به طور مشخص بر تامین امنیت غذایی، حمایت از تولید داخلی و مدیریت بازار کالاهای اساسی متمرکز بوده است. افزایش واردات نهادههای دامی و کالاهای خوراکی، در کنار کاهش نسبی سهم کالاهای سرمایهای و با فناوری بالا، موید این رویکرد است.
با این حال، این تغییر جهت پیامدهای متفاوتی برای اقتصاد به همراه دارد. از یکسو تمرکز بر واردات کالاهای اساسی میتواند به ثبات بازار داخلی، کنترل قیمتها و جلوگیری از کمبود اقلام ضروری کمک کند و از سوی دیگر، کاهش واردات کالاهای سرمایهای و تکنولوژیک ممکن است در بلندمدت بر بهرهوری و رشد صنعتی کشور تاثیر منفی بگذارد.
از منظر ارزی نیز، کاهش ارزش کل واردات میتواند نشانهای از محدودیت منابع ارزی یا مدیریت هدفمند آن باشد. در چنین شرایطی، سیاستگذار ناگزیر است میان نیازهای فوری بازار و الزامات توسعهای اقتصاد، توازن برقرار کند.
در مجموع، آنچه از آمارهای واردات سال ۱۴۰۴ برمیآید، یک چرخش معنادار در راهبرد تجاری کشور است؛ چرخشی که با اولویت دادن به کالاهای اساسی و کاهش واردات اقلام گرانقیمت، در پی مدیریت منابع ارزی و تامین نیازهای کوتاهمدت اقتصاد بوده است. با این حال، تداوم این مسیر در سالهای آینده نیازمند بازنگری دقیق و ایجاد تعادل میان اهداف کوتاهمدت و الزامات رشد بلندمدت خواهد بود.