به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ همزمان با افزایش تنشهای ژئوپلیتیک در منطقه و جهش قیمت نفت خام به بالای ۹۰ دلار، صنعت پالایشی ایران دوباره به کانون توجه تحلیلگران بازار سرمایه تبدیل شده و تجربه بهار ۱۴۰۱ که سود خالص این صنعت از مرز ۱.۷ میلیارد دلار عبور کرد، هنوز در اذهان فعالان بازار باقی است.
این در شرایطی است که با شعلهور شدن آتش جنگ و نگرانی از اختلال در مسیرهای انتقال انرژی، این پرسش مطرح میشود که آیا پالایشیها میتوانند بار دیگر چراغ سبز سودآوری را در تالار شیشهای بورس روشن کنند؟
مهمترین متغیری که این روزها در محافل تحلیلی تکرار میشود، «کرک اسپرد» است؛ همان فاصله قیمتی بین نفت خام و فرآوردههای نفتی. بر اساس بررسیها، متوسط کرک اسپرد چهار فرآورده اصلی بنزین، گازوئیل، نفت کوره و سوخت جت که پیشتر در محدوده ۱۰ تا ۱۲ دلار قرار داشت، اکنون تا سطوح ۲۱ دلار رشد کرده و در مقاطعی به ۲۶ تا ۲۷ دلار نیز رسیده است.
بر این اساس کارشناسان معتقدند در هفتههای اخیر، کرک اسپرد پالایشگاهها از کمتر از ۲۰ دلار تا بالای ۸۰ دلار افزایش یافته و اگرچه این سطوح پایدار نبود اما ماندگاری کرک اسپرد ۴۰ دلاری فعلی نیز به معنای رشد قابل توجه سودآوری است. بنابراین با فرض ثبات شرایط و عدم اختلال در تولید، برآورد میشود سود سالانه صنعت پالایشی ایران میتواند به ۸ تا ۹ میلیارد دلار برسد.
با این حال، تصویر آنقدرها هم روشن نیست؛ چرا که در اقتصاد تحریمی ایران، افزایش قیمت نفت همیشه به معنای افزایش واقعی درآمد نیست. ضمن این که تخفیفهای صادراتی، هزینههای حمل مخفیانه، ریسک توقیف کشتیها و تاخیر در بازگشت ارز، بخشی از منافع را از بین میبرد. مهمتر از همه، ریسک سیستماتیک تعطیلی یا آسیبپذیری زیرساختهای انرژی است و امنیت و پایداری دسترسی به انرژی، پیششرط تحقق هرگونه سودآوری است.
این در حالی است که جهش قیمت نفت فقط پالایشیها را تحت تاثیر قرار نداده و کارشناسان میگویند نرخ خوراک گاز پتروشیمیها از ۱۵ سنت به ۱۹ تا ۲۰ سنت رسیده که رشد ۲۵ تا ۳۰ درصدی هزینه را به همراه دارد. این موضوع به طور مستقیم متانولسازان و اورهسازان را تحت فشار قرار میدهد؛ هرچند رشد قیمت جهانی اوره را میتواند تا حدی جبران کند. همچنین صنایع فولاد و سیمان نیز به دلیل افزایش نرخ انرژی با فشار حاشیه سود مواجه خواهند شد. در سوی دیگر، شرکتهای صادراتمحور و پالایشگاههای خوراک مایع از جمله برندگان بالقوه این شرایط هستند.
با فرض بازگشایی بورس در روزهای آینده، پیشبینی میشود روزهای ابتدایی با هیجان فروش و اصلاح ۱۰ تا ۲۰ درصدی در برخی نمادها همراه باشد اما این اصلاح میتواند فرصت مناسبی برای سرمایهگذاران ریسکپذیر باشد؛ چرا که در شرایط کنونی، سیمان، غذا، دارو و پالایشیها از منظر ارزشگذاری جذاب هستند. بنابراین اگر فرض کنیم تنشها در همین سطح باقی بماند و شرایط باثباتتری ایجاد شود، پالایشیها میتوانند جزو صنایع پیشرو بازار باشند.
با این حال، آنچه روشن است، سایه سنگین ریسکهای ژئوپلیتیک بر این صنعت و سایر صنایع بورسی است و تا زمانی که زیرساختهای انرژی در امان بمانند و مسیر تجارت هموار شود، میتوان به بازگشت امید به تالار شیشهای، پس از بازگشایی بازار سرمایه و طی کردن روند کوتاه اصلاحی امیدوارم بود.