به گزارش اقتصاد معاصر؛ مسئله کیفیت فرآوردههای نفتی و ترکیبات مورد استفاده در زنجیره توزیع سوخت، همواره یکی از محورهای پرتوجه و حساس در فضای رسانهای و افکار عمومی کشور بوده است. طی روزهای اخیر، همزمان با انتشار اخباری پیرامون اجرای آزمایشی طرحهای ارتقای کیفی بنزین و استفاده از مقادیر بسیار جزئی متانول در ترکیب سوخت، موجی از ابهامات، شایعات و فضاسازیهای غیرفنی در بستر شبکههای اجتماعی شکل گرفت. برخی ادعاها با رویکردی اغراقآمیز مدعی شدهاند که حضور متانول در بنزین موجب خرابی قطعی و سریع پیشرانه خودروها، پوسیدگی فوری مجاری سوخترسانی و آسیب جدی به پمپبنزینها میشود.
این فضا در حالی ایجاد شده که بررسیهای علمی، الزامات بینالمللی و دادههای پالایشی نشان میدهند استفاده از الکلها و ترکیبات اکسیژنه در سوختهای هیدروکربنی، روشی کاملاً پذیرفتهشده و علمی در صنعت پالایش نفت جهان به شمار میرود. برای شناخت دقیق این موضوع، ضروری است که مرز میان الزامات مهندسی و ادعاهای نامستند تفکیک شود. متانول به عنوان یک آرامسوز و افزایشدهنده طبیعی عدد اکتان، در صورتی که در چارچوب استانداردهای تعریفشده و تحت نظارت آزمایشگاهی با بنزین پایه ترکیب شود، رفتاری کاملاً سازگار با پیشرانههای احتراق داخلی خواهد داشت. واکاوی مشخصات فنی این ترکیب، میزان مجاز اختلاط و تجارب کشورهای پیشرفته در استفاده از این سوخت، پاسخ روشنی به پرسشها و نگرانیهای مطرحشده در جامعه ارائه میدهد.
بنزین متانولی به سوخت ترکیبی اطلاق میشود که از اختلاط نسبت معینی از الکل متیلیک با بنزین پایه به دست میآید تا بدون نیاز به ترکیبات آروماتیک سنگین، عدد اکتان سوخت افزایش یابد. متانول به عنوان سادهترین نوع الکل، دارای عدد اکتان تحقیقی در حدود ۱۰۸ تا ۱۱۴ است و وجود اتم اکسیژن در ساختار مولکولی آن به احتراق کاملتر، کاهش انتشار گازهای سمی مونوکسید کربن و مهار پدیده ضربه یا ناک در موتور کمک شایانی میکند.
بر اساس استانداردهای بینالمللی مرجع و همچنین استاندارد ملی ایران، استفاده از متانول در بنزین تا سقف ۳ درصد حجمی بدون نیاز به هیچگونه تغییر در قطعات، شیلنگها، انژکتورها یا سیستم مدیریت موتور (ECU) کاملاً مجاز و ایمن است. در سطح جهانی نیز کشورهایی همچون چین از ترکیبات پرغلظتتر مانند سوخت M15 (حاوی ۱۵ درصد متانول) در مقیاس گسترده و در سطح ناوگان حملونقل عمومی استفاده میکنند که این امر نشاندهنده رسمیت و کارآمدی فنی این الگو در صنعت سوخت دنیاست.
در کشور ما بر اساس اعلام مراجع رسمی نظیر کمیسیون انرژی مجلس و شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، میزان متانول مورد استفاده در طرحهای آزمایشی کمتر از نیم درصد (۰.۵ درصد) بوده که شش برابر کمتر از آستانه مجاز استانداردهای بینالمللی است. در چنین غلظت بسیار پایینی، خواص حلکنندگی و خورندگی الکل کاملاً در حجم بنزین پایه مستهلک شده و هیچگونه واکنش منفی با کاسهنمدها، واشرها، پمپبنزین و قطعات فلزی رخ نمیدهد؛ ضمن آنکه فرآورده نهایی پس از گذر از آزمونهای سختگیرانه ۲۱گانه کیفی وارد چرخه شده است.
بررسی جامع دادههای مهندسی و شیمی سوخت نشان میدهد که فضاسازیهای اخیر پیرامون «آسیب فوری و فاجعهبار متانول به موتور خودروها» با واقعیتهای تجربی و آزمونهای پالایشگاهی همخوانی ندارد. استفاده از ترکیبات اکسیژنه در سوخت نهتنها یک تخلف فنی به شمار نمیرود، بلکه راهکاری شناختهشده در علم مهندسی نفت برای دستیابی به سوختی پاکتر با پایداری احتراق بالاتر است. آنچه در مباحث مکانیکی و خوردگی قطعات مطرح میشود، صرفاً مربوط به غلظتهای بسیار بالا، استفاده نادرست در موتورهای ناسازگار، عدم استفاده از مواد بازدارنده خوردگی و یا نفوذ شدید رطوبت به مخازن است؛ عواملی که هیچیک در غلظت ناچیز و ایمن نیمدرصدی مصداق ندارند.
مقایسه نسبتهای اجرایی در کشور با استانداردهای سختگیرانه بینالمللی که سقف ۳ درصد را برای خودروهای سواری بدون دستکاری مکانیکی مجاز دانستهاند، گویای آن است که سوخت توزیعشده در حاشیه اطمینان کامل قرار دارد و عملکرد پیشرانهها، سوزنهای انژکتور و اورینگهای پلیمری را با مخاطره مواجه نمیکند. علاوه بر این، ارزیابی بیش از ۲۰ پارامتر کیفی از جمله چگالی، فشار بخار، محدوده تقطیر و شاخصهای ضدکوبش با نظارت مستمر سازمان ملی استاندارد، ضامن سلامت سوخت خروجی از مبادی پالایشی است.
بنابراین، پیوند زدن طرحهای پژوهشی و بهینهسازی فرمولاسیون سوخت به شایعات تخریب خودرو، بیش از آنکه ریشه در واقعیتهای فنی داشته باشد، ناشی از کمبود اطلاعرسانی دقیق و تحلیلهای غیرتخصصی است. بهرهگیری از ظرفیتهای فنی سوختهای ترکیبی در بستری کاملاً کنترلشده و منطبق بر ضوابط جهانی، مسیری اثباتشده در مدیریت انرژی و حفظ استانداردهای زیستمحیطی به شمار میآید.