اقتصاد معاصر-بهناز اکبرپور، کارشناس بازار سرمایه: صنعت مواد و محصولات دارویی در ماههای اخیر با استقبال فعالان بازار سرمایه مواجه شده و بسیاری از نمادهای این گروه بازدهی قابل توجهی را ثبت کردهاند. اصلاح تدریجی نرخ فروش محصولات، تغییر نرخ ارز واردات مواد اولیه و انتظار برای بهبود سودآوری شرکتها، مهمترین عوامل افزایش توجه بازار به این صنعت بودهاند. در حال حاضر، ارزش بازار صنعت دارو به حدود ۷۵۸،۶۰۲ میلیارد تومان، معادل ۳،۲۹۸ میلیون دلار رسیده و این صنعت حدود ۳ درصد از ارزش کل بازار سرمایه را در اختیار دارد.
در میان شرکتهای دارویی، دعبید با ارزش بازار ۱۳۱،۲۶۴ میلیارد تومان، معادل ۵۷۱ میلیون دلار، بزرگترین نماد صنعت محسوب میشود و حدود ۱۷.۳ درصد از ارزش کل گروه را به خود اختصاص داده است. پس از آن، تیپیکو با ارزش بازار ۷۸،۵۹۲ میلیارد تومان و ارزش دلاری ۳۴۲ میلیون دلار در رتبه دوم قرار دارد. دارو با ارزش بازار ۳۹،۵۷۵ میلیارد تومان، وپخش با ارزش بازار ۳۷،۵۰۶ میلیارد تومان و دفرا با ارزش بازار ۳۲،۵۷۸ میلیارد تومان در رتبههای بعدی قرار گرفتهاند. این ۵ شرکت بزرگ دارویی حدود ۴۲.۱ درصد از ارزش بازار این صنعت را تشکیل میدهند.
بررسی عملکرد قیمتی نمادهای گروه نشان میدهد که رشد سهام دارویی تنها به شرکتهای بزرگ محدود نبوده و شرکتهای کوچکتر نیز بازدهی بالایی داشتهاند. در بازه یکماهه، درازی با بازدهی ۷۳ درصدی بهترین عملکرد را ثبت کرده و پس از آن ددام با ۵۴ درصد و دروز با ۵۰ درصد قرار گرفتهاند.
در دوره ششماهه، دسبحان با بازدهی ۴۴۵ درصدی در رتبه نخست قرار دارد و دجابر با ۴۲۵ درصد و درازی با ۴۱۷ درصد در جایگاههای بعدی هستند. در بازه یکساله نیز دلقما با بازدهی ۶۵۹ درصدی بیشترین رشد را داشته و دسبحان با ۶۵۸ درصد و دجابر با ۵۳۵ درصد پس از آن قرار گرفتهاند.
روند فروش شرکتهای دارویی نیز از افزایش قابل توجه درآمدهای ریالی حکایت دارد. مجموع فروش صنعت در پنجماهه سال ۱۴۰۵ به ۲۰۸،۸۵۹ میلیارد تومان، معادل ۱،۱۹۷ میلیون دلار، رسیده است. فروش مرداد ۱۴۰۵ نسبت به مرداد سال قبل ۱۸۲ درصد افزایش یافته و ۱۵۸ درصد بیشتر از متوسط ماهانه سال ۱۴۰۴ بوده است. همچنین فروش مرداد نسبت به متوسط ماهانه سال ۱۴۰۵ رشد ۲۶ درصدی را نشان میدهد. مجموع فروش پنجماهه نیز نسبت به دوره مشابه سال قبل ۱۵۲ درصد افزایش یافته است. با این حال، رشد دلاری فروش در همین دوره ۲۸ درصد بوده است. فاصله میان رشد ریالی و دلاری نشان میدهد که بخش مهمی از افزایش درآمد شرکتها تحت تاثیر تورم و رشد نرخ ارز قرار داشته، هرچند رشد ۲۸ درصدی فروش دلاری نیز از بهبود واقعی درآمد صنعت حکایت دارد.
در سطح شرکتی، در مقایسه مرداد ۱۴۰۵ با مرداد ۱۴۰۴، داسوه با ۴۵۹ درصد، دشیمی با ۳۶۱ درصد و دجابر با ۳۳۷ درصد دارای بیشترین رشد، در مقایسه مرداد ۱۴۰۵ با میانگین ۱۴۰۴، داسوه با ۵۶۷ درصد، دسبحان با ۳۵۸ درصد و دپارس با ۳۵۳ درصد دارای بیشترین رشد، در مقایسه مرداد ۱۴۰۵ با میانگین ۱۴۰۵، ددام با ۱۰۳ درصد، دبالک با ۹۷ درصد و بیوتیک با ۹۷ درصد رشد و در نهایت از لحاظ پنجماهه سال جاری به سال گذشته نیز داسوه با ۴۳۱ درصد، دجابر با ۳۶۳ درصد و دیران با ۳۰۵ درصد دارای بیشترین رشد بودهاند.
بررسی صورتهای مالی ۲۰ فصل اخیر نشان میدهد که سودآوری صنعت دارو دورههای متفاوتی را پشت سر گذاشته است. سود خالص صنعت از ۲،۳۹۳ میلیارد تومان، معادل ۹۲ میلیون دلار، در تابستان ۱۴۰۰ به ۵،۸۷۷ میلیارد تومان، معادل ۱۳۰ میلیون دلار، در زمستان ۱۴۰۱ رسید. پس از آن، فشار قیمتگذاری دستوری، افزایش هزینه مواد اولیه و رشد هزینههای مالی باعث شد سود خالص تا ۲،۵۰۳ میلیارد تومان در تابستان ۱۴۰۳ کاهش یابد. سود دلاری نیز در همین فصل به ۴۲ میلیون دلار رسید که کمترین سطح ثبتشده در دوره مورد بررسی بود. از پاییز ۱۴۰۳ روند سودآوری بهتدریج تغییر کرد. سود خالص از ۴،۴۷۹ میلیارد تومان در پاییز ۱۴۰۳ به ۶،۵۰۶ میلیارد تومان در زمستان همان سال رسید. این رقم در بهار ۱۴۰۴ برابر ۵،۸۰۸ میلیارد تومان بود و سپس در تابستان و پاییز بهترتیب به ۷،۵۴۵ و ۱۱،۰۲۳ میلیارد تومان افزایش یافت. در زمستان ۱۴۰۴ نیز سود خالص به ۱۱،۸۵۷ میلیارد تومان رسید و سرانجام در بهار ۱۴۰۵ با رشد حدود ۱۰۳ درصدی نسبت به فصل قبل، به ۲۳،۶۶۱ میلیارد تومان، معادل ۱۴۲ میلیون دلار افزایش یافت.
سود ریالی بهار ۱۴۰۵ نزدیک به ۱۰ برابر تابستان ۱۴۰۰ شده اما سود دلاری در همین مدت حدود ۵۴ درصد افزایش یافته که اثر تورم و کاهش ارزش پول را در مقایسه بلندمدت نشان میدهد. حاشیه سود خالص صنعت از ۱۸ درصد در تابستان ۱۴۰۰ به ۲۶ درصد در زمستان ۱۴۰۱ رسید اما در ادامه تحت تاثیر قیمتگذاری دستوری و رشد سریع هزینههای تولید، تا ۹ درصد در تابستان ۱۴۰۳ کاهش یافت. پس از اصلاح نرخ محصولات و افزایش فروش، حاشیه سود بهتدریج ترمیم شد و در زمستان ۱۴۰۴ و بهار ۱۴۰۵ به ۲۴ درصد رسید که نزدیک به سقف ۲۶ درصدی دوره ۲۰ فصلی است.
در مجموع، صنعت دارو از مرحله فشار بر حاشیه سود عبور کرده و وارد دورهای از بهبود فروش و سودآوری شده است. رشد فروش دلاری، بازگشت حاشیه سود به محدوده ۲۴ درصد و ثبت بالاترین سود خالص ۲۰ فصل اخیر در بهار ۱۴۰۵، نشانههای مثبتی برای صنعت هستند. با این حال، پس از رشد سریع قیمت سهام، ادامه بازدهی نمادها بیش از گذشته به تداوم مجوزهای افزایش نرخ، کنترل هزینه مواد اولیه، تامین ارز و حفظ حاشیه سود وابسته خواهد بود.