فرصت‌ها و موانع تبدیل ایران به هاب غذایی منطقه

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ چهارمین نشست‌ از یازدهمین همایش سالانه اقتصاد مقاومتی با موضوع «الزامات تبدیل ایران به هاب غذایی منطقه»، به میزبانی «اتاق بازرگانی مشترک ایران و روسیه» برگزار شد. 

در این نشست پیرامون راهبرد «تبدیل ایران به هاب غذایی منطقه» و اهداف و آثار این راهبرد پرداخته شد و کارشناسان و مسؤولان درباره موانع و الزامات تبدیل شدن ایران به هاب غذایی در دو شاخه ترانزیت و فرآوری گفت‌وگو کردند و نیازمندی‌های هر دستگاه برای تحقق راهبرد «تبدیل ایران به هاب غذایی منطقه» مطرح شد. 

چند درصد از شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه کشاورزی فعال هستند؟ 

هادی تیزهوش تابان، رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و روسیه با اشاره به اینکه دریامحور بودن ترانزیت، یکی از محورهای اصلی بوده که باید در تجارت با روسیه مورد توجه قرار داد، اظهار داشت: باید از امکانات موجود بهره ببریم. ما باید یک بخشی در سازمان توسعه تجارت، صرفا مخصوص صادرات داشته باشیم. وقتی صادرکننده ترکیه‌ای در مرز به مشکل می‌خورد، سفیر به سرعت خودش را می‌رساند ولی در ایران کسی در این زمینه مسؤول نیست و مشکلات اجرایی صادرات جایی پیگیری نمی‌شود. 

وی افزود: تنظیم بازار، صادرات را دچار مشکل می‌کند، در حالی که در دیگر کشورها مشکل تنظیم بازار با واردات حل می‌شود و هیچ کشوری در مسیر صادرات مانع ایجاد نمی‌کند. ساماندهی مشکلات صادرات به یک مدیر نیاز دارد که همه را به طور جامع مدیریت کند. در صورتی که یک مدیر فعال در این حوزه داشته باشیم، در زمان کوتاهی می‌توانیم که صادرات این بخش را تا سه برابر افزایش دهیم. 

رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و روسیه ادامه داد: تلاش ما ایجاد تعامل بیشتر بین بخش خصوصی و دولتی است و ما در اتاق مشترک ایران و روسیه دنبال افزایش تعامل هستیم. انتظار ما این بوده که مدیران بخش دولتی در این زمینه برنامه داشته باشند و برای نهادهایی مثل اتاق مشترک نیز برنامه تعریف کنند. 

۳ ظرفیت و ۲ مزیت ایران در تبدیل شدن به هاب غذایی 

در ادامه این نشست علیرضا پیمان‌پاک، قائم مقام سابق وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به اینکه جایگاه جغرافیایی و ژئوپلتیک ایران در کنار جایگاه فنی اقتصادی به آن ظرفیت بالایی را برای تبدیل شدن به هاب غذایی نشان می‌دهد، گفت: کشورهای آسیای میانه مثل قزاقستان ظرفیت بالایی در تولید غلات و محصولات غذایی دیگر دارند و از طرف دیگر کشورهایی مثل پاکستان و کشورهای حاشیه خلیج فارس ظرفیت بالایی در واردات محصولات غذایی دارند. این ظرفیت باید هم از نظر ترانزیت و هم از نظر فرآوری محصولات غذایی مورد توجه قرار بگیرد. 

وی افزود: در سال‌های اخیر بخش زیادی از ظرفیت صنایع غذایی کشور از جمله در تولید آرد و خوراک دام، بلا استفاده مانده که ظرفیت فنی ایران است و بدون نیاز به سرمایه‌گذاری جدید می‌تواند مورد بهره‌برداری قرار گیرد. 

قائم مقام سابق وزیر جهاد کشاورزی اظهار داشت: ایران سه ظرفیت در تبدیل شدن به هاب غذایی دارد؛ اول بحث تزانزیت محصولات غذایی مختلف است. ظرفیت دوم که در قانون و ساختار اقتصادی کشور به آن توجه نشده، بحث صادرات مجدد یا ری‌اکسپورت است. ما می‌توانستیم از تحریم روسیه بهره ببریم و محصولات روسی را حتی به کشورهای اروپایی از جمله لهستان صادر کنیم ولی در ایران به دلیل مشکلات داخلی از آن محروم هستیم. ظرفیت سوم نیز استفاده از ظرفیت فرآوری محصولات و صادرات آن به کشورهای منطقه خواهد بود.

وی افزود: استفاده از این سه ظرفیت برای ما امنیت غذایی ایجاد می‌کند، چراکه در صورت وقوع بحران می‌توانیم از ظرفیت بالای کالاهایی که به ایران وارد و صادر می‌شوند، بهره ببریم و بحران را به شکل ساده‌تری پشت سر بگذاریم. 

تحقق «امنیت غذایی» باید در همکاری با کشورهای همسو دنبال شود 

ولادیسلاو پرپلکین، نماینده وزارت کشاورزی فدراسیون روسیه در ایران در این نشست گفت: کریدور شمال-جنوب اهمیت زیادی در روابط روسیه با ایران دارد. در واقع این مساله برای روسیه بسیار حائز اهمیت است. امنیت غذایی، بعدی از روابط ایران و روسیه خواهد بود. در دنیای معاصر، هیچ کشوری نمی‌تواند برای امنیت غذایی راه خود را به طور مستقل تعیین کند و باید با همکاری کشورهای دیگر به این سمت حرکت کند. به طور خاص روسیه برای تحقق امنیت غذایی خود با بریکس و اتحادیه اقتصادی اوراسیا همکاری نزدیک دارد. 

وی افزود: یکی از ابتکارات اخیر بریکس در این زمینه، راه‌اندازی یک بورس داخلی برای محصولات کشاورزی بوده که اهمیت زیادی دارد و ما امیدواریم که با همکاری کشورهای بریکس، این پروژه پیش برود و به موفقیت برسد. 

درآمد ۲.۵ میلیارد دلاری تبدیل ایران به هاب غلات و کود منطقه 

فرشاد عواطفی هویدا، کارشناس مرکز تحلیل راهبردی و بین‌الملل آیساسنتر در این نشست گفت: ایران هاب غذایی، شکل دهی به بازارهای جدید و توسعه روابط راهبردی را دنبال می‌کند که در سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی نیز به آن اشاره شده است. 

وی افزود: در خصوص ایجاد بازارهای جدید، ایران در زمینه غلات واردکننده است ولی می‌تواند به فرآوری‌کننده و صادرکننده فرآورده‌های نهایی تبدیل شود. همچنین در خصوص توسعه روابط راهبردی نیز در صورتی که ایران بتواند هاب غذایی منطقه باشد، امنیت غذایی کشورهای منطقه به ایران گره می‌خورد و تحریم پذیری ایران سخت‌تر می‌شود. 

کارشناس مرکز تحلیل راهبردی و بین‌الملل آیساسنتر با اشاره به اینکه برای تبدیل شدن ایران به هاب غذایی به یک نقشه راه نیاز داریم، گفت: در منطقه ما ظرفیت‌هایی وجود دارد و ایران به دلیل جایگاه راهبردی خود و همچنین به دلیل تحولات جهانی، می‌تواند از فرصت پیش آمده بهره ببرد و بازارهای حاشیه خود را به یکدیگر متصل کند. 

وی افزود: طرح ما این بوده که ایران به طور خاص در غلات و کود به هاب منطقه تبدیل شود. غلات به عنوان یکی از مهمترین بخش غذای مردم و کود نیز به دلیل دخیل بودن در نیمی از تولیدات غذایی جهان از اهمیت بالایی برخوردار است. 

عواطفی ادامه داد: در حال حاضر کشورهای منطقه غرب آسیا و هند سالانه مقادیر زیادی گندم، کود و محصولات فرآوری شده کشاورزی وارد می‌کنند و این یک فرصت برای ایران تلقی می‌شود. اگر منطقه شرق آفریقا را نیز به این کشورها اضافه کنیم، با بازاری روبه‌رو خواهیم شد که سالانه واردات ۷۵ میلیون تن واردات گندم و ۹۱ میلیون تن کود خواهد داشت. آورده‌های اقتصادی تبدیل ایران به هاب منطقه در غلات و کود، از نظر ترانزیت دست کم حدود ۱.۵ تا ۲.۵ میلیارد دلار برآورد شده است. 

هاب غذایی بستر مناسب و مستمر ارزآوری برای کشور 

فردین کریمی، کارشناس اندیشکده اقتصاد مقاومتی گفت: امنیت غذایی کشور متزلزل است، چراکه ما واردکننده کالاهای اساسی هستیم که سایر مولفه‌های اقتصادی مانند تورم بر شدت تزلزل افزوده است. از منظر سیاسی و اجتماعی نیز نیل به امنیت غذایی واجد اهمیت خواهد بود. 

وی افزود: چندین سال است که بر تولید صادرات-محور تاکید داریم که برنامه‌ای برای آن نداريم. در دولت گذشته احیای ظرفیت‌های کارخانه‌های آرد کشور در دستور کار قرار گرفت و اجرا شد اما عدم هماهنگی‌های سیستمی باعث عدم استفاده بهینه از ظرفیت‌ها شده است. آنچه که هاب امنیت غذایی باید برای ما ایجاد کند، این بوده که ظرفیت‌های جغرافیایی و اقتصادی برای رسیدن به یک ارزآوری مستمر به کار گرفته شود. 

وی افزود: اولین چالش عدم ثبات در قوانین است. ناپایداری در قوانین به بخش خصوصی اجازه اعتماد به دولت را نمی‌دهد. در خصوص چالش بیرونی باید به این موضوع اشاره کرد که از یک‌سو روسیه علاقه‌مند به تبادل اقتصادی با ایران است و در عین حال، کاربست تعرفه ۵۰ تا ۶۰ درصدی بر روی گندم از سوی طرف روسی مانع خواهد بود.   

تحقق هدف تبدیل ایران به هاب غذایی باید اولویت حاکمیت شود 

مهدی فامیل محمدی، کارشناس تجارت کشاورزی با اشاره به اهمیت تبدیل شدن ایران به هاب غذایی منطقه در سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی گفت: برخی موانع تجاری روسیه در مقابل تبدیل ایران به هاب غذایی منطقه وجود دارد. برای رفع این موانع و تبدیل شدن ایران به هاب غذایی منطقه، اقدامات لازم نباید با الگوی روزمره جلو برود و باید به یک اولویت در دولت و حاکمیت تبدیل شود.