امکان پرداخت ۴۹۳ همت وام قرض‌الحسنه توسط ۲۱ بانک کشور در ۱۴۰۴

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ مسوولان دولت از رئیس جمهور تا وزیر اقتصاد و رئیس کل بانک مرکزی، ماه‌هاست که پرداخت تسهیلات ازدواج را برای بانک‌ها سنگین و سخت عنوان می‌کنند و این تسهیلات را مانعی برای تامین مالی تولید و حتی عاملی برای ناترازی بانک‌ها می‌دانند. 

همین رویکرد موجب شد در لایحه بودجه سال ۱۴۰۴، دولت سقف تسهیلات قرض‌الحسنه ازدواج، فرزندآوری و تسهیلات حمایتی را ۲۷۵ هزار میلیارد تومان پیشنهاد کند. نمایندگان مجلس در جریان بررس لایحه بودجه برای بار اول سقف ۳۵۰ هزار میلیارد تومانی را تصویب کردند. این سقف با توجه به گزارش‌هایی که مقامات دولتی و بانک مرکزی به اعضای هیات عالی نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام ارائه کردند، مغایر با سیاست‌های کلی نظام تشخیص داده شد. گزارش‌های مقامات دولتی و اعضای هیات عالی نظارت بیانگر کمبود منابع و عدم امکان تامین منابع وام ازدواج و فرزندآوری توسط بانک بود. 

نمایندگان مجلس بر مصوبه خود اصرار کردند و این بار سقف ۳۴۰ هزار میلیارد تومان را به تصویب رساندند اما این مصوبه در هیات عالی نظارت مجمع تغییر کرد و به ۲۷۵ هزار میلیارد تومان رسید. این مصوبه دقیقا سقف مدنظر دولت چهاردهم و بانک مرکزی است.   

حال برای بررسی منابع قرض‌الحسنه بانک‌ها به سراغ گزارش‌های رسمی خود بانک‌ها در سامانه کدال رفتیم. در این گزارش، در بخش اول ۲۱ بانک و در بخش دوم ۲ بانک قرض‌الحسنه مورد بررسی قرار گرفته‌اند. اطلاعات ۱۳ بانک که جزئیات تغییرات سپرده و تسهیلات آنها در کدال منتشر می‌شود، بر مبنای اطلاعات پایان آذر ماه ۱۴۰۳ است. اطلاعات ۲ بانک شهر و سرمایه که گزارش ماهانه منتشر نمی‌کنند و آخرین گزارش آنها صورت مالی حسابرسی شده ۶ ماه اول سال جاری است، مبنا قرار گرفته شده که اطلاعات آن مربوط به پایان شهریور ۱۴۰۳ است. همچنین اعداد و ارقام ۵ بانک دولتی که گزارش عملکرد ماهانه و صورت مالی ۶ ماه اول سال ۱۴۰۳ آنها در دسترس نیست، بر اساس اطلاعات صورت مالی حسابرسی شده پایان سال ۱۴۰۲ بررسی شده‌اند. 

بر اساس استاندارد‌های بانکی، بانک‌های غیرقرض‌الحسنه‌ای باید برای سپرده‌های پس‌انداز قرض‌الحسنه ۵ درصد و سپرده‌های جاری قرض‌الحسنه ۴۰ درصد ذخیره احتیاطی در نظر بگیرند. همچنین از سپرده‌های قرض‌الحسنه و جاری به طور جداگانه ۱۰ درصد به عنوان سپرده قانونی برداشت می‌شود. بنابراین اگر سپرده قرض‌الحسنه پس‌انداز یک بانک ۱۰۰ واحد باشد، منابع قابل پرداخت در قالب تسهیلات قرض‌الحسنه، ۸۵ واحد خواهد بود و اگر سپرده‌های قرض‌الحسنه جاری بانک ۱۰۰ واحد باشد، ۵۰ واحد از این منابع قابل تسهیلات‌دهی خواهد بود.   

جدول زیر بر اساس این چارچوب تهیه شده است. طبق آمار‌های به دست آمده از صورت‌های مالی بانک‌ها، این ۲۱ بانک در مجموع ۴۷۸ هزار و ۷۱۸ میلیارد تومان سپرده قرض‌الحسنه پس‌انداز و ۱۴۳۵ هزار و ۵۱۹ میلیارد تومان سپرده قرض‌الحسنه جاری دارند. از سپرده‌های قرض‌الحسنه پس‌انداز، رقمی بالغ بر ۴۱۴ هزار و ۵۵۹ میلیارد تومان و از سپرده‌های جاری ۷۱۷ هزار و ۷۵۹ میلیارد تومان (در مجموع ۱۱۳۲ هزار و ۳۱۶ میلیارد تومان) قابل پرداخت در قالب تسهیلات قرض‌الحسنه است.

تسهیلاتی که مجموع این ۲۱ بانک پرداخت کرده‌اند (در پایان دوره بررسی شده)، ۶۳۹ هزار و ۴۵۴ میلیارد تومان بوده، بنابراین حجم سپرده‌های قابل پرداخت در قالب تسهیلات قرض‌الحسنه رقمی به میزان ۴۹۲ هزار و ۸۶۲ میلیارد تومان است. در نتیجه بدون احتساب رشد سپرده‌های قرض‌الحسنه، این ۲۱ بانک در سال آینده و همچنین بدون در نظر گرفتن منابع بانک‌های قرض‌الحسنه رسالت و قرض‌الحسنه مهر ایران، به راحتی می‌توانند ۴۹۲ هزار میلیارد تومان تسهیلات قرض‌الحسنه پرداخت کنند. 

کمترین نسبت تسهیلات پرداختی به سپرده‌های قابل پرداخت برای بانک‌های شهر با ۱۳ درصد، سامان ۱۵.۶ درصد، سرمایه ۲۰.۵ درصد و پاسارگاد ۲۵.۵ درصد است و بیشترین نسبت تسهیلات به سپرده قابل پرداخت برای موسسه اعتباری ملل با ۹۰.۹ درصد، بانک صادرات با ۷۷.۶ درصد، بانک پارسیان با ۷۰.۱ درصد، مسکن ۶۹.۴ درصد و ملت با ۶۶.۵ درصد است. 

امکان رشد ۲۳۱ هزار میلیارد تومانی منابع دو بانک تخصصی قرض‌الحسنه 

بانک قرض‌الحسنه رسالت در سال ۱۴۰۱ رقمی معادل ۶۴ هزار و ۱۲۰ میلیارد تومان سپرده داشت که این رقم در سال ۱۴۰۲ با رشد ۷۰ درصدی به ۱۰۹ هزار و ۱۵۵ میلیارد تومان افزایش می‌یابد و در ۶ ماه اول سال ۱۴۰۳ هم بیش از ۲۵ درصد رشد سپرده برای این بانک به ثبت رسید. در صورت ادامه این روند در سال جاری، تا پایان امسال سپرده‌های بانک قرض‌الحسنه رسالت بیش از ۵۷ درصد رشد یافته و به ۱۷۱ هزار و ۳۷۳ میلیارد تومان خواهد رسید. 

اگر حجم سپرده‌های بانک رسالت در سال ۱۴۰۴ فقط ۵۰ درصد افزایش یابد، ۸۵ هزار و ۶۸۶ میلیارد تومان به سپرده‌های این بانک در سال آینده اضافه می‌شود. ۱۰ درصد از این سپرده‌ها به عنوان سپرده قانونی و ۱۰ درصد به عنوان ذخیره احتیاطی کسر می‌شود.   

بانک قرض‌الحسنه مهر ایران هم در سال ۱۴۰۱ معادل ۱۳۶ هزار و ۲۹۵ میلیارد تومان سپرده داشته که در سال ۱۴۰۲ این عدد با ۷۸.۶ درصد افزایش به ۲۴۳ هزار و ۴۵۶ میلیارد تومان رسید. حجم تسهیلات‌دهی بانک نیز با ۹۱.۲ درصد رشد، رقم ۲۱۰ هزار و ۸۵۲ میلیارد تومان شده است. 

در صورتی که حجم سپرده‌های بانک قرض‌الحسنه مهر ایران در سال ۱۴۰۳ فقط ۵۰ درصد رشد کرده باشد، سپرده‌های بانک تا پایان سال جاری به ۳۶۵ هزار و ۱۲۱ میلیارد تومان می‌رسد. اگر در سال ۱۴۰۴، رشد سپرده‌های بانک فقط ۴۰ درصد رشد کند، حجم سپرده‌های بانک قرض‌الحسنه مهر ایران تا انتهای سال آینده به ۵۱۱ هزار و ۱۶۹ میلیارد تومان خواهد رسید. در نتیجه در بدبینانه‌ترین حالت، ۲۳۱ هزار و ۷۳۴ میلیارد تومان به حجم سپرده‌های قرض‌الحسنه دو بانک قرض‌الحسنه رسالت و مهر ایران افزوده خواهد شد. 

با فرض اینکه ۵۰ درصد از این سپرده‌های جدید صرف تسهیلات متفرقه و غیر از قرض‌الحسنه ازدواج و فرزند‌آوری شود، ۱۱۵ هزار و ۸۶۷ میلیارد تومان به صورت مستقیم قابل پرداخت در قالب وام ازدواج و فرزندآوری خواهد بود. 

به این ترتیب، بدون احتساب بانک‌های قرض‌الحسنه و بدون احتساب رشد منابع ۲۱ بانک در سال آینده، بیش از ۴۹۲ هزار میلیارد تومان و با احتساب منابع بانک‌های قرض‌الحسنه و با فرض اختصاص ۵۰ درصد از این منابع به بخش‌های متفرقه، حداقل ۶۰۸ هزار  میلیارد تومان از این منابع قابل پرداخت برای حوزه ازدواج، فرزندآوری و سایر موارد تعیین شده در بودجه سال آینده است.