راز و رمز نفت در بودجه ۱۴۰۴؛ درآمدهای پنهان و هزینه‌های مبهم

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ درآمدهای حاصل از صادرات و فروش داخلی فرآورده‌های نفتی و گاز طبیعی در جدول ۱۴ لایحه سال آینده آمده است. این در حالی بوده که اضافه کردن درآمد فروش داخلی میعانات گازی به این جدول، مغایر با قانون هدفمند کردن یارانه‌ها است. همچنین تحقق این منابع با ابهاماتی روبه‌رو است، زیرا بخشی از منابع به وصول مطالبات دولت وابسته بوده که عملکرد ضعیفی در این زمینه داشته است. از سوی دیگر، اتکا به مالیات بر ارزش‌افزوده فرآورده‌های نفتی و گاز طبیعی، تشدید کسری بودجه را به همراه خواهد داشت. 

در بودجه ۱۴۰۴، حدود ۶۵ هزار میلیارد تومان برای اجرای تکالیف برنامه هفتم تخصیص یافته شده که احتمال تحقق آن کم است. همچنین مبالغ در نظر گرفته شده برای سرمایه‌گذاری در شرکت‌های تابعه وزارت نفت به‌ شدت کاهش یافته است. در حالی‌ که در سال‌های گذشته، ۷۲.۵ همت (۱۴۰۱) و ۸۷ همت (۱۴۰۲) برای سرمایه‌گذاری در صنعت نفت و گاز لحاظ شده بود اما این رقم در سال ۱۴۰۳کاهش یافت. 

بر اساس بند ب تبصره ۳ قانون بودجه ۱۴۰۴، دولت و وزارت نفت مکلف هستند تا جدول تفصیلی درآمدهای نفت خام، میعانات گازی، گاز و فرآورده‌های نفتی را ارائه دهند. این جدول باید شامل پیش‌بینی درآمدها، میزان واردات گاز و فرآورده‌های نفتی و سهم هر یک از ذی‌نفعان باشد. با این‌ حال در لایحه ارائه‌شده برای بخش دوم بودجه، چنین جدولی وجود ندارد.

اعتبارات مشخص در حوزه انرژی 

برنامه هفتم پیشرفت، احکامی در حوزه انرژی دارد که برخی از آن‌ها نیاز به اعتبارات مشخصی در بودجه دارند. به‌ عنوان‌ مثال تامین مالی پروژه‌های زنجیره ارزش نفت و گاز باید از محل حساب سرمایه‌گذاری نفت و گاز انجام شود اما در لایحه بودجه به این موضوع پرداخته نشده است. 

مطابق قانون برنامه هفتم پیشرفت، حساب بهینه‌سازی مصرف انرژی باید یک درصد از منابع حاصل از صادرات نفت خام، میعانات گازی و گاز طبیعی را دریافت کند اما در جداول عمومی بودجه لحاظ نشده و در جدول هدفمندی یارانه‌ها آمده که نادرست است. لازم است ۱۴ هزار میلیارد تومان مربوط به این حساب در جداول بودجه عمومی لحاظ شود. 

منابع این حساب شامل بودجه عمومی، منابع داخلی شرکت‌های تابعه وزارت نفت و نیرو است. همچنین برای شفافیت بیشتر و نظارت مجلس شورای اسلامی، لازم است که یک جدول مستقل برای کل منابع این حساب در بودجه ایجاد شود. مطابق قانون بودجه ۱۴۰۴، دولت و وزارت نفت مکلف به ارائه جدولی از درآمدهای نفتی، میزان صادرات و واردات و ارزهای حاصل از فروش نفت و گاز هستند اما این جدول در لایحه ارائه‌شده وجود ندارد. 

شرکت‌های تابعه وزارت نفت باید جداول منابع و مصارف خود را در بخش دوم بودجه ارائه کنند اما این اطلاعات در این لایحه موجود نیست. این شفافیت برای جلوگیری از ابهام در تخصیص بودجه ضروری است. از همین‌رو برای برآورد دقیق منابع حساب سرمایه‌گذاری نفت و گاز، لازم است که یک جدول مستقل در لایحه بودجه ارائه شود. 

حذف غیرواقعی‌ها

درآمد ۸ هزار میلیارد تومانی ناشی از معاملات گواهی صرفه‌جویی انرژی در بورس انرژی (ذیل ردیف ۱۶۰۲۲۱ جدول ۵) غیرواقعی است و باید از لایحه حذف شود. مطابق برنامه هفتم، منابع داخلی شرکت‌های تابعه وزارت نفت باید برای اجرای سامانه مدیریت هوشمند انرژی تخصیص یابد اما در بودجه لحاظ نشده است. 

همچنین مطابق ماده ۴۴ قانون برنامه هفتم، وزارت نفت باید ظرفیت ذخیره‌سازی گاز را تا ۱۲۰ میلیون مترمکعب در روز افزایش دهد اما در لایحه بودجه ۱۴۰۴ هیچ ردیفی برای تامین مالی این پروژه در نظر گرفته نشده است. 

لایحه بودجه ۱۴۰۴ در بخش نفت و گاز با ابهامات و کمبودهای متعددی مواجه است. عدم شفافیت در ارائه اطلاعات درآمدهای نفتی، مغایرت با برنامه هفتم پیشرفت، کاهش سهم سرمایه‌گذاری در شرکت‌های نفت و گاز و لحاظ نکردن اعتبارات لازم برای پروژه‌های کلیدی، از جمله مشکلات این لایحه است. اصلاحات پیشنهادی می‌تواند به بهبود شفافیت و اجرای صحیح برنامه‌های توسعه‌ای در حوزه انرژی کمک کند.