کلید کاهش آسیب‌پذیری کشور در برابر تغییرات اقلیمی

مجید عباسپور، رئیس انجمن متخصصان محیط زیست ایران و عضو هیات امنای پژوهشکده انرژی، آب و محیط زیست دانشگاه صنعتی شریف در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصاد معاصر با تاکید بر اهمیت مدیریت منابع آبی در کشور، بر لزوم اصلاح الگوی مصرف آب در بخش‌های کشاورزی، صنعتی و شهری تاکید کرد و گفت: ۸۵ درصد از منابع آبی کشور در بخش کشاورزی مصرف می‌شود، ۶ درصد در بخش شرب و مابقی در صنعت و سایر بخش‌های عمومی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این آمار نشان می‌دهد که مدیریت آب در حوزه کشاورزی اهمیت به سزایی دارد و می‌تواند در کاهش بحران آب کشور تاثیرگذار باشد. 

وی با اشاره به کاهش محسوس بارندگی‌ها طی سال‌های اخیر افزود: اگر میزان بارش‌های سالانه کشور را در شش سال گذشته بررسی کنیم، متوجه خواهیم شد که این میزان از ۴۱۰ میلیارد مترمکعب در سال به حدود ۱۲۰ میلیارد مترمکعب کاهش یافته است. این کاهش چشمگیر بی‌دلیل نیست و تحت تاثیر تغییرات اقلیمی جهانی رخ داده است. 

عباسپور ادامه داد: مدل‌های جهانی و نرم‌افزارهای پیش‌بینی اقلیم نشان می‌دهند که ایران در زمره کشورهایی است که بیشترین آسیب‌پذیری را در برابر تغییرات اقلیمی و کاهش بارش‌ها دارد. به همین دلیل، باید بپذیریم که با محدودیت‌های جدی در منابع آبی مواجه خواهیم شد. 

وی همچنین به جایگاه ایران در انتشار گازهای گلخانه‌ای اشاره کرد و اظهار داشت: یکی از عوامل مهم تغییر اقلیم، افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای است. متاسفانه ایران در رتبه هفتم تولید گازهای گلخانه‌ای در جهان قرار دارد. این جایگاه برای کشوری با جمعیت ۸۵ میلیون نفری مناسب نیست و نشان می‌دهد که ما در کنترل انتشار این گازها موفق نبوده‌ایم. این مساله می‌تواند منجر به بروز مشکلات گسترده زیست‌محیطی و اقلیمی در کشور شود. 

عضو هیات امنای پژوهشکده انرژی، آب و محیط زیست دانشگاه صنعتی شریف، با اشاره به پیش‌بینی‌های جهانی درباره افزایش دمای کره زمین بیان کرد: بر اساس مطالعات علمی، اگر روند فعلی انتشار گازهای گلخانه‌ای ادامه یابد، تا پایان قرن ۲۱ میلادی، دمای زمین حداقل دو درجه افزایش خواهد یافت. در کنفرانس‌های بین‌المللی محیط زیست، کشورها تلاش می‌کنند که این افزایش دما تا سال ۲۰۵۰ از ۱.۵ درجه بیشتر نشود. در صورت وقوع چنین اتفاقی، علاوه بر کاهش شدید بارندگی‌ها، سطح آب اقیانوس‌ها نیز حدود ۵۰ سانتی‌متر بالا خواهد آمد که می‌تواند تهدیدی جدی برای برخی مناطق ساحلی در جهان باشد. 

ضرورت اجرای راهکارهای مدیریتی در حوزه آب 

این استاد دانشگاه در ادامه به راهکارهای مدیریت بحران آب اشاره کرد و گفت: مدیریت منابع آبی کشور از یک‌سو به اصلاح الگوی مصرف و از سوی دیگر به بهره‌گیری از فناوری‌های نوین بستگی دارد. در حوزه کشاورزی، استفاده از روش‌های نوین آبیاری مانند سیستم‌های قطره‌ای و جلوگیری از هدررفت آب در سیلاب‌ها، از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند نقش موثری در کاهش بحران آب داشته باشند. 

وی افزود: یکی دیگر از راهکارهای موثر، اصلاح الگوی کشت است. در برخی موارد، واردات محصولاتی که نیاز آبی بالایی دارند و در مقابل، صادرات محصولاتی که مصرف آب کمتری دارند، می‌تواند به پایداری منابع آبی کشور کمک کند. به عنوان مثال تولید سیب در کشور نسبت به وزن محصول، پنج برابر بیشتر از انگور نیاز به آب دارد. بنابراین، اگر انگور را وارد کنیم و سیب را صادر کنیم، در واقع آب کمتری مصرف کرده‌ایم. 

نقش آب مجازی در مدیریت منابع آب 

عباسپور همچنین به مفهوم آب مجازی اشاره کرد و توضیح داد: آب مجازی به میزان آبی گفته می‌شود که در فرآیند تولید یک محصول مصرف می‌شود. با در نظر گرفتن این مفهوم، می‌توان محصولات کشاورزی را در کشورهایی که منابع آبی بهتری دارند، تولید کرد و در مقابل، محصولاتی که نیاز آبی بالایی دارند را وارد کرد. 

رئیس انجمن متخصصان محیط زیست ایران با اشاره به فناوری‌های نوین در مدیریت آب گفت: یکی دیگر از روش‌های تامین منابع آبی، استفاده از فناوری آب‌شیرین‌کن‌ها و تبدیل آب دریا به آب شرب است. این روش تحت شرایط خاصی می‌تواند مفید باشد اما نیازمند مصرف انرژی زیادی است. 

عباسپور در پایان بر لزوم فرهنگ‌سازی در مصرف بهینه آب تاکید کرد و گفت: سامانه‌های هوشمند مدیریت آب، ارتقا آگاهی عمومی درباره اهمیت صرفه‌جویی در مصرف آب و تعاملات بین‌المللی برای کاهش اثرات تغییر اقلیم از جمله اقداماتی است که باید در دستور کار نهادهای مسوول قرار گیرد. در غیر این صورت، بحران آب در سال‌های آینده تشدید خواهد شد و کشور با چالش‌های جدی‌تری مواجه می‌شود.