افزایش ظرفیت پالایشی چین چه کمکی به ایران می‌کند؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ افزایش ظرفیت پالایش نفت چین از سال ۲۰۲۶، می‌تواند تقاضای آن برای نفت خام را افزایش دهد. براساس برآورد‌های رسمی، ظرفیت پالایش نفت چین تا سال ۲۰۲۸ بین ۸۰۰ هزار تا ۱.۱ میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت که البته این رقم بدون احتساب بسته شدن احتمالی پالایشگاه‌ها است.

این رشد بالقوه در ظرفیت پالایش نفت چین و تکمیل ۵ پروژه که تا سال ۲۰۲۸ صورت خواهد گرفت، احتمالا منجر به افزایش رقابت بین پالایشگاه‌های مستقل کوچک‌تر می‌شود. هر چند که ممکن است تا در این روند، برخی از آنها بسته شوند اما این اتفاق با افزایش ظرفیت پالایشگاه‌های بزرگتر جبران خواهد شد. 

در سطح جهانی، ظرفیت پالایش نفت در سال ۲۰۲۳ به ۱۰۳.۵ میلیون بشکه در روز رسید که انتظار می‌رود، بین سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۸، میزان ۲.۶ تا ۴.۹ میلیون بشکه در روز به آن افزوده شود. 

ظرفیت پالایشی چین 

بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده در آگوست ۲۰۲۴، ظرفیت پالایش نفت چین به طور قابل توجهی افزایش یافته و از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۳، حدود ۵. ۵ میلیون بشکه در روز به آن افزوده می‌شود تا مجموع آن به ۱۸.۵ میلیون بشکه در روز برسد.

 
ویژگی بارز بخش پالایش چین ترکیبی از شرکت‌های دولتی، خصوصی بزرگ و پالایشگاه‌های مستقل کوچک است که افزایش ظرفیت جدید باید منوط به تایید کمیسیون توسعه و اصلاحات ملی چین باشد. البته دولت، سیاستی را با هدف بستن پالایشگاه‌های کوچک و کم کارآمد اجرا کرد که این اقدام با مقاومت آنها مواجه شد.

 
ظرفیت پالایش نفت چین پس از دستیابی به ۷.۱ درصد افزایش در سال ۲۰۲۳، رتبه اول را در جهان کسب کرد و برای اولین بار از ایالات متحده (۱۸.۴۳ میلیون بشکه در روز) پیشی گرفت. بعد از این دو کشور، روسیه، هند و کره جنوبی به ترتیب با ۶.۷۸، ۵.۰۸ و ۳.۳۶ میلیون بشکه در روز در رتبه‌های سوم تا پنجم قرار دارند. ایران نیز با ۲.۶۰ میلیون بشکه در روز در جایگاه هشتم قرار است. 

ظرفیت پالایش نفت چین تحت تاثیر زمان‌بندی و امکان‌سنجی این پروژه‌های پیش‌بینی‌شده است که به عوامل زیادی از جمله افزایش ظرفیت سایر تاسیسات پتروشیمی، روند مصرف سوخت داخلی و همچنین سیاست چین در مورد واردات و صادرات بستگی دارد. پالایشگاه‌های چینی نیاز به مجوز برای واردات نفت خام دارند و همچنین ملزم به داشتن سهمیه صادراتی مشخص برای محصولات پالایش‌شده هستند.

 
واردات نفت خام چین 

انتظار می‌رود تا سال ۲۰۲۸، مصرف داخلی نفت خام چین از ۱۶.۱ میلیون بشکه در روز سال ۲۰۲۳ به ۱۷.۲ میلیون بشکه افزایش یابد. این امر هم‌زمان با انتظارات، برای تثبیت تولید نفت خام کشور که در سال ۲۰۲۳ به ۴.۲ میلیون بشکه در روز رسید، باعث افزایش واردات می‌شود.

 
واردات نفت خام چین، طی سال گذشته به رکورد ۱۱.۳ میلیون بشکه در روز افزایش یافت و برای برآورده ساختن انتظارات مصرفی این کشور با در نظر گرفتن نرخ تولید، واردات باید به حدود ۱۳ میلیون بشکه در روز افزایش یابد.

 
محدودیت‌های تولید اوپک و افزایش ظرفیت پالایشی در خاورمیانه در سال‌های آینده، احتمالا منجر به کاهش صادرات نفت خام به چین شود. از همین‌رو، پکن را برای جست‌وجوی منابع جایگزین برای عرضه نفت خام در قاره آمریکا سوق خواهد داد. باید توجه داشت که تولید در برزیل، گویان، کانادا و ایالات متحده به منظور تغذیه پالایشگاه‌ها در حال افزایش است. 

صادرات فرآورده‌های نفتی 

در حال حاضر، چین بیش از صادرات خود، فرآورده‌های نفتی وارد می‌کند؛ هرچند که در بازه زمانی سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۱ به یک صادرکننده خالص تبدیل شده بود. رشد سریع اقتصادی و تقاضای بالا برای سوخت، منجر به افزایش ظرفیت پالایش نفت در چین شده است. با این حال، احتمالا پکن برای جلوگیری از افزایش عرضه داخلی، به صادرات فرآورده‌های نفتی متوسل شود. 

چین در سال ۲۰۱۵ به پالایشگاه‌های مستقل کوچکتر، مجوز واردات نفت خام داد. این امر باعث شد تا این کشور، ظرفیت پالایش خود و بهره‌برداری از آن را افزایش دهد که منجر به افزایش تولید و رقابت در بازار سوخت داخلی شد. در نتیجه، قیمت فرآورده‌های نفتی داخلی کمتر از قیمت‌های بازار صادرات منطقه‌ای شد. این امر باعث شد که پالایشگاه‌های دولتی چین به دنبال افزایش سهمیه صادرات محصولات پالایش‌شده برای فروش در بازار‌هایی با قیمت‌های بالاتر باشند. 

تبدیل چین به یک واردکننده خالص فرآورده‌های نفتی از سال ۲۰۲۲ را می‌توان به افزایش قابل توجه واردات LPG برای صنعت پتروشیمی نسبت داد که به سرعت در حال گسترش است. همچنین محدودیت در سهمیه‌های صادراتی در این روند تاثیرگذار خواهد بود.

 
فرصتی برای ایران 

روند صادرات نفت در یک‌سال اخیر صعود مناسبی داشته و بنابر اعلام مقامات کشور، امکان صادرات نفت ایران به ۲۵ کشور فراهم شده است. با این وجود، هنوز بیش از ۹۰ درصد صادرات معادل ۱.۱ میلیون بشکه در روز، روانه بازار چین می‌شود. در واقع، نفت ایران یکی از خوراک‌های ترجیحی پالایشگاه‌های چینی در شاندونگ است. بر اساس برآوردها، این محموله‌ها حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد از مواد اولیه وارداتی توسط پالایشگاه‌های مستقل را تشکیل می‌دهند. 

افزایش صادرات نفت ایران به چین در سال ۲۰۲۳، آن را پس از روسیه (۲.۱۵ میلیون بشکه در روز)، عربستان سعودی (۱.۷۳ میلیون بشکه در روز) و عراق (۱.۱۹ میلیون بشکه در روز) به چهارمین تامین‌کننده بزرگ نفت چین تبدیل کرد. در این میان، پالایشگاه‌های کوچک چین بیش از ۹۸ درصد نفت مورد نیاز خود را از سه کشور ایران، روسیه و ونزوئلا وارد کرده‌اند. این واحد‌ها به دلیل‌ عدم ارتباط با اقتصاد ایالات متحده، دست بازتری برای این مراودات دارند. 

با توجه به ظرفیت تولیدی ایران و ناکارآمدی تحریم‌های غرب، به احتمال زیاد تولید و صادرات نفت ایران به مقصد چین افزایش خواهد یافت که این امر می‌تواند بخش بزرگی از نیاز‌های پالایشی آن را تامین کند. پس از سرمایه‌گذاری ۳۴ میلیارد دلاری ایران در ۱۵۵ پروژه، تولید نفت خام آن را در سه سال گذشته بیش از ۷۰ درصد افزایش داده و به ۳.۶ میلیون بشکه در روز رسانده است.

 
همچنین با توجه با افزایش ظرفیت پالایشی در عربستان، احتمال کاهش صادرات آن به چین نیز وجود دارد. برای نمونه، مجموع صادرات نفت عربستان به چین در ماه مارس به میانگین ۱.۴۴ میلیون بشکه در روز رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۹.۳ درصد کاهش داشت. عربستان سعودی (بزرگترین صادرکننده نفت جهان) در هماهنگی با ائتلاف اوپک پلاس از تمدید داوطلبانه کاهش تولید نفت به میزان یک میلیون بشکه در روز برای حفظ تولید در حدود ۹ میلیون بشکه خبر داد.

 
البته نباید از سرمایه‌گذاری و قرارداد‌های شرکت‌های چینی در میادین نفتی عراق غفلت کرد که این امر نیز تاثیر محدودکننده‌ای بر بازار چین دارد.

 
در مجموع گسترش ظرفیت پالایشی چین می‌تواند بستر مناسبی برای صادرات نفت ایران باشد. البته سایر پالایشگاه‌های شرق آسیا مانند کره جنوبی و ژاپن نیز قبل از تحریم‌ها، مشتری نفت ایران بوده‌اند و احتمالا در آینده نزدیک به خریداران نفت ایران خواهند پیوست تا مانند گذشته شرق آسیا مشتری اصلی نفت ایران باشد.