تحریمهای مکانیسم ماشه چیست؟

به گزارش اقتصاد معاصر؛ تحریمهای مکانیسم ماشه چیست و چرا این سازوکار دوباره در مرکز توجه قرار گرفته است؟ مکانیسم ماشه (اسنپ‌بک) برگرفته از قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت است و به‌طور خودکار، بدون رای‌گیری اضافی، امکان بازگشت تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران را فراهم می‌کند.

البته وزرات خارجه ایران خبر فعال سازی مکانیسم ماشه را از طریق وزرات خارجه آلمان پیگیری کرده و خبر منتشر شده را جعلی و کذب اعلام نمود.
 درپی انتشار اخباری مبنی بر فعال شدن مکانیسم ماشه از طریق آلمان شبکه خبر اعلام کرده است خبر منتشر شده جعلی است. شبکه خبر  اعلام کرد  وزرات خارجه ایران خبر فعال سازی مکانیسم ماشه را از طریق وزرات خارجه آلمان پیگیری کرده و خبر منتشر شده را جعلی و کذب اعلام نمود.

تحریمهای مکانیسم ماشه یا اسنپ بک در چه شرایطی فعال می‌شود؟

با افزایش تنش‌های نظامی و دیپلماتیک بین ایران، اسرائیل و آمریکا، موضوع مکانیسم ماشه یا اسنپ‌بک بار دیگر در محافل سیاسی و حقوقی مطرح شده است؛ سازوکاری که در صورت فعال‌سازی، می‌تواند به بازگشت سریع و خودکار تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران منجر شود.

مکانیسم ماشه چیست؟

مکانیسم ماشه بخشی از قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل است که پس از امضای توافق هسته‌ای برجام در سال ۲۰۱۵ تصویب شد. این سازوکار به کشورهای عضو برجام (آمریکا، روسیه، چین، فرانسه، بریتانیا و آلمان) اجازه می‌دهد در صورت نقض تعهدات برجامی از سوی ایران، روند بازگرداندن تحریم‌های پیشین شورای امنیت را آغاز کنند.

مهم‌ترین ویژگی این مکانیسم، غیرقابل وتو بودن آن است؛ به این معنا که اگر یکی از اعضای برجام مدعی نقض توافق از سوی ایران شود و موضوع را به شورای امنیت ببرد، در صورتی که ظرف ۳۰ روز اختلاف حل نشود، همه تحریم‌های تعلیق‌شده به‌طور خودکار بازمی‌گردند؛ حتی اگر دیگر اعضا، از جمله روسیه یا چین، با آن مخالفت کنند.

ایران در آستانه فعال سازی مکانیسم ماشه یا اسنپ‌بک است؟

در هفته‌های اخیر، تصمیم ایران برای تعلیق بخشی از همکاری‌های داوطلبانه با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در واکنش به حملات مستقیم اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هسته‌ای‌اش، نگرانی‌هایی را در میان اعضای اروپایی برجام به‌وجود آورده است. اگرچه تاکنون قطعنامه‌ای برای ارجاع رسمی پرونده ایران به شورای امنیت صادر نشده، اما تحلیلگران معتقدند در صورت ادامه وضعیت فعلی، کشورهای غربی ممکن است برای اعمال فشار، گام‌های عملی برای فعال‌سازی مکانیسم ماشه بردارند.

تبعات فعال شدن مکانیسم ماشه علیه ایران چیست؟

مکانیسم ماشه یکی از ابزارهای کلیدی فشار غرب علیه ایران در چارچوب برجام است. فعال شدن آن می‌تواند نه‌تنها بازگشت تحریم‌های بین‌المللی را به‌دنبال داشته باشد، بلکه پیامدهایی چون سقوط بیشتر ارزش ریال، کاهش تبادلات تجاری، و افزایش بی‌ثباتی در صحنه سیاسی و اقتصادی را نیز در پی خواهد داشت.

در شرایط فعلی، حفظ مسیر تعامل با آژانس و اتخاذ دیپلماسی فعال از سوی تهران، مهم‌ترین راهکار برای جلوگیری از فعال‌سازی این مکانیسم پرهزینه است. با این حال، فضای مبهم سیاسی و احتمال تصمیمات یک‌جانبه از سوی غرب، همچنان این سناریو را در وضعیت آماده‌باش قرار داده است.

واکنش ایران به احتمال فعال‌سازی مکانیسم ماشه

در واکنش به تهدید تروئیکای اروپایی به استفاده از سازوکار ماشه، سخنگوی وزارت امور خارجه این اقدام را فاقد مشروعیت حقوقی و مغایر با اصول اخلاقی و سیاسی برشمرد و تأکید کرد: «ایران همچنان خود را عضو برجام می‌داند و اقدامات کاهشی‌اش در چارچوب حقوق مصرح در این توافق انجام شده است.» وی تصریح کرد که تهدید به فعال‌سازی این سازوکار، سوءاستفاده‌ای سیاسی از متن برجام است و با پاسخ قاطع و متناسب جمهوری اسلامی ایران مواجه خواهد شد.

اهداف اروپا از فعال کردن مکانیسم ماشه

سیاست‌های ضدایرانی اروپایی‌ها و تهدید به فعالسازی مکانیسم ماشه چندین هدف استراتژیک را دنبال می‌کند. 

همسویی با سیاست فشار حداکثری آمریکا

اروپا تحت فشار دولت دونالد ترامپ، که پس از بازگشت به قدرت در سال 2025 سیاست فشار حداکثری را احیا کرده، به دنبال جلب رضایت واشنگتن است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که آمریکا از اروپا خواسته تا اسنپ‌بک را برای اجماع‌سازی علیه ایران فعال کند. این همسویی مصداق دیگری از ناتوانی اروپا در حفظ استقلال سیاست خارجی خود است.

دیپلماسی زورمندانه

اروپا با تهدید به اسنپ‌بک سعی دارد ایران را همسو با آمریکا به پذیرش غنی‌سازی صفر در مذاکرات مبتنی بر زور وادار کند. این شامل درخواست‌هایی مانند گنجاندن برنامه موشکی ایران در مذاکرات است، که خارج از چارچوب برجام است.

حفظ ظاهر دیپلماتیک

اروپا با طرح اتهامات علیه ایران و تهدید به اسنپ‌بک، سعی دارد خود را به‌عنوان مدافع عدم اشاعه هسته‌ای نشان دهد، در حالی که ناکامی‌های خود در حفظ برجام را پنهان می‌کند. این رویکرد به اروپا امکان می‌دهد تا مسئولیت شکست دیپلماسی را به ایران نسبت دهد.

مهار نفوذ منطقه‌ای ایران

اروپا با حمایت ضمنی از اقدامات اسرائیل و آمریکا، به دنبال محدود کردن نفوذ ایران در منطقه غرب آسیا است.

 واکنش احتمالی ایران

ایران بارها اعلام کرده که فعال‌سازی اسنپ‌بک با پاسخ قاطع مواجه خواهد شد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران هشدار داده که این اقدام می‌تواند نقش اروپا در پرونده هسته‌ای ایران را پایان دهد و روابط دیپلماتیک را به شدت تخریب کند. 

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه اسنپ‌بک را فاقد مشروعیت قانونی و اخلاقی دانست و تأکید کرد که ایران اقدامات متقابل انجام خواهد داد. این به معنی این است که اسنپ‌بک به معنای پایان همه معاهده‌ها خواهد بود.