اقتصاد تل‌آویو در معرض تحریم‌ پنهان؛ سرمایه‌گذاران استارتاپ‌های اسرائیل پا پس می‌کشند

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در حالی که اسرائیل در غزه خرابی‌هایی را به بار آورده و خود را به عنوان پیروز میدان نبرد علیه فلسطینیان معرفی می‌کند اما در افکار عمومی جهانی به تعبیر یک نویسنده اسرائیلی با «شکست سختی» مواجه شده است. با نبود سیاست مشخص نزد نتانیاهو یا تلاش جدی برای پایان دادن به جنگ، اسرائیل به سوی انزوای جهانی حرکت می‌کند؛ انزوایی که آسیب‌های فراوانی نه فقط در عرصه سیاسی، دیپلماتیک و اجتماعی دارد، بلکه در حوزه اقتصادی نیز به شدت به این رژیم آسیب رسانده است. اسرائیلی‌ها امروز در سراسر جهان مطرود شده‌اند و نظامیان‌شان در فرودگاه‌ها با برخوردهای سختگیرانه روبه‌رو می‌شوند. 

کارشناس اقتصادی اسرائیلی، ایتان آوریل، در مقاله‌ای در روزنامه هآرتص، می‌گوید که اسرائیلی‌ها به سرعت به لحظه‌ای نزدیک می‌شوند که کشورهای جهان، شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران به طور کامل روابط تجاری خود را با اسرائیل قطع کنند.

وی اشاره می‌کند که تل‌آویو در هفته‌های اخیر با چالشی جدی مواجه شده و آن خشم جهانی نسبت به جنایات در غزه و تلاش بخشی از جهان برای تحمیل تحریم‌ها و محدودیت‌ها بر اسرائیل به منظور پایان دادن به جنگ است. 

شائول آریلی، ژنرال پیشین ارتش اسرائیل نیز می‌گوید: «جهان از ما خسته شده است. امروز اسرائیل در یک نقطه عطف سرنوشت‌ساز ایستاده؛ شاهد تغییر از حمایت تقریبا کامل غربی‌ها به رویکردی محافظه‌کارانه‌تر، فاصله گرفتن بیشتر از جامعه یهودیان آمریکا و تقویت روایت فلسطینی در عرصه جهانی هستیم.» 

اما آیا تنزل وجهه اسرائیل و افزایش فشارهای بین‌المللی بر اقتصادش که با حمایت آمریکا تاکنون حدود دو سال از بحران جنگی جان سالم به در برده، می‌تواند ادامه پیدا کند؟ 

آسیب اقتصاد اسرائیل از تحریم‌های جهانی

ایتان آوریل معتقد است که آسیب به اعتبار اسرائیل تبدیل به موضوع اصلی بسیاری از رسانه‌های جهانی شده است. این روند از اروپا آغاز شده؛ فرانسه اعلام کرده که به زودی دولت فلسطین را به رسمیت خواهد شناخت؛ در انگلیس نیز فشارهای سیاسی و پارلمانی برای همین موضوع در حال شدت گرفتن است که هر دو این اقدامات تهدیدی جدی برای اعمال تحریم‌ها علیه تل‌آویو هستند. به این‌ها باید کشورهای اسپانیا، بلژیک، هلند، ایتالیا و ژاپن را نیز اضافه کرد که محدودیت‌هایی را بر صادرات تسلیحات به اسرائیل اعمال کرده‌اند و در حال بررسی تحریم‌های گسترده‌تر برای توقف جنگ هستند. 

وضعیت در دیگر نقاط جهان بهتر نیست؛ هرچند آمریکا همچنان از اسرائیل حمایت می‌کند اما استرالیا و نیوزیلند که تاکنون تحریم رسمی علیه اسرائیل نداشته‌اند، اکنون در حال بررسی تحریم افرادی در ارتش اسرائیل هستند. در همین حال، ۱۲ کشور اخیرا توافقی را امضا کردند که شامل ممنوعیت ارسال تسلیحات و صادرات انرژی به اسرائیل می‌شود یا حتی امضای توافقات اقتصادی با این رژیم را محدود می‌کند. 

آوریل تاکید می‌کند که تحریم‌های رسمی دولت‌ها فقط بخشی از زیان‌های اقتصادی است و بخش بزرگ‌تر آن به صورت غیررسمی از سوی شرکت‌ها و بازارها رقم می‌خورد که به دلیل فشار افکار عمومی و تمایل به همدردی با فلسطینیان، ترجیح می‌دهند روابط تجاری خود را با اسرائیل کاهش دهند. این آسیب به سختی قابل رصد و اندازه‌گیری است، چون ممکن است مشتری‌ها به دلایل دیگری، مثلا قیمت پایین‌تر رقبا، خرید از اسرائیل را ترک کنند. 

محیط‌های دانشگاهی اسرائیل نیز دچار این طرد شده‌اند؛ بسیاری از دانشگاه‌های اروپایی روابط خود را با نهادهای اسرائیلی قطع کرده‌اند و فشار برای حذف اسرائیل از برنامه تحقیقات توسعه هورایزن اروپا که سالانه میلیون‌ها دلار به پژوهشگران اسرائیلی کمک مالی می‌کند، افزایش یافته است. توقف اسرائیل در این برنامه می‌تواند ضربه سنگینی به تحقیقات علمی و اقتصاد کشور وارد کند. 

به گفته آوریل، به دلیل همه این مسائل، فاصله زیادی تا تحریم گسترده و غیررسمی همه محصولات و خدمات اسرائیلی باقی نمانده است؛ «کسی که تصاویر دردناک غزه را دیده، به سختی روز بعد، محصول یا خدماتی از اسرائیل انتخاب خواهد کرد.» 

نمونه‌ای از این ضربه، کاهش چشمگیر گردشگران خارجی به اسرائیل است. همچنین گردشگران اسرائیلی نیز برای سفرهای خارجی دو دل هستند و از واکنش‌های خصمانه می‌ترسند. نمونه هفته گذشته، مجبور شدن یک کشتی گردشگری اسرائیلی به عدم پهلوگیری در جزیره‌ای یونان بود، در حالی که در جزیره‌ای دیگر در یونان، درگیری میان جوانان و اسرائیلی‌ها رخ داد. 

چشم‌انداز اقتصادی و افزایش فشارها 

ایتان آوریل می‌گوید که تعیین میزان دقیق زیان اقتصادی ناشی از این تحریم‌ها در حال حاضر دشوار است، چون هنوز بسیاری از آنها در حد تهدید باقی مانده‌اند و اسرائیل با کمک آمریکا توانسته برخی را دور بزند اما ادامه تصاویر خشونت در غزه و اظهارات مقامات اسرائیل در مورد کشتار و آواره کردن مردم بی‌گناه، می‌تواند باعث شود تا کشورها اقدامات عملی بیشتری انجام دهند. 

بر اساس گزارش بخش تحقیقات بانک مرکزی اسرائیل، تولید ناخالص داخلی این رژیم در سه ماه اول سال ۳.۷ درصد رشد داشته و نرخ بیکاری پایین باقی مانده است. انتظار می‌رود رشد اقتصادی سال آینده به ۴.۶ درصد برسد. این اعداد بسیاری را شگفت‌زده کرده اما سوال این است که آیا اقتصاد اسرائیل می‌تواند این عملکرد خوب را در طولانی مدت در شرایط تحریم‌های جهانی، چه رسمی از سوی دولت‌ها و چه غیررسمی از سوی بازارها و مردم، ادامه دهد؟ به خصوص که حدود یک‌سوم تجارت اسرائیل با اروپا و ۱۵ درصد با آمریکا است؛ دو بازاری که فشار بر آنها در حال افزایش است. 

این چالش جدید در حالی رخ می‌دهد که دولت اسرائیل پیش‌تر مجبور شده برای پوشش هزینه‌های جنگ و حمایت از نیروهای نظامی ذخیره و جمعیت آواره شده، بودجه هنگفتی را صرف کند. همچنین روشن شده که هزینه‌های دفاعی سال آینده بسیار بیش از پیش‌بینی‌ها افزایش خواهد یافت. طبق رتبه‌بندی موسسه مودیز، کسری بودجه اسرائیل امسال از ۸ درصد فراتر می‌رود و نسبت بدهی به تولید ناخالص داخلی به ۷۵ درصد خواهد رسید که ممکن است در آینده منجر به کاهش رتبه اعتباری شود. 

نزدیک شدن به لحظه قطع کامل روابط تجاری 

نویسنده مقاله تاکید می‌کند که اکنون واقعیتی بی‌سابقه پیش روی اسرائیل است؛ جهانی که تا همین چندی پیش آن را قربانی می‌دانست، اکنون اسرائیل را به عنوان یک کشور متجاوز که اخلاق خود را از دست داده و باید مجازات شود، می‌بیند. این تصویر منفی و فشارهای جهانی با ادامه جنگ در غزه قوی‌تر خواهد شد. همانطور که در مسائل مرتبط با تصویر و وجهه جهانی دیده می‌شود، این روند به سختی معکوس خواهد شد حتی بعد از پایان نمایش تصویری خشونت‌ها. ممکن است روزی برسد که سرمایه‌گذاران خارجی، مانند صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر که پیش از این اقتصاد استارتاپی اسرائیل را تامین مالی می‌کردند، دیگر تمایل به سرمایه‌گذاری در اسرائیل نداشته باشند. 

بی‌شک تحریم‌ها و فشارهای بین‌المللی، ابزارهایی هستند که به‌ تدریج اقتصاد کشورها را تحت تاثیر قرار می‌دهند. نمونه بارز آن، تحریم‌های روسیه پس از تهاجم به اوکراین است. روسیه در سال ۲۰۲۴ با وجود جنگ و تحریم‌ها رشد اقتصادی ۴ درصدی داشت اما در عین حال با تورم ۱۰ درصد و نرخ بهره ۱۸ درصد روبه‌رو بود. تحریم‌ها به مرور اثر خود را نشان می‌دهند و در نهایت هدف آنها ضربه زدن به جیب همه شهروندان است، چرا که آنها می‌خواهند مردم فشار بیاورند تا دولت‌ها مسیر خود را تغییر دهند.