چرا طرح‌های بهینه‌سازی انرژی به نتیجه نمی‌رسد؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ مصرف انرژی در ایران، ۱.۸ برابر مصرف متوسط جهانی و ۲.۸ برابر مصرف کشور‌های توسعه یافته است. این موضوع اولا بیانگر هدررفت بالای انرژی و دوما نشان‌دهنده ظرفیت بالای بهینه‌سازی مصرف انرژی در کشور است.

به گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، از دهه ۷۰ شمسی، توجه به بهینه‌سازی مصرف انرژی مورد توجه قرار گرفت و قوانین متعددی در این حوزه تصویب شد اما سیاست‌های نامطلوب موجب شدند، به جای تقدم بر بهینه‌سازی، افزایش تولید مد نظر سیاست‌گذاران قرار گیرد.

 

با توجه به محدودیت منابع انرژی و مالی، ادامه تمرکز بر تولید برای رفع ناترازی ممکن نخواهد بود. افزایش عمق ناترازی در اوج مصرف دو حامل گاز و برق به بیش از ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز و ۱۲ هزار مگاوات رسیده که یکی از نتایج اتخاذ این سیاست نادرست است.

از جمله ابزار‌های مهم برای بهینه‌سازی مصرف انرژی، استفاده از ظرفیت ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و بازار بهینه‌سازی انرژی و محیط زیست است.

مجموع کل طرح‌های کاهش مصرف انرژی برق تا پایان اردیبهشت‌ماه سال ۱۴۰۲، برابر با ۳۲ طرح بوده اما تنها یک طرح در مرحله اجرا قرار دارد.

 

طرح‌های مربوط به کاهش مصرف انرژی در حوزه گاز نیز برابر با ۲۱ طرح بوده که تنها یک طرح در مرحله انعقاد قرار گرفته است.

شایان ذکر است در عمل، بازار بهینه‌سازی مصرف انرژی و محیط زیست پس از گذشت ۶ سال از تصویب آیین‌نامه اجرایی آن، فاقد عملکرد بوده است.

گره‌های بهینه‌سازی چگونه باز می‌شوند؟

نبود انگیزه اقتصادی به واسطه ساختار و چارچوب بازار و فضای کلان اقتصادی کشور، عدم تضمین خرید و تسویه گواهی صرفه‌جویی، از مهم‌ترین دلایل اجرایی نشدن بازار بهینه‌سازی مصرف انرژی هستند و طبق گزارش مرکز پژوهش‌ها برای رفع این چالش‌ها، تاسیس حساب بهینه‌سازی مصرف انرژی باید مورد توجه قرار گیرد.

بر این اساس، اگر گواهی صرفه‌جویی در بازار مورد معامله قرار نگرفت یا توسط شرکت ملی گاز و توانیر معادل حامل انرژی تحویل داده نشد، متولی امر با استفاده از منابع حساب بهینه‌سازی انرژی، اقدام به تسویه گواهی خواهد کرد. جهت تضمین تسویه گواهی‌های صرفه‌جویی، پیشنهاد می‌شود اگر شرکت ملی گاز و توانیر از تحویل معادل حامل گواهی صرفه‌جویی امتناع ورزد، متقاضی می‌تواند نسبت به تهاتر قبض معادل حامل انرژی صرفه‌جویی‌شده با نرخ حداقل نصف بالاترین قیمت داخلی حامل انرژی اقدام کند.

بهینه‌سازی نیازمند یک متولی واحد

همچنین بهینه‌سازی مصرف انرژی در گام نخست نیازمند همکاری دستگاه‌های متعدد اجرایی و تمامی آحاد جامعه بوده و لذا هماهنگی در اجرای یکپارچه امور مربوط به بهینه‌سازی انرژی و اولویت بخشی به آن‌ها در تمامی بخش‌ها نیازمند یک متولی واحد است. از این‌رو، ایجاد یک متولی واحد به منظور مدیریت کلان و متمرکز در حوزه بهینه‌سازی مصرف انرژی با تجمیع و ادغام تمام ظرفیت‌های سازمانی موجود در دستگاه‌های اجرایی کشور باید در دستور کار قرار گیرد.

افزایش انگیزه فعالان بازار بهینه‌سازی انرژی 

به منظور افزایش انگیزه فعالان اقتصادی برای ورود به تمامی بخش‌های بهینه‌سازی مصرف انرژی، پیشنهاد می‌شود به جای صدور گواهی صرفه‌جویی انرژی با شرط پرداخت تعرفه محل صرفه‌جویی توسط شرکت‌های خدمات انرژی، صدور گواهی در قبال پرداخت حق نشر مشخص و معادل کمترین تعرفه حامل انرژی صورت پذیرد.

همچنین مرکز پژوهش‌های مجلس پیشنهاد می‌کند، جهت کاهش ریسک نوسانات ارزی در طول اجرای طرح، امکان بازنگری در دوره صدور گواهی متناسب با سرمایه‌گذاری انجام‌شده و اختلاف تعرفه روز ایجاد شود. گفتنی است که جهت افزایش انگیزه شرکت‌های فعال در حوزه بهینه‌سازی، صدور گواهی صرفه‌جویی انرژی به متقاضیان بلافاصله پس از تصویب طرح‌ها و پس از اخذ تضامین لازم، میسر شود.

علاوه‌ بر آن برای اولویت‌بخشی به طرح‌های مهم و کاهش مدت بازگشت سرمایه، گواهی‌های فعلی باید به دو شکل گواهی در زمان غیراوج مصرف و گواهی در زمان اوج مصرف تقسیم‌بندی شود.