صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی؛ گامی نو برای فعال‌سازی ارزهای راکد

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ به تازگی رئیس مرکز نظارت بر صندوق‌های سرمایه‌گذاری سازمان بورس اعلام کرده است که صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت ارزی با همکاری سازمان بورس، بانک مرکزی و مرکز مبادله ارز و طلا طراحی شده‌اند. هدف اصلی این صندوق‌ها، جمع‌آوری منابع ارزی راکد و هدایت آن‌ها به سمت تامین مالی طرح‌های صادرات‌محور است.

بر اساس مقررات ابلاغ‌ شده، صندوق‌های ارزی از نوع صدور و ابطالی هستند و هر صندوق تنها بر مبنای یک ارز منتخب مشخص فعالیت می‌کند؛ موضوعی که به‌طور شفاف در اساسنامه صندوق درج می‌شود. دریافت منابع به‌صورت اسکناس یا حواله ارزی انجام شده و در زمان ابطال نیز بازپرداخت به همان ارز صورت می‌گیرد.

این ساختار، عملا ریسک تسعیر ارز را برای سرمایه‌گذار حذف می‌کند؛ مزیتی که در شرایط نوسان نرخ ارز، جذابیت قابل‌ توجهی دارد. منابع جمع‌آوری‌ شده نیز صرف سرمایه‌گذاری در سپرده‌های ارزی، گواهی سپرده خاص ارزی، اوراق بهادار با درآمد ثابت ارزی و تنزیل اعتبارات اسنادی ارزی می‌شود؛ ترکیبی که ماهیت کم‌ ریسک‌تری نسبت به سرمایه‌گذاری مستقیم در پروژه‌ها دارد.

از فعال‌سازی ارزهای خانگی تا تقویت صادرات

از منظر اقتصاد کلان، صندوق‌های ارزی چند مزیت کلیدی شامل فعال‌ سازی ارزهای راکد نزد اشخاص حقیقی و حقوقی بدون اجبار به فروش یا تبدیل به ریال، ایجاد درآمد ارزی پایدار برای سرمایه‌گذاران، تامین مالی پروژه‌های صادرات‌محور و افزایش ارز در دسترس اقتصاد، ایجاد انگیزه برای بازگشت سریع‌تر ارز حاصل از صادرات، افزایش معافیت مالیاتی درآمد صندوق‌ها که بازده موثر سرمایه‌گذاری و نقدشوندگی تضمین‌شده از طریق ضامن نقدشوندگی را در بر دارد.

همچنین در شرایطی که بخشی از منابع ارزی کشور خارج از چرخه رسمی اقتصاد نگهداری می‌شود، این ابزار می‌تواند پل ارتباطی میان پس‌انداز ارزی مردم و نیازهای واقعی بخش تولید و صادرات باشد.

موفقیت مشروط به اعتماد و ثبات سیاستی

در کنار مزایا، صندوق‌های ارزی با چالش‌هایی نیز مواجه‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان به ریسک اعتماد سرمایه‌گذاران اشاره کرد؛ تجربه‌های گذشته در حوزه ابزارهای ارزی نشان داده که ثبات مقررات و پایبندی نهادها به تعهدات، عامل اصلی موفقیت است.

همچنین وابستگی به همکاری بانک مرکزی از دیگر چالش‌هاست، زیرا نقش مدیر عملیات ارزی و موسسات اعتباری، این صندوق‌ها را به سیاست‌های ارزی و محدودیت‌های احتمالی بانک مرکزی حساس می‌کند.

محدودیت دامنه سرمایه‌گذاری نیز از دیگر مسائل است؛ تمرکز بر ابزارهای کم‌ریسک ارزی، اگرچه محافظه‌ کارانه است اما می‌تواند بازده صندوق را در مقایسه با انتظارات برخی سرمایه‌گذاران محدود کند. علاوه بر این، ریسک‌های سیاسی و تحریمی نیز می‌توانند عملکرد عملیاتی صندوق‌ها را تحت تاثیر قرار دهند، زیرا هرگونه اختلال در نقل‌وانتقال ارزی یا تغییر در مقررات بین‌المللی، عملکرد صندوق‌ها را با چالش مواجه می‌سازد.

تجربه جهانی؛ ابزار آشنا در اقتصادهای نوظهور

در بسیاری از اقتصادهای نوظهور، صندوق‌ها و ابزارهای سرمایه‌گذاری ارزی برای جذب ارزهای خانگی و حمایت از صادرات استفاده شده‌اند. برای مثال کشور ترکیه با انتشار اوراق و صندوق‌های مبتنی بر ارز خارجی، تلاش کرده ارزهای نگهداری‌ شده توسط خانوارها را وارد چرخه مالی کند. برزیل و هند نیز از ابزارهای مالی ارزی برای تامین مالی پروژه‌های صادراتی و زیرساختی مشروط به شفافیت مقررات و تضمین بازپرداخت بهره برده‌اند.

نکته کلیدی این است که تجربه جهانی نشان می‌دهد موفقیت این ابزارها بیش از هر چیز به ثبات سیاستی، شفافیت عملیاتی و اعتماد عمومی وابسته است. در مجموع باید گفت صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت ارزی، اگر با اجرای دقیق مقررات، تضمین عملی نقدشوندگی و ثبات سیاست‌های ارزی همراه شوند، می‌توانند به یکی از کارآمدترین ابزارهای بازار سرمایه برای تامین مالی ارزی تبدیل شوند.در غیر این صورت، خطر تکرار تجربه‌های نیمه‌موفق گذشته وجود دارد؛ تجربه‌هایی که در آن‌ها ایده‌ها درست بودند اما اجرا نتوانست اعتماد لازم را جلب کند.