از تنگه هرمز تا بازار جهانی؛ امنیت غذایی جهان در لبه پرتگاه

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ حمله نظامی اخیر آمریکا و اسرائیل به ایران، پیامدهای اقتصادی عمیقی در سطح جهانی به همراه داشته است. این بحران، در وهله نخست بازار انرژی را تحت تاثیر قرار داده و افزایش قیمت نفت خام، به طور مستقیم تقاضا برای سوخت‌های جایگزین مانند روغن‌های گیاهی و سوخت‌های زیستی را بالا برده است. در این شرایط، بازارهای کشاورزی که به شدت به تامین انرژی و کود وابسته‌اند، تحت فشار قرار گرفته‌اند.

به ویژه تنگه هرمز، به عنوان مجرای اصلی عبور نفت و مواد شیمیایی کشاورزی، به یک گلوگاه حساس تبدیل شده است. هرگونه اختلال در عبور این کالاها، نه فقط بر قیمت نفت بلکه بر تامین نهاده‌های حیاتی برای کشاورزی تاثیرگذار است. افزایش تقاضا برای کود و مواد مغذی محصولات کشاورزی، پیش‌بینی‌ها از رشد قیمت مواد غذایی را تقویت کرده است و نگرانی‌های امنیت غذایی کشورهای واردکننده را افزایش می‌دهد. 

صعود بی‌سابقه روغن‌های گیاهی و دانه‌های روغنی 

بازار روغن‌های گیاهی در روزهای اخیر با نوسانات شدید مواجه شده است. قیمت روغن پالم که از سال ۲۰۲۲ و پس از توقف صادرات اندونزی، روند افزایشی پیدا کرده بود، در معاملات اخیر تا ۱۰ درصد افزایش یافت. همچنین، معاملات آتی روغن سویا در شیکاگو، به عنوان نزدیک‌ترین جایگزین روغن پالم، برای یازدهمین روز متوالی با رشد تا ۵ درصد مواجه شد و به سمت طولانی‌ترین روند صعودی خود از سال ۲۰۰۸ پیش رفت.

افزایش قیمت روغن‌های گیاهی فقط به بازارهای غربی محدود نشده است. در چین، فعال‌ترین معاملات آتی کنجاله سویا در بورس کالای دالیان تا ۶ درصد رشد کرده و به ۳۰۶۶ یوان در هر تن رسید. در همین راستا، قیمت روغن و کنجاله کلزا نیز در ژنگژو روند افزایشی مشابهی داشته است. تحلیلگران این افزایش قیمت را نتیجه مستقیم ترکیبی از اختلال در تامین انرژی، رشد تقاضای سوخت‌های زیستی و نگرانی‌های امنیت غذایی می‌دانند. 

رشد قیمت غلات؛ تهدید امنیت غذایی جهانی 

همزمان با افزایش قیمت روغن‌های گیاهی، بازار غلات نیز تحت فشار قرار گرفته است. معاملات آتی گندم پس از ثبت بیشترین جهش از سال ۲۰۲۴ در روز جمعه گذشته، در معاملات اخیر بیش از ۳ درصد رشد کرد و ذرت بیش از ۲ درصد افزایش یافت. این نوسانات نه فقط به دلیل اختلال در عرضه جهانی بلکه ناشی از افزایش ذخیره‌سازی کشورهای واردکننده برای مقابله با بحران احتمالی است.

جو دیویس، مدیر کارگزاری فیوچر اینترنشنال در این باره می‌گوید: «بازارهای غلات و دانه‌های روغنی از مسیر حرکت بازار انرژی پیروی می‌کنند. هرگونه تشدید بحران علیه ایران، تاثیر مستقیمی بر کالاهای کشاورزی خواهد داشت و مصرف‌کنندگان در سطح جهانی اولین کسانی خواهند بود که این تبعات را در قیمت‌ها احساس می‌کنند.»

این افزایش قیمت غلات، تهدیدی جدی برای امنیت غذایی در کشورهای واردکننده است. در صورت ادامه اختلال در عبور مواد اولیه و کود، پیش‌بینی می‌شود در سال آینده فشار قابل توجهی بر کشاورزان و مصرف‌کنندگان ایجاد شود، زیرا ذخایر کافی برای پاسخگویی به تقاضای بازار وجود نخواهد داشت. 

تبعات تورمی و تاثیر بر مصرف‌کننده نهایی 

افزایش قیمت نفت خام و مواد کشاورزی، اثر خود را بر بازارهای مصرف‌کننده نشان داده است. تحلیلگران معتقدند مصرف‌کنندگان آمریکایی و اروپایی می‌توانند افزایش قیمت سوخت را مستقیما در پمپ بنزین مشاهده کنند و این امر به طور غیرمستقیم منجر به افزایش هزینه مواد غذایی می‌شود.

پارامالینگام سوپرامانیام، مدیر کارگزاری پلین دانگ بستاری در مالزی با اشاره به رشد تقاضا برای روغن پالم در سوخت‌های زیستی می‌گوید: «تخفیف‌ها در مقایسه با نفت گاز و روغن سویا افزایش یافته و این روند، بازار روغن پالم را برای سرمایه‌گذاران جذاب‌تر کرده است.»

به بیان ساده، اختلال در انرژی و تامین کود، نه تنها بازارهای کالاهای اساسی را متلاطم کرده، بلکه رشد تورم مواد غذایی، فشار بر مصرف‌کننده و افزایش هزینه‌های کشاورزی را نیز به دنبال دارد. در چنین شرایطی، مدیریت استراتژیک منابع و برنامه‌ریزی برای تامین مواد اولیه، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

در مجموع تهاجم تروریستی به ایران، زنجیره‌ای از پیامدهای اقتصادی و کشاورزی را در سطح جهانی رقم زده است. افزایش قیمت نفت و اختلال در عبور کود، بازارهای روغن‌های گیاهی، ذرت و گندم را به شدت تحت تاثیر قرار داده و تهدیدی جدی برای امنیت غذایی ایجاد کرده است. پیامد این بحران، فشار تورمی بر مصرف‌کنندگان و چالش‌های جدی برای کشاورزان در سال آینده خواهد بود.

با ادامه بحران، نظارت دقیق بر بازار انرژی و کشاورزی، راهکارهای جایگزین برای تامین نهاده‌ها و مدیریت ذخایر استراتژیک، از ضروریات اساسی برای مقابله با نوسانات قیمتی و تهدیدهای امنیت غذایی جهانی خواهد بود.