تداوم انسداد تنگه هرمز هزینه تولید غذا در آمریکا را افزایش داد

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در حالی که کشاورزان آمریکای شمالی خود را برای فصل کشت بهاره آماده می‌کنند، بحران تازه‌ای در بازار جهانی کود شیمیایی شکل گرفته است؛ بحرانی که ریشه آن در تحولات ژئوپلیتیک خاورمیانه و اختلال در مسیرهای اصلی تجارت جهانی قرار دارد. جنگ تحمیلی آمریکا-صهیونی به ایران و بسته شدن عملی تنگه هرمز -یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های تجارت انرژی و مواد اولیه- اکنون به شکل مستقیم بر بازار کودهای شیمیایی اثر گذاشته و نگرانی‌ها درباره امنیت غذایی جهان را افزایش داده است. 

گزارش‌ رسانه‌های مختلف از ایالات متحده و کانادا نشان می‌دهد کشاورزان با کمبود عرضه و جهش قیمت کودهای نیتروژنی روبه‌رو شده‌اند؛ نهاده‌ای که نقش حیاتی در افزایش بهره‌وری زمین‌های کشاورزی دارد. در چنین شرایطی، بسیاری از تولیدکنندگان کشاورزی در آستانه فصل کشت با این پرسش مواجه‌اند که آیا اصلا می‌توانند کود مورد نیاز خود را تهیه کنند یا خیر؟ 

جهش قیمت‌ها در بازار جهانی کود 

یکی از نخستین نشانه‌های بحران، افزایش شدید قیمت کودهای شیمیایی در بازار جهانی است. برآوردها نشان می‌دهد قیمت برخی انواع کود در مدت کوتاهی بیش از ۳۰ درصد افزایش یافته است؛ رقمی که برای کشاورزانی که حاشیه سود آنها در سال‌های اخیر کاهش یافته، بسیار قابل توجه محسوب می‌شود. 

در بازار آمریکا، عرضه کود اوره که یکی از مهم‌ترین انواع کود نیتروژنی است با کاهش قابل توجهی مواجه شده است. بر اساس ارزیابی‌های فعالان صنعت، ایالات متحده در برخی سال‌ها تا نیمی از نیاز خود به اوره را از طریق واردات تامین می‌کند. اکنون اما تخمین زده می‌شود که عرضه این کود برای فصل کشت بهاره حدود ۲۵ درصد کمتر از میزان معمول باشد. 

این کاهش عرضه همزمان با افزایش قیمت جهانی باعث شده اختلاف قابل توجهی میان قیمت داخلی آمریکا و قیمت جهانی ایجاد شود. در برخی بنادر وارداتی آمریکا، قیمت پیشنهادی برای هر تن کود حتی بیش از صد دلار پایین‌تر از نرخ‌های جهانی است؛ موضوعی که احتمال تغییر مسیر محموله‌های در حال حمل به بازارهای دیگر را افزایش می‌دهد. 

در بازارهای جهانی، وقتی اختلاف قیمت میان مناطق مختلف شکل می‌گیرد، محموله‌ها معمولا به سمت بازارهایی هدایت می‌شوند که قیمت بالاتری پرداخت می‌کنند. همین مساله می‌تواند کمبود موجود در آمریکا و کانادا را تشدید کند و فشار بیشتری بر کشاورزان وارد آورد. 

تنگه هرمز؛ گلوگاه استراتژیک تجارت کود 

ریشه اصلی این بحران را باید در اهمیت استراتژیک خلیج فارس در زنجیره تامین کودهای شیمیایی جست‌وجو کرد. بخش قابل توجهی از صادرات جهانی کودهای نیتروژنی و مواد اولیه مرتبط با آن از کشورهای حاشیه خلیج فارس انجام می‌شود. 

برآوردها نشان می‌دهد بیش از ۳۰ درصد صادرات جهانی کودهای نیتروژنی و همچنین مواد اولیه‌ای مانند گوگرد از مسیر تنگه هرمز عبور می‌کند. بسته شدن این مسیر عملا یکی از مهم‌ترین کانال‌های انتقال این محصولات به بازارهای جهانی را مسدود کرده است. 

این اختلال نه تنها عرضه را کاهش داده، بلکه زمان حمل‌ونقل را نیز افزایش داده است. محموله‌های کود پس از بارگیری در بنادر خلیج فارس باید هفته‌ها در مسیر باشند تا به بازارهایی مانند آمریکای شمالی برسند. پس از آن نیز انتقال آنها از طریق رودخانه‌ها، قطار یا کامیون به مناطق کشاورزی انجام می‌شود. 

در کشاورزی، زمان‌بندی اهمیت حیاتی دارد. بسیاری از انواع کود باید پیش از شروع رشد گیاه به خاک اضافه شوند. بنابراین حتی اگر محموله‌ها با تاخیر به مقصد برسند، ممکن است دیگر برای فصل کشت جاری قابل استفاده نباشند. 

کشاورزان زیر فشار هزینه و عدم قطعیت 

برای کشاورزان، بحران کود در بدترین زمان ممکن رخ داده است. بسیاری از تولیدکنندگان در آمریکا و کانادا طی سال‌های اخیر با کاهش سودآوری روبه‌رو بوده‌اند. افزایش هزینه سوخت، ماشین‌آلات، دستمزد و بهره وام‌ها باعث شده حاشیه سود آنها به شدت محدود شود. 

اکنون جهش قیمت کود می‌تواند هزینه تولید را به شکل چشمگیری افزایش دهد. برخی کشاورزان می‌گویند اگر امروز بخواهند کود مورد نیاز خود را تهیه کنند، باید ده‌ها هزار دلار بیشتر از چند ماه قبل پرداخت کنند. 

در برخی مناطق نیز مشکل فقط قیمت نیست، بلکه اساسا عرضه‌ای در دسترس وجود ندارد. گزارش‌هایی منتشر شده که برخی مراکز فروش حتی از اعلام قیمت نیز خودداری کرده‌اند، زیرا موجودی آنها بسیار محدود است. 

این وضعیت کشاورزان را با دو گزینه دشوار مواجه کرده است که یا باید کود را با قیمت بسیار بالا خریداری کنند یا سطح مصرف آن را کاهش دهند. کاهش مصرف کود نیز به طور مستقیم به کاهش عملکرد محصول و در نتیجه کاهش تولید منجر می‌شود. 

خطر سرایت بحران به بازار غذا 

پیامد نهایی بحران کود می‌تواند در بازار جهانی غذا نمایان شود. کودهای نیتروژنی نقش کلیدی در افزایش عملکرد محصولاتی مانند ذرت، گندم و سویا دارند. هرگونه کاهش در مصرف این نهاده‌ها معمولا به کاهش تولید منجر می‌شود. 

اگر کمبود کود در فصل کشت بهاره ادامه پیدا کند، احتمال دارد تولید برخی محصولات اساسی در آمریکای شمالی کاهش یابد. این منطقه یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان غلات در جهان است و هرگونه افت تولید می‌تواند بر قیمت جهانی غذا اثر بگذارد. به همین دلیل برخی نهادهای کشاورزی در آمریکا هشدار داده‌اند که بحران عرضه کود می‌تواند در نهایت به تهدیدی برای امنیت غذایی تبدیل شود. افزایش هزینه تولید کشاورزی معمولا به مرور در قیمت مواد غذایی منعکس می‌شود و مصرف‌کنندگان را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد. 

در همین حال دولت آمریکا اعلام کرده در حال بررسی راهکارهایی برای کنترل قیمت کود و حمایت از کشاورزان است. بسته‌های حمایتی مالی برای تولیدکنندگان کشاورزی نیز در حال بررسی است تا فشار هزینه‌ها تا حدی کاهش یابد. 

با این حال بسیاری از کارشناسان معتقدند راه‌حل‌های کوتاه‌مدت نمی‌تواند به طور کامل اثر اختلال در زنجیره تامین جهانی را جبران کند. بازار کود مانند بسیاری از بازارهای کالایی دیگر به شدت به تجارت بین‌المللی وابسته است و هرگونه اختلال در مسیرهای اصلی حمل‌ونقل می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای ایجاد کند. 

آنچه اکنون در بازار کود رخ می‌دهد، نمونه‌ای روشن از پیوند عمیق میان سیاست، انرژی و امنیت غذایی است. مسائل ژئوپلیتیکی در یک منطقه می‌تواند به سرعت به افزایش هزینه تولید غذا در آن سوی جهان منجر شود. اگر این اختلال در عرضه ادامه یابد، ممکن است جهان در سال‌های آینده با موج تازه‌ای از نوسان قیمت مواد غذایی روبه‌رو شود؛ موجی که اثر آن نه ففط بر کشاورزان، بلکه بر مصرف‌کنندگان احساس خواهد شد.