بمب ساعتی تعطیلی میادین نفت خاورمیانه
به گزارش اقتصادمعاصر، در بحبوحه درگیری‌های نظامی در ایران و تشدید تنش‌ها در آبراه استراتژیک خلیج فارس، زنجیره تأمین انرژی جهان با تهدیدی جدید و عمیق‌تر مواجه شده است.
فراتر از نفتکش‌های به آتش کشیده شده در تنگه هرمز، خطر تعطیلی گسترده و طولانی‌مدت میادین نفتی غول‌پیکر منطقه، چشم‌انداز قیمت‌ها را برای ماه‌ها و حتی سال‌های آینده تیره و تار کرده است.
بزرگ‌ترین میدان نفتی فراساحلی جهان، میدان صفانیه عربستان، پس از نزدیک به 70 سال تولید مستمر، به دلیل اختلالات ناشی از جنگ، تولید خود را متوقف کرد. این تعطیلی نمادین، تنها نوک کوه یخ بحرانی است که به گفته تحلیلگران و آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، می‌تواند تولید نفت منطقه را تا 10 میلیون بشکه در روز کاهش دهد. چنین رقمی معادل ضربه‌ای بی‌سابقه به پیکره اقتصاد جهانی است.
رشد قیمت نفت علی رغم آزادسازی ذخایر
در حالی که هفته گذشته شاخص بین‌المللی نفت خام برنت در پی اعلام آزادسازی 400 میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک کشورهای عضو آژانس، از قله 119 دلار کمی عقب‌نشینی کرده بود، موج جدید تعطیلی میادین در عربستان، عراق و کویت دوباره قیمت‌ها را به کانال 100 دلار برگردانده است.
تحلیلگران هشدار می‌دهند که در بدترین سناریو، قیمت‌ها می‌توانند از رکورد تاریخی 147 دلار در سال 2008 نیز فراتر رود.
آجای پارمار، مدیر شرکت تحلیلی آی‌سی‌آی‌اس، در این خصوص می‌گوید: «تعطیلی میادین قطعاً قیمت‌های بالاتر را طولانی‌تر خواهد کرد. این عامل اصلی افزایش قیمتی است که اکنون شاهد آن هستیم.» به گفته او، این بحران دو اثر مخرب دارد: تشدید وحشت بازار از کمبود عرضه، و خطر ماندگاری محدودیت تولید حتی در صورت بازگشایی مجدد تنگه هرمز.
خطوط لوله؛ راه‌حلی موقت و ناکافی
کشورهای حاشیه خلیج فارس برای نجات صادرات خود، به سرعت در حال تغییر مسیر نفت به سمت خطوط لوله غربی هستند. عربستان سعودی با استفاده از خط لوله شرق-غرب خود، صادرات نفت به بندر ینبع در دریای سرخ را دو برابر کرده و به 3 میلیون بشکه در روز رسانده است. امارات متحده عربی نیز صادرات از خط لوله خود به بندر فجیره را افزایش داده است.
با این حال، کارشناسان این راه‌حل را موقتی و ناکافی می‌دانند. ظرفیت خط لوله عربستان حداکثر 5 میلیون بشکه در روز است، در حالی که اختلال ایجاد شده بسیار فراتر از این ارقام است. برآوردها نشان می‌دهد آرامکو بدون تعطیلی میادینی مانند صفانیه و زلوف، روزانه 2 میلیون بشکه نفت مازاد خواهد داشت که تنها برای 7 روز ظرفیت ذخیره‌سازی در اختیار دارد.
وضعیت برای سایر کشورها بسیار بحرانی‌تر است. عراق که فاقد هرگونه خط لوله برای دور زدن تنگه است، تولید خود را از 4.3 میلیون بشکه در روز به 1.3 میلیون بشکه کاهش داده و کمتر از 5 روز تا تکمیل ظرفیت ذخایر خود فرصت دارد. کویت نیز با تولید کاهش یافته، کمتر از 11 روز ذخیره دارد.
شوک به بازار گاز
همزمان، بازار گاز طبیعی نیز از این آشوب در امان نمانده است. قطر که تأمین‌کننده 20 درصد از گاز مایع (LNG) جهان است، در پی حملات به تأسیسات خود مجبور به توقف تولید شد. این اتفاق جهشی 80 درصدی در قیمت گاز اروپا ایجاد کرد و آن را به بیش از 56 یورو در هر مگاوات ساعت رساند.
سعد الکعبی، وزیر انرژی قطر، هشدار داده است که حتی با پایان فوری جنگ، بازگشت به شرایط عادی تحویل گاز «هفته‌ها تا ماه‌ها» زمان خواهد برد و این بحران می‌تواند اقتصادهای جهان را به زانو درآورد.
چالش بزرگ بازگشت به تولید
شاید نگران‌کننده‌ترین بخش بحران، دشواری بازگرداندن میادین تعطیل‌شده به مدار تولید باشد. جیم بورکهارد، رئیس جهانی تحقیقات نفت خام در اس‌اندپی گلوبال انرژی، تأکید می‌کند: «راه‌اندازی مجدد تولید میدانی در این مقیاس، یک عملیات فنی عظیم است. بسته به ویژگی‌های مخزن و مدت زمان تعطیلی، ممکن است هفته‌ها، ماه‌ها یا بیشتر طول بکشد تا تولید به طور کامل بازیابی شود.»
این نگرانی به ویژه در مورد میدان صفانیه عربستان با قدمت 70 ساله بیشتر است و این پرسش را مطرح می‌کند که آیا این میدان کهنه‌کار هرگز به سطح تولید سابق خود بازخواهد گشت یا خیر.
با این حال، آجای پارمار معتقد است نباید توانایی عربستان را دست کم گرفت: «قابلیت‌های میادین نفتی و پالایش عربستان بسیار پیشرفته است و اگر آرامکو بتواند در طول زمان این میدان را به ظرفیت قبلی بازگرداند، برای من تعجب‌آور نخواهد بود.»
در شرایطی که ساعات پایانی ذخایر استراتژیک منطقه در حال شمارش معکوس است و هیچ نشانه‌ای از فروکش کردن بحران در تنگه هرمز دیده نمی‌شود، جهان باید خود را برای دوره‌ای طولانی از قیمت‌های بالای انرژی و شوک‌های پیش‌بینی‌ناپذیر آماده کند./تسنیم
