حتی با کاهش تنش‌ها، بازگشت نفت از ۱۰۰ دلار به کانال ۶۰ دلاری بعید است

محمدصادق مهرجو، مدیر امور فنی شرکت نفت مناطق مرکزی ایران در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصاد معاصر درباره وضعیت کشورهای جهان پس از مسدودیت تنگه هرمز گفت: تنگه هرمز تقریبا یک‌پنجم نفت خام جهان را از خود عبور می‌دهد. همچنین حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از گاز طبیعی جهان، به‌دویژه ال‌ان‌جی، از این تنگه منتقل می‌شود. افزون بر این، نزدیک به یک‌پنجم کود دنیا نیز از مسیر این تنگه عبور می‌کند. در این میان، باید به وضعیت چین و روسیه نیز توجه داشت. روسیه یکی از سه تولیدکننده بزرگ نفت خام در جهان است و چین نیز دومین اقتصاد بزرگ دنیا به شمار می‌رود. با این حال، وابستگی چین به منابع انرژی خلیج فارس نسبت به روسیه بسیار بیشتر است.

وی ادامه داد: با توجه به تحولات اخیر در خلیج فارس و شرایط جنگی که رخ داده و همچنین مساله بسته شدن تنگه هرمز، وضعیت بازار انرژی پیچیده‌تر شده است. از طرفی نفت خام روسیه از سوی اروپا تحت تحریم قرار گرفته و صادرات گاز این کشور نیز با محدودیت‌هایی مواجه شده است. در چنین شرایطی و برای جلوگیری از افزایش شدید و انفجاری قیمت نفت و گاز، به‌ویژه در بازارهای آسیا و اروپا، ایالات متحده ناچار شده است معافیت‌هایی برای واردات نفت روسیه، به‌ویژه برای مشتریان آسیایی در نظر بگیرد. 

مهرجو درخصوص مشکلات وارد شده به صنایع پتروشیمی چین عنوان کرد: در این چارچوب، پالایشگاه‌های هند و چین می‌توانند از نفت خام روسیه استفاده کنند. چین به‌ عنوان یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان نفت خام و ال‌ان‌جی در جهان شناخته می‌شود و صنایع پتروشیمی و پالایشگاهی این کشور وابستگی قابل توجهی به واردات انرژی دارند. بنابراین، انسداد تنگه هرمز می‌تواند خساراتی را به صنایع پالایشگاهی و پتروشیمی چین وارد کند.

این کارشناس انرژی با اشاره به اینکه در پی درگیری‌های اخیر، ارزش سهام شرکت‌هایی که واردکننده نفت خام هستند کاهش یافته است، گفت: در حال حاضر نیز دورنمای روشنی از آینده این وضعیت وجود ندارد. مشخص نیست تحولات منطقه به چه سمتی پیش خواهد رفت؛ ممکن است شرایط به سمت تشدید بحران حرکت کند یا حتی این احتمال وجود دارد که در یک اقدام فوری، ایران با بازگشایی تنگه هرمز موافقت کند. با این حال، در مقطع کنونی چشم‌انداز روشنی در این زمینه قابل مشاهده نیست.

وی اظهار کرد: اروپا هرچند خود نیز دارای منابع گاز است اما میزان مصرف این قاره بسیار بیشتر از حجم تولید داخلی آن است. به‌ ویژه صنایع پتروشیمی در کشورهایی مانند فرانسه، آلمان و سایر کشورهای اروپای غربی وابستگی بالایی به مصرف گاز دارند. در حال حاضر که به سمت فصل بهار حرکت می‌کنیم، دوره‌ای آغاز می‌شود که اروپایی‌ها معمولا برای ذخیره‌سازی گاز جهت زمستان سال آینده اقدام می‌کنند تا در فصل سرد بتوانند از این ذخایر استفاده کنند.

مدیر امور فنی شرکت نفت مناطق مرکزی ایران درباره شرایط اروپایی‌ها توضیح داد: در چنین شرایطی، حتی ممکن است اروپایی‌ها برخلاف تمایل خود ناچار شوند به گزینه‌هایی بازگردند که پیش‌تر از آن فاصله گرفته بودند؛ از جمله ازسرگیری واردات گاز از روسیه یا افزایش واردات ال‌ان‌جی از سایر تامین‌کنندگان مانند استرالیا. با این حال، بازار ال‌ان‌جی در جهان بازاری محدود است و سایر تامین‌کنندگان به‌سادگی نمی‌توانند کمبود حدود ۲۵ درصدی عرضه را جبران کنند. در واقع، تنها کشوری که در حال حاضر ظرفیت قابل توجهی برای جبران این کمبود دارد، روسیه است اما با توجه به جنگ و تحریم‌هایی که اروپا علیه واردات گاز روسیه اعمال کرده، این گزینه برای اروپایی‌ها بسیار ناخوشایند و دشوار خواهد بود.

مهرجو در ادامه گفت: به همین دلیل، اگر بحران در خلیج فارس و تنگه هرمز طولانی شود، اروپا احتمالا ناچار خواهد شد به سمت تامین‌کنندگان کوچک‌تر حرکت کند یا میزان واردات خود را از آمریکا افزایش دهد؛ البته به این شرط که ایالات متحده بتواند ظرفیت تامین خود را افزایش دهد. با این حال، صنایع پتروشیمی اروپا با افزایش قیمت گاز و همچنین اختلال در برنامه‌های ذخیره‌سازی برای سال آینده، قطعا با زیان مواجه خواهند شد.

وی عنوان کرد: در همین حال، قیمت نفت خام در بازار جهانی از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرده و این موضوع بر تامین خوراک پالایشگاه‌ها که وابستگی زیادی به واردات نفت دارند، تاثیر می‌گذارد. حتی اگر در کوتاه‌مدت مساله تنش‌ها و درگیری‌ها میان ایران، آمریکا و رژیم صهیونیستی تعیین‌تکلیف شود، بازگشت قیمت نفت به سطوح قبلی، یعنی حدود ۶۰ تا ۷۰ دلار، به زمان نیاز خواهد داشت و بازار همچنان با چشم‌اندازی نامطمئن مواجه خواهد بود.

آسیب به صنعت هوانوردی

این کارشناس انرژی درمورد آسیب به صنعت هوانوردی گفت: علاوه بر بخش انرژی، صنعت هوانوردی نیز از این وضعیت آسیب خواهد دید. لغو پروازها، اختلال در مسیرهای هوایی و افزایش قیمت سوخت هواپیما که حدود ۱۰ درصد از هزینه‌های عملیاتی شرکت‌های هواپیمایی را تشکیل می‌دهد، هزینه‌های تمام‌شده را افزایش خواهد داد. در چنین شرایطی بسیاری از شرکت‌های بزرگ هواپیمایی با فشار مالی جدی روبه‌رو می‌شوند و احتمال زیان‌های چند ده میلیارد دلاری در صنعت هوانوردی جهانی دور از انتظار نخواهد بود.

مهرجو افزود: اگر بحران به سمت تشدید پیش برود، حتی این احتمال وجود دارد که تنگه باب‌المندب نیز با وضعیتی مشابه تنگه هرمز مواجه شود. در چنین شرایطی، چشم‌انداز آینده برای بازارهای جهانی چندان مطمئن نخواهد بود.

مدیر امور فنی شرکت نفت مناطق مرکزی ایران با اشاره به چشم‌انداز روزهای آتی گفت: احتمالا در روزهای آینده اروپایی‌ها تلاش خواهند کرد طرف‌های درگیر را به کاهش تنش‌ها ترغیب کنند. با این حال، ایران نشان داده که در خصوص کنترل تنگه هرمز و دستیابی به نتایج مورد نظر خود در این درگیری‌ها مصمم است و خواهان دریافت تضمین‌هایی است تا در آینده حمله یا اقدام نظامی دیگری علیه کشور رخ ندهد.

وی همچنین اظهار کرد: به همین دلیل مشخص نیست این وضعیت و اختلال در تردد از تنگه هرمز تا چه زمانی ادامه خواهد داشت. اما به‌ طور کلی می‌توان گفت بیشترین آسیب متوجه کشورهای اروپایی خواهد بود و پس از آن نیز شرکت‌های واردکننده انرژی در آسیا تحت فشار قرار می‌گیرند. در مقابل، کشورهایی مانند روسیه که از تولیدکنندگان بزرگ نفت و گاز در جهان هستند، در چنین شرایطی می‌توانند تا حدی از افزایش قیمت‌ها منتفع شوند.