عرضه بیش از ۹۵۰۰ تن ماده اولیه شوینده در بورس کالای ایران

به گزارش اقتصاد معاصر؛ معاملات فیزیکی محصولات پایه پتروشیمی مورد استفاده در صنعت شوینده از ابتدای اردیبهشت ۱۴۰۵ در تالار پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی بورس کالای ایران نشان می‌دهد بازار این گروه کالایی با تقاضای کامل و رقابت در برخی گریدها همراه بوده است.

بررسی داده‌های معاملاتی پنج محصول کلیدی شامل الکیل بنزن خطی، مونو اتانول آمین، دی اتانول آمین، تری اتانول آمین و سولفات سدیم حاکی از آن است که در مجموع بیش از ۹۵۶۳ تن محصول با ارزشی بالغ بر ۱۴۱۰ میلیارد تومان معامله شده و هیچ بخشی از عرضه‌ها بدون مشتری باقی نمانده است.

در این میان، الکیل بنزن خطی به‌عنوان مهم‌ترین خوراک صنعت شوینده، بیشترین سهم را هم از نظر حجم و هم از نظر ارزش معاملات به خود اختصاص داده و عملاً نبض بازار مواد اولیه شوینده را در این بازه زمانی در اختیار داشته است، در حالی که محصولات اتانول‌آمینی اگرچه از نظر وزنی سهم کوچکتری دارند، اما نشانه‌هایی از فشار تقاضا و رقابت قیمتی را به نمایش گذاشته‌اند.

الکیل بنزن خطی

در بخش الکیل بنزن خطی، دو شرکت سرمایه‌گذاری صنایع شیمیایی ایران و پتروشیمی بیستون در مجموع ۶۴۰۰ تن محصول را عرضه کردند که کل این مقدار با تقاضای برابر مواجه شد و به معامله انجامید.

ارزش معاملات این محصول به ۱۲۹۱.۴ میلیارد تومان رسید و قیمت متوسط معامله‌شده ۲۰۱.۸ میلیون تومان به ازای هر تن بود که دقیقاً در سطح قیمت پایه عرضه قرار داشت. ثبات قیمت در کنار جذب کامل عرضه نشان می‌دهد بازار الکیل بنزن خطی در شرایط تعادل قرار دارد و عرضه‌کنندگان توانسته‌اند نیاز اصلی صنعت شوینده، به‌ویژه تولیدکنندگان پودرهای لباسشویی و شوینده‌های آنیونی، را بدون ایجاد تنش قیمتی تأمین کنند.

این محصول به دلیل نقش محوری در تولید سورفکتانت LAS، بیشترین وابستگی را به صنعت شوینده دارد و بخش عمده تولید آن مستقیماً در همین صنعت مصرف می‌شود.

مونو اتانول آمین

در مقابل، مونو اتانول آمین که از سوی پتروشیمی شازند عرضه شد، با وجود عرضه محدود ۳۰۰ تنی، با تقاضایی بیش از ده برابر حجم عرضه مواجه شد.

هرچند در نهایت کل عرضه معامله شد و ارزش معاملات آن به ۳۱.۸ میلیارد تومان رسید، اما قیمت متوسط ۱۰۵.۹ میلیون تومان به ازای هر تن در سطح قیمت پایه باقی ماند.

این رفتار قیمتی نشان می‌دهد اگرچه نیاز بازار به این محصول بالاست، اما سیاست‌های خرید یا محدودیت‌های معاملاتی مانع از شکل‌گیری رقابت قیمتی شده است.

مونو اتانول آمین در تولید شوینده‌های مایع، پاک‌کننده‌های صنعتی و برخی ترکیبات شیمیایی نقش دارد و سهم قابل توجهی از مصرف آن به صنایع شوینده و بهداشتی اختصاص می‌یابد.

دی اتانول آمین

رفتار بازار در دی اتانول آمین متفاوت‌تر ظاهر شد. این محصول نیز توسط پتروشیمی شازند و به میزان ۱۶۵ تن عرضه شد که با تقاضای بالاتر از عرضه همراه بود و در نهایت به طور کامل معامله شد.

ارزش معاملات دی اتانول آمین به ۱۷.۱ میلیارد تومان رسید، اما نکته قابل توجه، افزایش قیمت متوسط تا ۱۰۳.۷ میلیون تومان به ازای هر تن بود؛ رقمی که حدود ۱۸ درصد بالاتر از قیمت پایه ثبت شد.

این رشد قیمت بیانگر فشار واقعی تقاضا در بازار است، به‌ویژه از سوی تولیدکنندگان شوینده‌های ملایم‌تر، شامپوها و محصولات مراقبت شخصی که دی اتانول آمین در فرمولاسیون آن‌ها نقش تثبیت‌کننده و کف‌ساز دارد.

تری اتانول آمین

در بخش تری اتانول آمین نیز نشانه‌های مشابهی از رقابت دیده شد. عرضه ۱۹۸ تنی این محصول از سوی پتروشیمی شازند با تقاضایی بالاتر مواجه شد و کل عرضه به معامله انجامید.

ارزش معاملات تری اتانول آمین ۲۶.۴ میلیارد تومان بود و قیمت متوسط به ۱۳۳.۲ میلیون تومان به ازای هر تن رسید که حدود ۷ درصد بالاتر از قیمت پایه محسوب می‌شود.

تری اتانول آمین به طور گسترده در تنظیم pH، تولید امولسیفایرها و شوینده‌های مایع و همچنین محصولات آرایشی و بهداشتی مصرف می‌شود و رشد قیمت آن می‌تواند مستقیماً بر بهای تمام‌شده محصولات نهایی این صنایع اثرگذار باشد.

سولفات سدیم

در نهایت، سولفات سدیم به‌عنوان یکی از پرمصرف‌ترین مواد معدنی در صنعت شوینده، به‌ویژه در تولید پودرهای لباسشویی، از سوی شرکت معدنی املاح ایران به میزان ۲۵۰۰ تن عرضه شد.

تقاضای ثبت‌شده برای این محصول به ۳۷۲۵ تن رسید که نشان‌دهنده مازاد تقاضای قابل توجه است. کل عرضه معامله شد و ارزش معاملات آن ۴۳.۷ میلیارد تومان بود.

قیمت متوسط معامله‌شده ۱۷.۵ میلیون تومان به ازای هر تن ثبت شد که نسبت به قیمت پایه ۱۳.۳ میلیون تومان، رشدی معادل ۳۱ درصد را نشان می‌دهد؛ بالاترین میزان رشد قیمت در میان محصولات مورد بررسی.

این افزایش قیمت، حساسیت بالای بازار شوینده به تأمین سولفات سدیم و نقش آن در هزینه تمام‌شده پودرهای شوینده را برجسته می‌کند.

پی‌نوشت: آشنایی بیشتر با محصولات بالا

الکیل بنزن خطی یکی از مهم‌ترین مواد اولیه صنعت شوینده در جهان به شمار می‌رود و عملاً ستون فقرات تولید سورفکتانت‌های آنیونی محسوب می‌شود. این ماده در فرآیند سولفوناسیون به لاینر آلکیل بنزن سولفونات (LAS) تبدیل می‌شود که اصلی‌ترین عامل فعال سطحی در بسیاری از شوینده‌هاست. سورفکتانت‌ها ترکیباتی هستند که با کاهش کشش سطحی آب، امکان حل شدن چربی‌ها و آلودگی‌ها را فراهم می‌کنند و همین ویژگی باعث شده LAB به یکی از حیاتی‌ترین مواد در فرمولاسیون شوینده‌ها تبدیل شود.

بیشترین مصرف الکیل بنزن خطی در جهان و ایران به صنعت شوینده اختصاص دارد و برآورد می‌شود بیش از ۸۵ تا ۹۰ درصد تولید آن مستقیماً در تولید شوینده‌ها مصرف شود. این ماده عمدتاً در تولید پودرهای لباسشویی، مایع لباسشویی، مایع ظرفشویی، شوینده‌های خانگی و برخی پاک‌کننده‌های صنعتی کاربرد دارد. در صنعت شوینده، LAB عملاً در مرحله تولید مواد فعال پاک‌کننده مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ به این معنا که پس از تبدیل به LAS، به عنوان عامل اصلی ایجاد کف، قدرت پاک‌کنندگی و امولسیون کردن چربی‌ها در ترکیب نهایی شوینده‌ها نقش‌آفرینی می‌کند.

از این رو، وضعیت عرضه و قیمت الکیل بنزن خطی در بورس کالا معمولاً به عنوان یکی از شاخص‌های مهم هزینه تولید در صنعت شوینده تلقی می‌شود. ثبات قیمت این محصول در معاملات اخیر را می‌توان نشانه‌ای از پایداری نسبی در زنجیره تأمین مواد اولیه شوینده‌ها دانست؛ عاملی که می‌تواند در کوتاه‌مدت از ایجاد نوسان در قیمت محصولات مصرفی این صنعت جلوگیری کند.

مونو اتانول‌آمین از خانواده الکانول‌آمین‌ها و ترکیبی دوکاره است که هم ویژگی الکلی دارد و هم آمینی؛ به همین دلیل در صنایع مختلف به‌عنوان جاذب گازهای اسیدی، عامل خنثی‌کننده، تنظیم‌کننده pH و ماده اولیه سنتز ترکیبات شیمیایی استفاده می‌شود. مهم‌ترین کاربردهای آن در صنایع گاز و پالایش (برای جذب CO₂ و H₂S)، تولید مواد شیمیایی میان‌دوره‌ای، ساخت بازدارنده‌های خوردگی و همچنین در فرمولاسیون پاک‌کننده‌های خانگی و صنعتی است.

در میان این طیف، بخش قابل‌توجهی از مصرف MEA در ایران و جهان به صنایع شوینده و بهداشتی و محصولات مراقبت از سطوح و تجهیزات اختصاص دارد. در صنعت شوینده، مونو اتانول‌آمین عمدتاً در ساخت شوینده‌های مایع، پاک‌کننده‌های سخت‌سطح (کف، سرامیک، سطوح فلزی)، شوینده‌های صنعتی قلیایی، جرم‌برها و برخی مایع‌های ظرفشویی و لباسشویی تخصصی به کار می‌رود. نقش کلیدی آن در این بخش، تنظیم pH، تقویت عملکرد سورفکتانت‌ها و حل‌پذیر کردن ترکیبات فعال است؛ به‌عبارت دیگر، MEA مستقیماً در بخش فرمولاسیون پایه مایع شوینده‌ها قرار می‌گیرد و به بهبود قدرت پاک‌کنندگی، پایداری محلول و گاهی کاهش خوردگی سطوح کمک می‌کند.

به طور خلاصه، اگرچه مونو اتانول‌آمین کاربردهای مهمی در نفت، گاز و شیمیایی دارد، اما در زنجیره صنعت شوینده در حلقه تولید شوینده‌های مایع خانگی و صنعتی نقشی پررنگ ایفا می‌کند و بخش قابل‌توجهی از مصرف داخلی آن در همین حوزه متمرکز است؛ موضوعی که تقاضای بالای مشاهده‌شده در معاملات بورس کالا نیز آن را تأیید می‌کند.

دی‌اتانول‌آمین یکی از مشتقات مهم خانواده الکانول‌آمین‌هاست که به دلیل ساختار شیمیایی خود همزمان دارای خاصیت قلیایی، امولسیفایری و واکنش‌پذیری بالا در سنتز ترکیبات آلی است. این ویژگی‌ها باعث شده DEA در طیف گسترده‌ای از صنایع از جمله تولید مواد شیمیایی میان‌دوره‌ای، گاز و پالایش برای جذب گازهای اسیدی، تولید بازدارنده‌های خوردگی، کشاورزی، صنایع نساجی و به‌ویژه تولید مواد فعال سطحی (سورفکتانت‌ها) مورد استفاده قرار گیرد.

با این حال یکی از مهم‌ترین حوزه‌های مصرف دی‌اتانول‌آمین، صنعت شوینده و محصولات مراقبت شخصی است. این ماده در تولید گروهی از سورفکتانت‌ها موسوم به دی‌اتانول‌آمیدها (مانند کوکامید DEA و لورامید DEA) استفاده می‌شود که در بسیاری از فرمولاسیون‌های شوینده نقش تقویت‌کننده کف، پایدارکننده کف و افزایش‌دهنده ویسکوزیته را بر عهده دارند. به بیان ساده‌تر، این ترکیبات باعث می‌شوند شوینده‌ها کف پایدارتر و بافت غلیظ‌تری داشته باشند و عملکرد پاک‌کنندگی آن‌ها بهبود یابد.

در صنعت شوینده، دی‌اتانول‌آمین بیشتر در شامپوها، مایع ظرفشویی، مایع دستشویی، شوینده‌های بدن و برخی پاک‌کننده‌های مایع خانگی به کار می‌رود و نقش آن عمدتاً در مرحله تنظیم ساختار و پایداری کف در فرمولاسیون نهایی شوینده‌ها تعریف می‌شود. به همین دلیل، هرگونه محدودیت در عرضه یا افزایش قیمت این ماده می‌تواند به طور مستقیم بر هزینه تولید محصولات شوینده مایع و بهداشتی اثرگذار باشد.

بر همین اساس، رشد قیمت معاملاتی دی‌اتانول‌آمین در معاملات اخیر بورس کالا را می‌توان بازتابی از افزایش نیاز صنایع پایین‌دستی، به‌ویژه تولیدکنندگان شوینده‌های مایع و محصولات بهداشتی دانست؛ صنایعی که وابستگی قابل توجهی به این ماده در فرمولاسیون محصولات خود دارند.

تری‌اتانول‌آمین یکی از مهم‌ترین ترکیبات خانواده الکانول‌آمین‌هاست که به دلیل ساختار شیمیایی خاص خود همزمان دارای خاصیت قلیایی، امولسیون‌کنندگی و توانایی تنظیم اسیدیته است. این ویژگی‌ها باعث شده این ماده در طیف وسیعی از صنایع به‌عنوان تنظیم‌کننده pH، عامل خنثی‌کننده اسیدهای چرب، تولیدکننده امولسیفایرها و ماده واسط در سنتز ترکیبات شیمیایی مورد استفاده قرار گیرد. از جمله کاربردهای مهم آن می‌توان به صنایع آرایشی و بهداشتی، تولید مواد شوینده، تولید سیمان (به عنوان افزودنی آسیاب)، صنایع نساجی، کشاورزی و برخی فرمولاسیون‌های صنعتی اشاره کرد.

با این حال، یکی از اصلی‌ترین حوزه‌های مصرف تری‌اتانول‌آمین در جهان صنعت شوینده و محصولات آرایشی و بهداشتی است. این ماده در واکنش با اسیدهای چرب، ترکیباتی مانند تری‌اتانول‌آمین صابون‌ها و سورفکتانت‌های خاص را تولید می‌کند که در بسیاری از شوینده‌های مایع کاربرد دارند. علاوه بر این، TEA در فرمولاسیون شوینده‌ها نقش مهمی در تنظیم pH، ایجاد امولسیون پایدار بین فازهای روغنی و آبی و افزایش پایداری فرمولاسیون ایفا می‌کند.

در صنعت شوینده، تری‌اتانول‌آمین عمدتاً در شوینده‌های مایع خانگی و محصولات بهداشتی مانند مایع ظرفشویی، مایع دستشویی، شامپوها، ژل‌های شست‌وشو، پاک‌کننده‌های چندمنظوره و برخی شوینده‌های صنعتی به کار می‌رود. نقش این ماده در این محصولات بیشتر در مرحله تنظیم ساختار شیمیایی و اسیدیته فرمولاسیون و همچنین کمک به پایدارسازی امولسیون‌ها و افزایش کارایی سورفکتانت‌ها است.

به همین دلیل، تغییرات قیمتی در بازار تری‌اتانول‌آمین می‌تواند مستقیماً بر هزینه تولید طیف وسیعی از شوینده‌های مایع و محصولات بهداشتی اثر بگذارد. رشد قیمت ثبت‌شده در معاملات اخیر بورس کالا نیز نشان می‌دهد تقاضای صنایع پایین‌دستی، به‌ویژه تولیدکنندگان شوینده‌ها و محصولات مراقبت شخصی برای این ماده همچنان در سطح قابل توجهی قرار دارد و بازار نسبت به تأمین آن حساسیت بالایی دارد.

سولفات سدیم یک نمک معدنی سفیدرنگ و کریستالی است که به‌طور طبیعی در معادن تبخیری یافت می‌شود و یا به‌عنوان محصول جانبی در برخی فرآیندهای شیمیایی تولید می‌شود. این ماده به دلیل قیمت پایین، پایداری شیمیایی، عدم سمیت و قابلیت حل شدن در آب در طیف وسیعی از صنایع مورد استفاده قرار می‌گیرد. از مهم‌ترین کاربردهای آن می‌توان به صنعت شوینده، شیشه‌سازی، خمیر و کاغذ، نساجی، رنگرزی و برخی فرآیندهای شیمیایی اشاره کرد.

با این حال، بزرگ‌ترین و اصلی‌ترین بازار مصرف سولفات سدیم در جهان صنعت شوینده است. بخش قابل توجهی از تولید این ماده در دنیا مستقیماً در تولید پودرهای شوینده خانگی و صنعتی مصرف می‌شود. در این صنعت، سولفات سدیم به‌عنوان یک پرکننده یا رقیق‌کننده (Filler) در فرمولاسیون پودرها به کار می‌رود. این ماده کمک می‌کند تا ترکیبات فعال شوینده مانند سورفکتانت‌ها به‌صورت یکنواخت در محصول توزیع شوند، پایداری فیزیکی پودر حفظ شود و همچنین قابلیت جریان‌پذیری و دانه‌بندی مناسب پودر لباسشویی فراهم شود.

در واقع، در ساختار پودرهای شوینده، سولفات سدیم در مرحله تنظیم ساختار فیزیکی و حجم‌دهی به فرمولاسیون نقش دارد و معمولاً سهم قابل توجهی از وزن نهایی محصول را تشکیل می‌دهد. به همین دلیل، هرگونه افزایش قیمت این ماده می‌تواند به طور مستقیم بر هزینه تولید پودرهای لباسشویی اثر بگذارد و حاشیه سود تولیدکنندگان شوینده را تحت تأثیر قرار دهد.

از همین رو، رشد قابل توجه قیمت سولفات سدیم در معاملات اخیر بورس کالا را می‌توان نشانه‌ای از افزایش فشار تقاضا از سوی تولیدکنندگان پودرهای شوینده دانست؛ بخشی از صنعت شوینده که بیشترین وابستگی را به این ماده معدنی دارد و تأمین پایدار آن برای حفظ تداوم تولید اهمیت بالایی دارد./مهر