مترو و اتوبوس رایگان می‌شود؟

به گزارش اقتصاد معاصر، همه چیز از یک اظهارنظر غیرمنتظره در روز سه‌شنبه شروع شد. پرویز سروری، نایب‌رئیس شورای شهر تهران در حالی که میکروفن صحن را در اختیار داشت، خبری را اعلام کرد که بلافاصله به صدر اخبار رسانه‌ها و فضای مجازی راه یافت. او از برنامه‌ریزی برای «دائمی شدن» رایگان بودن اتوبوس و مترو در پایتخت سخن گفت.

این خبر مثل بمب در شبکه‌های اجتماعی صدا کرد و به سرفصل مهم‌ترین اخبار بدل شد. اما بلافاصله پس از فروکش کردن هیجان اولیه، سوالات جدی و گزنده‌ای مطرح شد: در حالی که شهرداری تهران خودش در مضیقه شدید بودجه‌ای قرار دارد و برای تامین هزینه‌های جاری و خرید واگن‌های جدید با چالش‌های کمرشکن روبه‌روست، چطور می‌خواهد درآمد حاصل از فروش بلیت را به کلی حذف کند؟ اصلاً در کجای دنیا، کل شبکه حمل‌ونقل عمومی یک کلان‌شهر به صورت دائمی و برای همه رایگان است؟ این ابهامات آنقدر بالا گرفت که با واکنش‌های متفاوتی از سوی اعضای شورا و کارشناسان مواجه شد.

‌ عقب‌نشینی یا شفاف‌سازی شهرداری؟

فشار افکار عمومی و سوالات بی‌پایان خبرنگاران باعث شد تا روز چهارشنبه، یعنی دیروز، عبدالمطهر محمدخانی، سخنگوی شهرداری تهران، به میدان بیاید و نسبت به این خبر واکنش نشان دهد. او در تلاش برای آرام کردن فضا، تفسیر جدیدی از این طرح ارائه داد که با گفته‌های اولیه سروری تفاوت معناداری داشت.

محمدخانی اعلام کرد که قرار نیست این خدمات برای «همه» رایگان شود. طرحی که در لایه‌های کارشناسی شهرداری در حال بررسی است، در واقع یک «اهرم تشویقی» است. بر این اساس، تنها کسانی می‌توانند از اتوبوس و متروی رایگان استفاده کنند که عوارض نوسازی، پسماند و سایر حقوق شهروندی خود را به موقع پرداخت کرده باشند. به عبارت دیگر، شهرداری می‌خواهد با بخشیدن پول بلیت، مردم را به پرداخت عوارض سالانه تشویق کند.

اما این توضیح هم نتوانست از حجم ابهامات کم کند؛ گرچه گروهی مدعی‌اند که شهرداری با این کار می‌خواهد هم عوارض خودش را تسویه کند و هم از آنجاییکه بخش اعظمی از کسانیکه عوارض خود را به موقع پرداخت می‌کنند، جزو اقشار توانمند جامعه هستند، اصولا تمایل چندانی به استفاده از مترو و اتوبوس ندارند و عملا این طرح بار مالی چندانی روی دوش شهرداری نخواهد گذاشت.

پشت‌پرده یک تصمیم؛ حواله کردن بدهی‌ها به جیب دولت؟

در میان این هیاهو، تحلیل‌های بدبینانه‌ای هم مطرح شده است. برخی از کارشناسان و ناظران شهری معتقدند شهرداری تهران با مطرح کردن این طرح، در واقع در حال بازی با مهره‌های شطرنج در برابر دولت است. بر اساس این تحلیل، شهرداری می‌داند که بخشی از هزینه بلیت را باید دولت در قالب یارانه پرداخت کند. با رایگان کردن بلیت، شهرداری در واقع تمام سهم خود و شهروندان را هم به حساب دولت می‌نویسد و آن را جزو مطالبات خود از دولت می‌آورد. به این ترتیب، شهرداری تلاش می‌کند از این طریق با دولت تسویه حساب کند. تا این لحظه، هیچ پاسخ روشنی از سوی مدیران شهری به این شائبه داده نشده و همین موضوع، ابهام درباره نیت اصلی این طرح را دوچندان کرده است.

سخنگوی شورا: باید لایحه را بررسی کنیم

در این خصوص علیرضا نادعلی، سخنگوی شورای شهر تهران در گفت‌وگو با «هفت صبح» به صراحت اعلام کرد که هنوز چیزی به نام «طرح» یا «لایحه» مکتوب در شورا در این زمینه وجود ندارد. او گفت: «ما هم مثل شما هنوز از جزئیات این موضوع خبر نداریم. مدیریت شهری بر اساس همان مدل خدمات‌رسانی در ایام خاص و شرایط جنگ، این ایده را مطرح کرده است، اما واقعیت این است که تا وقتی معاونت حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری، لایحه دقیق و کارشناسی خود را برای ما نفرستد، نمی‌توانیم هیچ اظهارنظر قطعی بکنیم.» نادعلی تاکید کرد که هر طرحی با این ابعاد، باید ابتدا در کمیسیون‌های تخصصی بررسی شود، منابع مالی‌اش دقیقاً مشخص گردد و بعد در صحن شورا به رای گذاشته شود؛ فرآیندی که به نظر می‌رسد شاید به این زودی‌ها طی نشود!

وقتی رئیس کمیسیون قانع نمی‌شود

اما جدی‌ترین واکنش از درون خود شورا و از سوی سید جعفر هاشمی تشکری، رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر تهران مطرح شد. او در گفت‌وگو با «هفت صبح»، ضمن اعلام اینکه عقاید همه اعضای شورا محترم است تاکید کرد که اداره شهر با «عقاید شخصی» ممکن نیست.

تشکری گفت: «ما در شرایط خاص جنگ و تا بیست و دوم، برای تسهیل امور مردم خدماتی را رایگان کردیم، اما فراتر از آن، هر اقدامی باید در قالب لایحه رسمی شهرداری بیاید تا ببینیم توجیه فنی و اقتصادی دارد و اینکه منابع تامین مالی آن کجاست.» او با اشاره به اینکه در حال حاضر هم بسیاری از گروه‌ها از خدمات رایگان یا بسیار ارزان استفاده می‌کنند، افزود:

«من به شخصه معتقدم وقتی ما برای اقشار نیازمند حمایت، مثل سالمندان، معلولان تحت پوشش بهزیستی و کمیته امداد، بلیت‌ها را رایگان یا با تخفیف‌های بسیار بالا در نظر گرفته‌ایم، دیگر لزومی ندارد که چنین طرح‌های عمومی و بی‌هدف را دنبال کنیم. اصلاً توجیهی برای این کار وجود ندارد.» تشکری با این سخنان نشان داد که این طرح در خودِ شورا هم با سد محکمی به نام کمیسیون حمل‌ونقل روبه‌رو خواهد شد که به سادگی از کنار هزینه‌های نگهداری شهر نمی‌گذرد.

سکوت معنادار معاونت حمل‌ونقل و ابهاماتی که باقی ماند

نکته عجیب در این میان، سکوت معاونت حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران است. این معاونت که متولی اصلی اجرا و ارائه لایحه است، تا این لحظه هیچ واکنش رسمی یا توضیح کارشناسی درباره این جنجال نداشته است. این سکوت باعث شده تا سوالات بیشتری در ذهن شهروندان شکل بگیرد: اگر شهرداری واقعاً به دنبال چنین طرحی است، چرا توجیه اقتصادی و مدل اجرایی آن را منتشر نمی‌کند؟ 

در نهایت، پایتخت در وضعیتی معلق میان یک وعده رفاهی جذاب و واقعیت‌های سخت اقتصادی قرار گرفته است. باید منتظر ماند و دید آیا شهرداری شجاعت ارائه لایحه‌ای با این ابعاد را به شورا خواهد داشت یا اینکه این موضوع هم مثل بسیاری از وعده‌های دیگر، در حد یک مانور رسانه‌ای باقی می‌ماند؟ آنچه مسلم است، شورا به راحتی به طرحی که منابع مالی‌اش شفاف نباشد و پایداری شبکه مترو و اتوبوس را به خطر بیندازد، رای نخواهد داد. تا آن زمان، ابهامات ادامه دارد و سفره حمل‌ونقل عمومی تهران، همچنان تحت تاثیر این چرخه عجیب و پرفراز و نشیب خواهد بود./هفت صبح