انقلاب هوش مصنوعی و جنگ، موتور اقتصاد اسرائیل را متوقف می‌کند

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بخش فناوری اسرائیل که موتور محرک اقتصاد این رژیم محسوب می‌شود، این روزها از دو جبهه مورد هجوم قرار گرفته است. از یک‌سو هوش مصنوعی مدل‌های کسب‌وکار سنتی را در هم می‌کوبد و موج بی‌سابقه اخراج را به راه انداخته و از سوی دیگر، جنگ ۴۰ روزه رمضان با ایران و تنش‌های منطقه‌ای، سرمایه‌گذاران را فراری داده و متخصصان سطح بالا را مجبور به ترک اسرائیل کرده است. 

آمارها نشان می‌دهد برای اولین بار در یک دهه اخیر، تعداد محققان و توسعه‌دهندگان در اسرائیل کاهش یافته و شرکت‌های فناوری به دنبال انتقال فعالیت‌های خود به آمریکا و اروپای شرقی هستند.

شرکت‌های فناوری اسرائیل در ماه‌های اخیر موج عظیمی از اخراج کارمندان را تجربه کرده‌اند. شرکت متا حدود ۸ هزار نفر را در سطح جهان اخراج کرد که ده‌ها نفر از آنها در اسرائیل بودند. مایکروسافت برنامه خروج داوطلبانه و اخراج حدود ۷ درصد از کارمندان خود در آمریکا را اجرا کرد. شرکت اسنپ نیز حدود ۱۶ درصد از نیروی کار جهانی خود یعنی حدود هزار نفر را کاهش داد.

اما این موج به سرعت به شرکت‌های خود اسرائیلی هم رسید. شرکت ویکس ۲۰ درصد از نیروی کار خود یعنی حدود هزار نفر را اخراج کرد که ۹۰۰ نفر از آنها در داخل اسرائیل بودند. شرکت آماداکس حدود ۳ هزار نفر را در سطح جهان اخراج کرد که صدها نفر از آنها در اسرائیل بودند. شرکت رپید که در زمینه فناوری مالی فعالیت می‌کند، صدها نفر را اخراج کرد. شرکت AI۲۱ نیز حدود ۶۰ درصد از نیروی کار خود را کاهش داد.

شرکت سنتینل‌وان نیز ده‌ها کارمند محلی خود را اخراج کرد. شرکت‌های فایربولت، آکسونیوس و نایاکس نیز به لیست اخراج‌ها اضافه شدند. شرکت‌های آمریکایی ZoomInfo و Shutterfly نیز مراکز توسعه خود در اسرائیل را تعطیل کرده و صدها کارمند را اخراج کردند.

تحلیلگران اقتصادی می‌گویند هوش مصنوعی صرفا یک بهانه است. شرکت‌ها از این فناوری جدید به عنوان دستاویزی برای توجیه اخراج‌های گسترده استفاده می‌کنند، در حالی که دلایل واقعی شامل افزایش ارزش شِکِل و کاهش سودآوری است. سم آلتمن مدیرعامل OpenAI هم اعتراف کرده پیش‌بینی‌های قبلی او درباره جایگزینی هوش مصنوعی با مشاغل اغراق‌آمیز بوده است.

فرار مغزها و خروج سرمایه از اسرائیل برای اولین بار در یک دهه

همزمان با انقلاب هوش مصنوعی، جنگ ۴۰ روزه اسرائیل با ایران ضربه مهلکی به بخش فناوری وارد کرده است. نظرسنجی سازمان نوآوری اسرائیل که در سومین هفته جنگ (۱۸ تا ۲۳ مارس ۲۰۲۶) میان ۶۳۷ شرکت انجام شد، تصویر روشنی از فاجعه ارائه می‌دهد. بر اساس این نظرسنجی، ۴۸ درصد از شرکت‌ها گزارش داده‌اند بیش از یک‌چهارم نیروی کار آن‌ها به دلیل خدمت در ارتش، تعطیلی مدارس و محدودیت‌های امنیتی غایب است.

همچنین ۸۷ درصد از شرکت‌ها در توسعه محصولات خود تاخیر داشته‌اند و ۴۲ درصد تاخیرهای قابل توجهی را گزارش کرده‌اند. از نظر تامین مالی، ۷۱ درصد از شرکت‌ها گفته‌اند جنگ روند جذب سرمایه را مختل کرده است. از این میان، ۳۷ درصد تاخیر در جذب سرمایه، ۲۳ درصد به تعویق افتادن تصمیم سرمایه‌گذاران و ۱۱ درصد لغو کامل سرمایه‌گذاری را گزارش داده‌اند. همچنین ۷۵ درصد از شرکت‌ها به دلیل تعطیلی فرودگاه بن‌گوریون و محدودیت‌های پروازی، در ارتباط با مشتریان و شرکای خارجی دچار مشکل شده‌اند. در همین حال، ۳۱ درصد از شرکت‌ها به طور جدی به انتقال فعالیت‌های خود به خارج از اسرائیل فکر می‌کنند.

جنگ و ناامنی باعث شده برای اولین بار در ۱۰سال اخیر، شمار محققان و توسعه‌دهندگان فناوری در اسرائیل کاهش یابد. بر اساس گزارش سازمان نوآوری اسرائیل، تعداد کارکنان تحقیق و توسعه حدود ۳۵۰۰ نفر کاهش یافته و سهم این کارکنان از کل نیروی کار بخش فناوری از ۵۱ درصد به ۴۹ درصد رسیده است. در حال حاضر فقط ۶۲ درصد از کارمندان شرکت‌های فناوری خصوصی اسرائیل در داخل این رژیم مشغول به کارند و بقیه عمدتا در آمریکا مستقر هستند. همچنین تعداد مدیران ارشد مستقر در اسرائیل حدود ۹.۶ درصد کاهش یافته و همزمان تعداد آنها در آمریکا افزایش یافته است.

طبق گزارش‌های منتشر شده در رسانه‌های اسرائیلی، ۲۳ درصد از مهاجران دارای دکترا از موسسه وایزمن، ۱۸.۲ درصد از موسسه مهندسی کاربردی تکنیون و ۱۵ درصد از دانشگاه تل‌آویو هستند. در میان مهاجران، ۲۵.۴ درصد دکترای ریاضیات، ۲۱.۷ درصد دکترای علوم کامپیوتر و ۱۹.۴ درصد دکترای ژنتیک دارند. این آمار نشان می‌دهد نخبگان علمی و فناوری اسرائیل در حال خروج از این کشور هستند و این زنگ خطری جدی برای آینده بخش فناوری این رژیم محسوب می‌شود.

شرکت‌های فناوری اسرائیل در شرایطی با موج اخراج و فرار مغزها دست و پنجه نرم می‌کنند که ارزش شِکِل نیز مزید بر علت شده است. حقوق مهندسان اسرائیلی به دلارهای آمریکایی تبدیل می‌شود و هزینه نیروی کار را به یکی از گران‌ترین‌های جهان تبدیل کرده است. بیشتر شرکت‌های فناوری درآمد خود را به دلار دریافت می‌کنند اما حقوق کارمندان را به شِکِل می‌دهند و این اختلاف ساختاری حاشیه سود آنها را تحت فشار قرار داده است.

درو بین، مدیرعامل سازمان نوآوری اسرائیل هشدار داده است: «بخش فناوری اسرائیل امروز در یک چهارراه قرار دارد. از یک‌سو اسرائیل همچنان شرکت‌های انقلابی تولید می‌کند و سرمایه جذب می‌کند و از سوی دیگر، بخشی از فعالیت‌ها، کارمندان و سرمایه در حال خروج از اسرائیل است. اگر این روند ادامه پیدا کند، مزیت رقابتی که اسرائیل را به استارتاپ نیشن تبدیل کرده بود، به تدریج فرسایش می‌یابد.»

آوی ایال، شریک مدیریتی صندوق انتره کپیتال نیز می‌گوید: «ما در حال ورود به مرحله‌ای هستیم که بازار مطابق میل ما عمل نمی‌کند. تغییر مسیر بازار بسیار سخت است. موج اخراج‌ها آغاز شده و این نیروهای اقتصادی هستند که آن را هدایت می‌کنند.»

بخش فناوری اسرائیل امروز درگیر یک «طوفان کامل» است. از یک‌سو انقلاب هوش مصنوعی مدل‌های کسب‌وکار را منسوخ کرده و شرکت‌ها را مجبور به اخراج گسترده کارمندان کرده و از سوی دیگر، جنگ ۴۰ روزه با ایران سرمایه‌گذاران را فراری داده، زنجیره تامین را مختل کرده و متخصصان سطح بالا را مجبور به ترک کشور کرده است. برای اولین بار در یک دهه، شمار محققان و توسعه‌دهندگان در اسرائیل کاهش یافته و شرکت‌های فناوری به دنبال انتقال فعالیت‌های خود به خارج از کشور هستند. دولت اسرائیل تاکنون واکنش موثری به این بحران نشان نداده و کارمندان عادی هزینه سنگین این تحولات را پرداخت می‌کند.