ازدست رفتن یک سوم ذخایر استراتژیک آب در سه دهه گذشته

به گزارش اقتصاد معاصر؛ باقرزاده،مدیرکل دفتر برنامه و بودجه شرکت مهندسی آبفای کشور  گفت: وضعیت منابع آب این گونه است که آب تجدید پذیر که هر سال از طریق بارندگی وارد کشور می‌شود، تا سه دهه قبل سالانه ۴۰۰ میلیارد متر مکعب بارندگی داشتیم که دو سوم آن تبخیر و تعریق می‌شد و آنچه که قابل برنامه‌ریزی بود و در رودخانه‌ها جریان داشت و به سد‌ها می رسید و یا آب‌های زیرزمینی را تغذیه می‌کرد، حدود ۱۳۰ میلیارد متر مکعب بود.

وی افزود: در آن زمان جمعیت کشور ایران حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون نفر بود، اما از آن زمان تاکنون بتدریج میزان بارندگی‌ها به ۳۰۰ میلیارد متر مکعب در سال کاهش پیدا کرده در حالی که جمعیت به ۹۰ میلیون نفر افزایش یافته است.

او ادامه داد: میانگین سرانه آب کشور آن زمان یعنی ۳۰ سال قبل حدود ۲۵۰۰ متر مکعب به ازای هر ایرانی بود ولی با کاهش بارش‌ها از ۴۰۰ میلیارد متر مکعب به ۳۰۰ میلیارد متر مکعب و افزایش جمعیت، آب قابل برنامه ریزی از ۱۳۰ میلیارد متر مکعب به زیر ۱۰۰ میلیارد متر مکعب درسال کاهش یافته است. بنابر این سرانه آب قابل برنامه‌ریزی کشور زیر هزار متر مکعب درسال رسیده است.

باقرزاده با بیان اینکه از ۲۵۰۰ متر مکعب به ۱۰۰۰ متر مکعب درسال کاهش پیدا کرده است و در آینده نیز این روند نزولی ادامه خواهد داشت گفت: در کشور‌هایی که سالانه زیر هزار متر مکعب سرانه آب قابل برنامه ریزی داشته باشند، جزو کشور‌های کم آب محسوب می‌شوند، ما هم جز آنها هستیم و هر سال این کم بارشی تشدید می‌شود.

او ادامه داد: هر سال از ۱۰۰ میلیارد متر مکعب آب در دسترس حداقل باید ۴۰ میلیارد متر مکعب در محیط زیست باقی بماند که صرف تغذیه آبخوان‌ها و سفره‌های زیرزمینی و تامین آب رودخانه‌ها و تالاب‌ها شود. این امر نقش مهمی در جلوگیری از گرد و غبار و فرونشست زمین خواهد داشت، بنابراین آب قابل استفاده برای مصارف مختلف باید حداکثر ۶۰ میلیارد متر مکعب در سال باشد.

مدیر کل دفتر برنامه و بودجه شرکت مهندسی آبفای کشور با تاکید بر اینکه این رقم حدود ۱۰ میلیارد متر مکعب برای مصرف شرب و چهار میلیارد متر مکعب در بخش صنعت استفاده می‌شود ادامه داد: برای کشاورزی هم بنابه اعلام وزارت جهاد کشاورزی سالانه ۷۰ میلیارد متر مکعب آب مصرف می‌شود، بنابراین مجموع مصارف سالانه۸۴ میلیارد متر مکعب است.

به گفته باقرزاده، سالانه با توجه به بارندگی‌ها حداکثر ۳۵ میلیارد متر مکعب تغذیه آب زیرزمینی صورت می‌گیرد، اما سالانه به طور متوسط ۵ میلیارد متر مکعب بیشتر از میزان تغذیه آبخوان، از منابع زیرزمینی برداشت می‌شود.

باقرزاده همچنین گفت: طی چند دهه گذشته حدود ۱۵۰ میلیارد متر مکعب آب از منابع زیرزمینی آب برداشت اضافی انجام داده‌ایم که باعث کاهش کمیت و کیفیت این منابع آبی شده است. آب زیرزمینی، آب استراتژیک به حساب می‌آید، چون قابل برنامه ریزی است و کیفیت، عمق و دِبی آن مشخص است.

او ادامه داد: کل منابع آب زیرزمینی یا ذخایر استراتژیک کشور در مجموع بین ۴۰۰ تا ۴۵۰ میلیارد متر مکعب برآورد شده است، که متاسفانه در چند دهه سال گذشته حدود ۱۵۰ میلیارد متر مکعب آن یعنی یک سوم از این منابع استراتژیک را از دست داده‌ایم.

مدیر کل دفتر برنامه‌ریزی و بودجه شرکت مهندسی آب وفاضلاب کشور گفت: مصرف بی رویه منابع آب زیرزمینی موجب کاهش کیفیت آب نیز می‌گردد.

وی گفت: در بسیاری از کشور‌ها محصولات کشاورزی را با یک دوم میزان آب مورد نیاز در کشاورزی ما تولید می‌کنند و ما باید در بخش کشاورزی با استفاده از فن آوری، دانش فنی، اقتصاد بازار محصولات کشاورزی و سایر اقدامات، میزان بهره وری آب را افزایش دهیم.

باقرزاده با بیان اینکه طبق قانون برنامه هفتم پیشرفت، قرار است تا پایان برنامه ۱۰ میلیارد متر مکعب از مصرف آب کشاورزی کاهش پیدا کند، و در عین حال تولید محصولات کشاورزی ۴۰ درصد در این مدت افزایش پیدا کند گفت: این هدف گذاری نیازمند سرمایه‌گذاری و ورود فن آوری در بخش کشاورزی است، در اغلب کشور‌ها به ازای مصرف هر متر مکعب آب یک کیلوگرم ماده خشک به دست می‌آید، درحالی که در ایران این عدد حدود ۳۰۰ گرم است.

او ادامه داد: طبق قانون برنامه هفتم پیشرفت، صنایع باید آب مصرفی فرایندی را از آب بازیافتی و آب غیرمتعارف و باز چرخانی فاضلاب تامین کنند، که این مصداق بازچرخانی و استفاده مجدد از یک منبع آبی به شمار می‌آید و تفکر بسیار کارآمدی است.

مدیر کل دفتر برنامه و بودجه شرکت مهندسی آبفای کشور با اشاره ه اینکه مطابق اهداف برنامه ۱.۷۷ میلیارد متر مکعب از پساب تصفیه شده و آب شیرین کن برای صنعت استفاده خواهد شد گفت: قانون برنامه هفتم پیشرفت میزان مصرف آب شرب را حداکثر ۹.۸ میلیارد متر مکعب در سال تعیین کرده است که با هدفگذاری عملیاتی آبفا که ۱۰ میلیارد و ۲۰۰ میلیون متر مکعب درسال است کمی تفاوت وجود دارد که باید توجیهات لازم برای اصلاح برنامه از طرف آبفا به سازمان برنامه و بودجه ارائه شود.

باقرزاده با اشاره به اینکه کاهش مصرف آب شرب از سه مسیر میسر است گفت: یکی استفاده از تجهیزات و فن آوری نوین، دوم اصلاح قوانین و مقررات و بالاخره سومین مسیر فرهنگ سازی و آموزش است.

باقرزاده همچنین گفت: بحث توزیع بارش‌ها در کشور بسیار مهم است، تقریباً یک چهارم از جمعیت کشور در نیمه جنوبی البرز مستقر هستند، در حالی که این مناطق مانند تهران، کرج، قزوین و قم کم آب هستند.

به گفته باقرزاده، مناطقی مانند اصفهان هم قطب گردشگری، هم قطب صنعت و هم قطب کشاورزی و تجاری شده است. در حالی که این مناطق کم آب هستند و توسعه بی رویه شهری باعث آسیب به محیط زیست شده است.

به گفته باقرزاده، قیمت‌های تکلیفی آب و خرید‌های تضمینی، شرکت‌های آب و فاضلاب را جزو شرکت‌های زیان ده کرده و میزان سرمایه گذاری در این بخش را بشدت کاهش داده است.

او گفت: این مربوط به هدر رفت ظاهری آب است که ۱۵ درصد از کل ۳۰% آب بدون درآمد را شامل می‌شود؛ که حدود ۱۳ تا ۱۵ درصد هدرفت آب در شبکه و سایر تأسیسات آبی است که به به دلیل فرسودگی رخ می‌دهد./صداوسیما