الفجیره؛ رویای دور زدن تنگه هرمز به بن‌بست رسید

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بندر الفجیره در کرانه‌های دریای عمان، سال‌ها به‌عنوان رویای استراتژیک امارات متحده عربی برای رهایی از قید تنگه هرمز معرفی می‌شد.  در همین راستا خط لوله‌ای به طول ۳۷۰ کیلومتر از میدان حبشان در ابوظبی تا این بندر کشیده شده تا نفت را بدون عبور از خلیج فارس به آب‌های آزاد برساند . اما جنگ اخیر و حملات موشکی ایران، این رویا را به کابوسی برای صادرکنندگان نفت تبدیل کرده است.

موقعیت الفجیره؛ دروغی به نام «خارج از تنگه»

الفجیره در کرانه شرقی امارات و در حاشیه دریای عمان قرار دارد. از نظر جغرافیایی، این بندر در خارج از محدوده تنگه هرمز واقع شده است . اما آنچه مقامات اماراتی و تحلیلگران غربی کمتر به آن توجه کرده‌اند، واقعیت ساده‌ای است که نظامیان ایرانی به‌خوبی می‌دانند: فجیره نه‌تنها در «خارج از تنگه» است، بلکه در «داخل منطقه نفوذ» ایران قرار دارد.

تنگه هرمز، این آبراه استراتژیک به عرض حدود ۳۹ کیلومتر در باریک‌ترین نقطه، از شمال به ایران و از جنوب به امارات و عمان محدود می‌شود . کرانه جنوبی تنگه در اختیار امارات و عمان است، اما مدیریت ترتیبات تردد در این آبراه بر عهده ایران و عمان است . ایران با برخورداری از جزایر استراتژیکی چون قشم، هرمز، لارک و هنگام، بر همه رفت‌وآمدهای دریایی در تنگه هرمز نظارت کامل دارد .

روش «کشتی به کشتی»؛ راهکاری که دیگر جواب نمی‌دهد

در ماه‌های اخیر، امارات برای ادامه صادرات نفت خود، به روش انتقال کشتی به کشتی در آب‌های فجیره روی آورد. در این روش، نفتکش‌های غولپیکر پس از خروج از تنگه هرمز، محموله خود را در نزدیکی فجیره به نفتکش‌های کوچکتر منتقل می‌کنند تا به مشتریان آسیایی و اروپایی تحویل دهند .
مزیت این روش این است که نفتکش‌های بزرگ میتوانند سریعتر برای بارگیری مجدد به داخل خلیج فارس بازگردند . اما حملات اخیر نشان داد که حتی این روش هم در برابر قدرت موشکی و پهپادی ایران ناامن است.

فجیره از کار افتاد؛ حمله به نفتکش‌ها و توقف عملیات

روز یکشنبه و دوشنبه، دو حمله موشکی و پهپادی، نفتکش‌های غول‌پیکر حاضر در منطقه فجیره را هدف قرار داد. این حملات که با خاموش بودن سیستم ردیاب نفتکش‌ها انجام شد، نشان داد که حتی تاریکی و پنهانکاری هم نمی‌تواند از نفتکش‌ها در برابر چشمان بیدار ایران محافظت کند.

مؤسسه تحلیلی اچ‌اف‌آی ریسرچ که در حوزه نفت و گاز تخصص دارد با انتشار فیلمی از تردد دریایی، اعلام کرده است: «فجیره عملاً از کار افتاده است.».
این مؤسسه روز گذشته هشدار داده بود که اگر الفجیره، اصلی‌ترین بندر انتقال کشتی‌به کشتی نفت در امارات، از کار بیفتد، برای بازار نفت چیزی معادل بسته‌شدن باب‌المندب خواهد بود  و در حال حاضر حضور نظامی ایالات متحده نتوانسته از اختلال در فعالیت این بندر جلوگیری کند و حدود ۶ میلیون بشکه نفت از بازار جهانی خارج خواهد شد .

مالک شرکت لجستیک دریایی «استولت نیلسن» نیز به وال‌استریت ژورنال گفت که شرکت‌های کشتیرانی نگران گسترش درگیری‌ها به خارج از تنگه هرمز هستند .

سه راهی بن‌بست؛ امارات در محاصره

در کنار الفجیره،  جبل علی، بزرگترین بندر خاورمیانه، نیز به شدت آسیب دیده است. آمارها نشان می‌دهد که فعالیت این بندر تا ۹۰ درصد کاهش یافته و پروژه‌های توسعه‌ای آن در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است.
خط لوله حبشان–فجیره نیز که با ظرفیت ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز، هنوز پابرجاست اما در تیررس مستقیم موشک‌های ایران قرار دارد و احتمال می‌رود در صورت ادامه حمایت امارات از حملات آمریکا و اسرائیل، این زیرساخت حیاتی هدف قرار خواهد گرفت .

کاهش تولید؛ رؤیای پنج میلیون بشکه به تعویق افتاد

امارات پیش از جنگ برنامه‌ریزی کرده بود تا تولید نفت خود را به ۵ میلیون بشکه در روز برساند، اما اکنون صادرات این کشور بیش از ۱ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است؛ در حالی که سال گذشته روزانه ۳.۱ میلیون بشکه صادر میکرد . در پی حملات اخیر، عملیات بارگیری نفت در فجیره به حالت تعلیق درآمده و شرکت ملی نفت ابوظبی (ADNOC) مجبور شده برای تأمین تعهدات خود به ذخایر استراتژیک متکی شود.

قیمت نفت امارات نیز تحت تأثیر این تحولات، با نوسانات شدیدی همراه شده و بر اساس گزارش‌ها، یکی از محموله‌های نفتی این کشور با قیمتی ۲۰ دلار بالاتر از قیمت رسمی به فروش رسیده است؛ رکوردی بی‌سابقه که نشان از ریسک بالای امنیتی و هزینه‌های سرسام‌آور حمل‎‌ونقل دارد .

بنابراین در خصوص وضعیت آینده صادرات نفت از منطقه باید گفت در خصوص عربستان سعودی که با تکیه بر خطوط لوله خود به بندر ینبع در دریای سرخ، به دنبال مسیری جایگزین برای صادرات نفت است، این گزینه نیز با محدودیت‌های جدی روبه‌راست.

ظرفیت خطوط لوله عربستان برای جایگزینی کامل صادرات از طریق تنگه هرمز کافی نیست و از سوی دیگر، دریای سرخ و باب المندب نیز در صورت تشدید درگیری‌ها و پیوستن حوثی‌ها به معادله نظامی، می‌تواند به منطقه‌ای ناامن برای تردد نفتکش‌ها تبدیل شود.

سایر کشورهای حوزه خلیج فارس، از جمله کویت، عراق و قطر نیز به دلیل فقدان زیرساخت‌های جایگزین نظیر خطوط لوله یا بنادر خارج از تنگه، کاملاً به آبراه هرمز وابسته هستند. در صورت ادامه بحران و مسدود شدن این شاهرگ حیاتی، اقتصاد این کشورها با انقباض شدیدی مواجه خواهد شد و صادرات نفت آنها عملاً فلج می‌ماند.

امارات متحده عربی هم با وجود سرمایه‌گذاری کلان بر روی خط لوله حبشان به فجیره و توسعه بندر این امارت، عملاً تنها کشور عربی حوزه خلیج فارس است که تلاش کرده خود را از قید تنگه هرمز برهاند. اما این استراتژی که به عنوان «راه نجات» طراحی شده بود، اکنون به بزرگ‌ترین نقطه‌ آسیب‌پذیر امارات تبدیل شده است. بندر الفجیره که قرار بود جایگزین امنی برای هرمز باشد، اکنون نه تنها نتوانسته صادرات نفت این کشور را تضمین کند، بلکه به هدف اصلی حملات ایران بدل شده و عملاً از کار افتاده است.

به این ترتیب، در یک سوی معادله، کشورهای وابسته به هرمز در انتظار گشایش این آبراه مانده‌اند و در سوی دیگر، امارات با وجود صرف هزینه‌های هنگفت برای ایجاد مسیر جایگزین، اکنون در بن‌بستی مشابه گرفتار آمده است. ایران با در اختیار داشتن کلید مدیریت تنگه هرمز و نیز توانایی تهدید بنادر جایگزین نظیر فجیره، معادله‌ انرژی منطقه را یکسره به نفع خود تغییر داده است.

ایران بامداد امروز هشدار داد:  «حالا که آمریکا مسیر نفت و گاز به دنیا را ناامن می‌کند، باید منتظر باشد که باقی مسیرهای صادراتی نفت و گاز تأمین‌کننده منافع خودش و همپیمانانش بسته شود.».

این هشدار، پیام روشنی به واشنگتن و متحدانش دارد: نقشه‌های جایگزین برای دور زدن تنگه هرمز، نه‌تنها راهگشا نیست، بلکه اهداف جدیدی را در تیررس ایران قرار میدهد.

بر اساس حقوق بین‌الملل، مدیریت ترتیبات تردد در تنگه هرمز بر عهده ایران و عمان است و آمریکا هیچ حقی برای مداخله در این آبراه ندارد. ایران از این حق خود کوتاه نخواهد آمد و هرگونه تلاش برای دور زدن تنگه، با پاسخ قاطع مواجه خواهد شد.

آمریکا و کشورهای عربی منطقه برای تأمین امنیت انرژی خود، ناگزیر از تعامل با ایران و پذیرش نقش کلیدی جمهوری اسلامی در مدیریت این آبراه استراتژیک هستند. فجیره، هرچند از نظر جغرافیایی در خارج از تنگه قرار دارد، اما در داخل معادلات قدرت ایران باقی خواهد ماند و تا زمانی که تهران بر مدیریت منطقه نظارت داشته باشد، هیچ راه فراری از اراده جمهوری اسلامی وجود ندارد.