فعالیت پلتفرم‌های آنلاین نقره منوط به دریافت مجوز از درگاه ملی شد
به گزارش اقتصاد معاصر؛ به نقل از روابط عمومی مرکز اطلاعات مالی، با رشد چشمگیر پلتفرم‌های آنلاین خرید و فروش فلزات گران‌بها در ایران، این پرسش برای بسیاری از سرمایه‌گذاران مطرح شده است: آیا سکوهایی که معاملات نقره را به‌صورت برخط انجام می‌دهند، باید مجوز قانونی مشخصی داشته باشند؟ پاسخ کوتاه، بله است؛ اما ماجرا فراتر از یک «بله» ساده است.
به گزارش کاماپرس، طی یک سال گذشته، چارچوب قانونی این حوزه چند بار دستخوش تغییر شده و امروز مجموعه‌ای مشخص از نهادها، مدارک و تعهدات نظارتی برای فعالیت قانونی پلتفرم‌های نقره تعریف شده است.
چرا مجوز قانونی برای پلتفرم‌های آنلاین نقره اهمیت دارد؟
نقره در سال‌های اخیر به یکی از گزینه‌های محبوب سرمایه‌گذاری خرد در ایران تبدیل شده است؛ دارایی‌ای که برخلاف طلا، با مبالغ کوچک‌تر نیز قابل خرید است و همین ویژگی، جذابیت آن را برای طیف گسترده‌ای از افراد بالا برده است. این محبوبیت، در کنار خود، شماری از پلتفرم‌های تازه‌تأسیس را نیز به بازار آورده که همگی ادعای شفافیت و امنیت دارند.
مشکل از جایی آغاز می‌شود که کاربر عادی، ابزار کافی برای تشخیص یک پلتفرم قانونی از یک سامانه بدون نظارت را ندارد و نمیداند خرید نقره در کدام پلتفرم امن تر است در نتیجه مجوز فعالیت، دقیقاً همان مرز مشخصی است که نشان می‌دهد یک پلتفرم زیر نظر نهادهای رسمی کشور فعالیت می‌کند، موجودی خزانه‌اش قابل استعلام است و در صورت بروز مشکل، مرجع رسیدگی به شکایت برای کاربر وجود دارد. به همین دلیل، بررسی وضعیت مجوز، پیش از سپردن سرمایه به هر پلتفرمی، اولین قدم منطقی برای هر سرمایه‌گذار محسوب می‌شود.
سیر تحول قوانین معاملات آنلاین طلا و نقره در ایران
قبل از پاسخ به این‌که «چه مجوزی لازم است»، دانستن مسیری که این مقررات طی کرده، کمک می‌کند تصویر روشن‌تری از وضعیت فعلی به دست بیاید.
توقف صدور مجوز از زمستان 1403
صدور مجوز برای پلتفرم‌های معاملات آنلاین طلا و نقره، از زمستان 1403 متوقف شد. در این بازه، فرآیند رسمی برای دریافت مجوز جدید عملاً وجود نداشت و بسیاری از سکوهای فعال بازار، با مجوزهای پیشین یا در سایه ابهام قانونی به کار خود ادامه می‌دادند.
تصویب دستورالعمل اجرایی خرید و فروش برخط طلا و نقره
در آبان‌ماه 1404، هیئت وزیران دستورالعمل اجرایی «خرید و فروش طلا و نقره به‌صورت آنلاین» را که به امضای معاون اول رئیس‌جمهور رسیده بود، ابلاغ کرد. بر اساس این مصوبه:
اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی به‌عنوان نهاد مسئول صدور، تمدید و ابطال مجوز فعالیت پلتفرم‌های خرید و فروش طلا و نقره تعیین شد.
بانک مرکزی موظف شد ظرف سه ماه، سامانه‌ای ناظر بر عملکرد و تعهدات این پلتفرم‌ها طراحی و راه‌اندازی کند؛ سامانه‌ای که موجودی و تراکنش‌های کاربران را به‌صورت مستمر پایش می‌کند.
پلتفرم‌هایی که پیش از این مصوبه فعال بودند، تنها دو ماه فرصت داشتند فعالیت خود را با ضوابط جدید تطبیق دهند؛ در غیر این صورت، فعالیت آن‌ها غیرقانونی تلقی می‌شد.
انتقال فرآیند صدور مجوز به درگاه ملی مجوزهای کشور
در ادامه این روند، هیئت مقررات‌زدایی و بهبود محیط کسب‌وکار، کاربرگ صدور مجوز سامانه معاملات برخط طلا و نقره را تصویب کرد. با این تصمیم، صدور مجوز فعالیت این سکوها به‌طور کامل به درگاه ملی مجوزهای کشور منتقل شد و پروانه کسب سنتی سامانه‌های معاملات طلای آب‌شده از فهرست مجوزهای صنفی کشور حذف شد. هدف از این تغییر، تسهیل فرآیند صدور، کاهش بروکراسی و ساماندهی یکپارچه پلتفرم‌های فعال در این حوزه اعلام شده است.
فعال‌سازی رسمی مجوز از خرداد 1405
از 2 خرداد 1405، گزینه صدور مجوز سکوی معاملات برخط طلا و نقره به‌طور رسمی در درگاه ملی مجوزها فعال شد. بر اساس اعلام مسئولان، این مجوز به‌عنوان یک مجوز صنفی صادر می‌شود، نه یک مجوز تخصصی بانکی؛ به این معنا که متقاضیان نیازی به طی کردن فرآیندهای سنگین بانکی ندارند و مسیر رسیدگی از طریق نظام صنفی دنبال می‌شود. مدت زمان صدور این مجوز نیز 10 روز کاری اعلام شده است.
چه نهادهایی مسئول صدور و نظارت بر مجوز پلتفرم‌های نقره هستند؟
بر اساس چارچوب فعلی، فرآیند صدور مجوز دو نهاد اصلی را درگیر می‌کند و هر یک نقش مشخصی دارند.
اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی (اینترنتی)
این اتحادیه، مرجع صدور مجوز است. متقاضی ابتدا درخواست خود را در درگاه ملی مجوزها ثبت می‌کند و سپس این نهاد، فرآیند بررسی مدارک و صدور مجوز صنفی را انجام می‌دهد.
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
بانک مرکزی، مرجع تأیید نهایی مجوز است. هیچ مجوزی بدون تأییدیه این نهاد صادر نمی‌شود. علاوه بر این، بانک مرکزی مسئول طراحی و راهبری سامانه ناظری است که موجودی خزانه، صحت معاملات و احراز هویت کاربران را به‌صورت لحظه‌ای رصد می‌کند.
درگاه ملی مجوزهای کشور
این درگاه، مسیر رسمی و یکپارچه ثبت درخواست برای تمام متقاضیان است و جایگزین رویه‌های پراکنده و صنفی پیشین شده است.
مدارک و شرایط لازم برای دریافت مجوز فعالیت پلتفرم آنلاین نقره
بر اساس رویه‌های اعلام‌شده اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی برای صدور مجوز کسب‌وکار اینترنتی، مدارک زیر معمولاً برای متقاضیان مورد نیاز است:
تصویر کارت ملی برای اشخاص حقیقی و شناسه ملی برای اشخاص حقوقی (یا گذرنامه و پروانه کار برای اتباع خارجی)
گواهی اداره امور مالیاتی مبنی بر پرداخت یا تعیین‌تکلیف بدهی مالیاتی قطعی‌شده
گواهی گذراندن دوره آموزشی احکام کسب‌وکار و تجارت
مدرک تخصصی، فنی یا تحصیلی مرتبط، یا معرفی فردی واجد این شرایط در ساختار مدیریتی کسب‌وکار
پس از تکمیل مدارک و ثبت در درگاه ملی مجوزها، پرونده متقاضی برای بررسی نهایی و تأییدیه به بانک مرکزی ارجاع داده می‌شود.
تعهدات پلتفرم‌های دارای مجوز؛ فراتر از دریافت پروانه
دریافت مجوز، پایان مسیر نیست؛ بلکه آغاز مجموعه‌ای از تعهدات مستمر نظارتی است که هر پلتفرم قانونی موظف به رعایت آن‌هاست.
اتصال به سامانه ناظر بانک مرکزی و سامانه جامع تجارت
تمامی پلتفرم‌های دارای مجوز باید اطلاعات مشتریان و جزئیات تراکنش‌ها را به‌صورت لحظه‌ای به سامانه ناظر بانک مرکزی ارسال کنند تا تطبیق موجودی، صحت معامله و هویت کاربران به‌طور مستمر رصد شود. علاوه بر این، فعالیت این پلتفرم‌ها باید ذیل سامانه جامع تجارت متمرکز باشد؛ اقدامی که هدف آن جلوگیری از معاملات صوری و گردش مالی غیرشفاف اعلام شده است.
ممنوعیت خالی‌فروشی و الزام به تطابق موجودی خزانه
طبق ضوابط جدید، خرید و فروش آنلاین نقره تنها در سقف دارایی واقعی تحویل‌شده به خزانه مجاز است. عرضه بیش از موجودی واقعی (که در ادبیات بازار از آن با عنوان «خالی‌فروشی» یاد می‌شود) ممنوع اعلام شده و نقض آن، تخلف محسوب می‌شود.
تحویل فیزیکی نقره و صدور کد رهگیری معامله
پلتفرم‌ها موظف‌اند در صورت درخواست مشتری برای تحویل فیزیکی، این فرآیند را ظرف حداکثر یک هفته کاری از طریق خزانه یا سکوی معاملاتی انجام دهند. همچنین باید برای هر معامله، کد رهگیری صادر شود تا کاربر بتواند جزئیات آن را به‌صورت برخط مشاهده کند.
شفافیت کارمزد، هزینه‌ها و شرایط نگهداری
تمام هزینه‌ها، کارمزدها و شرایط نگهداری دارایی باید پیش از انجام معامله، به‌صورت شفاف در اختیار مشتری قرار گیرد؛ الزامی که مستقیماً برای حمایت از حقوق مصرف‌کننده در نظر گرفته شده است.
الزامات مبارزه با پولشویی در معاملات آنلاین نقره
خرید و فروش برخط نقره، طلا و مسکوکات، از نظر تکالیف قانونی، دقیقاً همان احکام حاکم بر طلافروشی‌های فیزیکی سنتی را دارد و آیین‌نامه اجرایی مقابله و پیشگیری از جرایم پولشویی و تأمین مالی تروریسم، استثنایی برای فعالان این حوزه در نظر نگرفته است. بر این اساس، پلتفرم‌های نقره موظف‌اند:
هویت کاربران را به‌طور کامل و با مدارک معتبر احراز کنند
سوابق دقیق معاملات را ثبت و نگهداری کنند
تراکنش‌های مشکوک را به مرکز اطلاعات مالی گزارش دهند
در معاملات نقدی یا مبتنی بر تهاتر، الزامات ضدپولشویی را به‌طور کامل رعایت کنند
نظارت بر اجرای این الزامات، بر عهده وزارت صنعت، معدن و تجارت گذاشته شده و عدم رعایت ضوابط احراز هویت، تخلف یا جرم محسوب می‌شود.
نماد اعتماد الکترونیکی (اینماد)؛ مکمل مجوز صنفی یا جایگزین آن؟
نماد اعتماد الکترونیکی (اینماد) و مجوز صنفی سکوی معاملات برخط، دو مجوز مجزا با کارکردهای متفاوت‌اند و یکی جایگزین دیگری نمی‌شود. مجوز صنفی، اجازه فعالیت در حوزه معاملات طلا و نقره را می‌دهد؛ در حالی‌که اینماد، احراز هویت کسب‌وکار اینترنتی و وجود سازوکار مشخص برای پاسخ‌گویی به شکایات مصرف‌کننده را تضمین می‌کند. به همین دلیل، یک پلتفرم قانونی نقره معمولاً باید همزمان هم مجوز صنفی فعالیت در حوزه معاملات برخط طلا و نقره و هم نماد اعتماد الکترونیکی را داشته باشد.
تفاوت مجوز صنفی سکوی آنلاین با پروانه کسب سنتی طلا و نقره‌فروشی
پیش از تغییرات اخیر، فعالان این حوزه معمولاً باید پروانه کسب را از اتحادیه صنف فروشندگان و سازندگان طلا، جواهر، نقره و سکه دریافت می‌کردند؛ مسیری که در قالب «خرده‌فروشی طلای آب‌شده» طبقه‌بندی می‌شد. مجوز جدید سکوهای معاملات برخط، اگرچه همچنان ماهیت صنفی دارد، اما مسیر ساده‌تر و متمرکزتری را از طریق درگاه ملی مجوزها و بدون طی فرآیندهای تخصصی بانکی پیش‌رو می‌گذارد؛ با این حال، تأییدیه نهایی بانک مرکزی همچنان شرط قطعی صدور آن است.
فعالیت بدون مجوز؟ چه ریسک‌هایی متوجه کاربران و پلتفرم‌هاست؟
بر اساس مصوبات فعلی، پلتفرم‌هایی که پیش از ابلاغ ضوابط جدید فعال بوده‌اند، تنها مهلت محدودی (دو ماه) برای انطباق با مقررات داشته‌اند و پس از آن، فعالیت بدون مجوز، غیرقانونی تلقی می‌شود. برای کاربران، سپردن سرمایه به پلتفرمی بدون مجوز رسمی، به معنای نبود نظارت بر موجودی خزانه، نبود ضمانت اجرای قانونی برای تحویل فیزیکی دارایی و نداشتن مرجع مشخص برای پیگیری شکایت است. به بیان ساده، ریسک اصلی فعالیت بدون مجوز، مستقیماً به جیب سرمایه‌گذار منتقل می‌شود، نه پلتفرم.
چگونه اعتبار مجوز یک پلتفرم نقره را بررسی کنیم؟
پیش از افتتاح حساب یا واریز سرمایه در هر پلتفرم نقره، این چند بررسی ساده می‌تواند از بروز ضرر جلوگیری کند:
وجود نماد اعتماد الکترونیکی معتبر و قابل استعلام در پایین صفحه پلتفرم
امکان استعلام شماره و اعتبار مجوز صنفی سکوی معاملاتی از طریق درگاه ملی مجوزها یا اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی
شفافیت پلتفرم در اعلام کارمزد، شرایط نگهداری دارایی و فرآیند تحویل فیزیکی
وجود کد رهگیری برای هر معامله و امکان مشاهده جزئیات آن به‌صورت برخط
سابقه فعالیت، نظرات کاربران و سرعت پاسخ‌گویی پشتیبانی به درخواست‌های تسویه
از آنجا که مقررات این حوزه هنوز در حال تکمیل است، توصیه می‌شود کاربران پیش از هر تصمیم مالی، آخرین اعلامیه‌های رسمی بانک مرکزی و درگاه ملی مجوزها را نیز بررسی کنند.
پلتفرم‌های خرید آنلاین نقره برای فعالیت قانونی، به مجوز صنفی مشخصی نیاز دارند که با تأییدیه بانک مرکزی صادر می‌شود و کنار آن، رعایت الزامات مبارزه با پولشویی، اتصال به سامانه ناظر و داشتن نماد اعتماد الکترونیکی نیز ضروری است. برای سرمایه‌گذارانی که به‌دنبال خرید نقره آنلاین با اطمینان از رعایت این چارچوب هستند، رصد لحظه‌ای قیمت نقره در کنار بررسی وضعیت مجوز پلتفرم، دو گام مکمل برای تصمیم‌گیری آگاهانه محسوب می‌شوند.
