امضای توافق نفتی عراق و ترکیه برای دور زدن تنگه هرمز

به گزارش اقتصاد معاصر؛ آلپ ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه امروز شنبه از امضای توافق یک‌ساله با عراق برای استفاده از خط لوله کرکوک-جیهان با ظرفیت ۷۵۰ هزار بشکه در روز خبر داد و آن را گامی برای همکاری بلندمدت انرژی و انتقال منابع منطقه به بازارهای جهانی از طریق بندر جیهان دانست.
بایراکتار پس از دیدار با وزیر نفت عراق در آنکارا اعلام کرد که این توافق میان شرکت بوراش ترکیه و شرکت‌های سومو و مؤسسه ملی نفت عراق امضا شده است و هدف آن، استفاده بهینه از این خط لوله با ظرفیت ۷۵۰ هزار بشکه در روز است.
وزارت نفت عراق نیز با اعلام سفر وزیر نفت این کشور، باسم محمد خضیر، به ترکیه برای امضای توافق موقت یک‌ساله با هدف تداوم صادرات نفت خام عراق از طریق بندر جیهان تاکید کرد که ظرفیت صادراتی ۷۵۰ هزار بشکه در روز تعیین شده، اما تحقق این میزان به بهبود شرایط امنیتی در منطقه کردستان عراق، بازگشت شرکت‌های خارجی و ازسرگیری تولید در این منطقه وابسته است.
قرارداد قبلی دو کشور که ۵۳ ساله بود، در تاریخ ۲۷ ژوئیه (۵ مرداد) منقضی شده بود. با وجود انقضای قرارداد، جریان نفت از طریق این خط لوله به دلیل اهمیت استراتژیک آن در پی بسته شدن تنگه هرمز ادامه یافته است و توافق جدید به صورت پس‌نوشته به تاریخ انقضای قرارداد قبلی بازگردانده خواهد شد.
بحران صادرات نفت عراق پس از بسته شدن تنگه هرمز
بر اساس داده‌های رسمی، ظرفیت صادرات نفت عراق پیش از آغاز جنگ منطقه‌ای در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، حدود ۳.۵ میلیون بشکه در روز بوده که عمدتاً از طریق تنگه هرمز انجام می‌شده است . با بسته شدن این آبراه استراتژیک، صادرات دریایی عراق به شدت کاهش یافت و در ماه مه ۲۰۲۶ به حدود ۲۶۰ هزار بشکه در روز سقوط کرد که تنها حدود ۸ درصد میانگین سال ۲۰۲۵ بوده است.
بر اساس اعلام مشیر صالح، مشاور اقتصادی نخست‌وزیر عراق، درآمدهای نفتی این کشور از ۷ تا ۸ میلیارد دلار در ماه به حدود ۱.۵ میلیارد دلار کاهش یافته و زیان کل تا پایان ماه ژوئن ۲۰۲۶ بین ۴۰ تا ۴۵ میلیارد دلار برآورد شده است.
در این شرایط، خط لوله کرکوک-جیهان به عنوان تنها مسیر صادراتی فعال از طریق خشکی، نقشی حیاتی برای عراق ایفا کرده است. این خط لوله که از دهه ۱۹۷۰ فعالیت داشته و به طول ۹۸۶ کیلومتر می‌رسد، در حال حاضر روزانه حدود ۱۷۰ تا ۲۵۰ هزار بشکه نفت خام از شمال عراق به بندر جیهان ترکیه منتقل می‌کند.
پروژه‌های جدید آمریکا برای دور زدن تنگه هرمز؛ وعده‌هایی با چالش‌های فراوان
در اقدامی همزمان، آمریکا با امضای قراردادها و مشارکت‌های اقتصادی به ارزش حدود ۶۰ میلیارد دلار با عراق، از جمله همکاری با شرکت شورون و کنسرسیومی به رهبری قطر، به دنبال ایجاد شبکه خطوط لوله‌ای است که وابستگی عراق به تنگه هرمز را کاهش دهد.
پروژه جدید خط لوله «بصره-حدیثه-کرکوک-جیهان» که مورد حمایت جدی آمریکا قرار گرفته، یک مسیر کاملاً جدید و راهبردی است که میادین جنوبی عراق (بصره) را از طریق حدیثه در غرب عراق به کرکوک و سپس به بندر جیهان ترکیه و بندر بانیاس در سوریه متصل خواهد کرد.
تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و نماینده ویژه در امور سوریه و عراق، با خوش‌بینی اعلام کرده که این پروژه‌ها می‌توانند ظرف دو سال، تنگه هرمز را برای صادرات نفت عراق به «یک موضوع فرعی» تبدیل کنند.
با این حال، کارشناسان و تحلیلگران بین‌المللی نسبت به تحقق این وعده‌ها تردید جدی دارند. گلدمن ساکس برآورد کرده که ساخت خطوط لوله در یک کشور حداقل دو سال و نیم زمان می‌برد و پروژه‌هایی که از دو یا چند کشور عبور می‌کنند، با چالش‌های بسیار بیشتری مواجه هستند . همچنین کارشناسان معتقدند صادرات نفت از طریق خطوط لوله زمینی همچنان گران‌تر و کم‌بازده‌تر از حمل دریایی بوده و این زیرساخت‌ها در برابر حملات احتمالی آسیب‌پذیرند.
کریستین رونزی، تحلیلگر مؤسسه رِین نتورک، نیز تأکید کرده که بعید است در ماه‌های آینده بهبود اقتصادی برای عراق حاصل شود و این کشور برای آینده قابل‌پیش‌بینی به شدت به تنگه هرمز وابسته خواهد ماند./فارس