از قفل کامیون‌ها در مرز تا بازگشت منطقه به عصر یخبندان

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ روزنامه‌های مهم کشور در گزارش‌های امروز خود به موضوعاتی از جمله بخش صنعت، تجارت، بازار سرمایه، زیرساخت‌های انرژی کشورهای حاشیه خلیج فارس، برنامه دولت برای مدیریت اقتصاد و ناکامی در ایجاد شهر هوشمند در تهران پرداخته‌اند.

روزنامه دنیای اقتصاد در گزارش ویژه خود با عنوان «سه عامل گریز از صنعت» به کاهش سرمایه‌گذاری در بخش صنعت ایران و عوامل موثر بر آن پرداخته و نوشته است: «سرمایه‌گذاری صنعتی در ایران طی ۹ سال گذشته با وجود افزایش ارزش اسمی، از نظر واقعی روندی نزولی داشته است؛ زیرا رشد ریالی سرمایه‌گذاری عمدتا ناشی از تورم و کاهش ارزش پول ملی بوده است. بررسی روند جوازهای تاسیس، پروانه‌های بهره‌برداری ایجادی و توسعه‌ای نشان می‌دهد هم تمایل به ایجاد واحدهای صنعتی جدید کاهش یافته و هم بنگاه‌های موجود با احتیاط بیشتری ظرفیت تولید خود را توسعه داده‌اند. به گفته وزیر امور اقتصادی و دارایی، سه عامل اصلی این وضعیت شامل نااطمینانی اقتصادی، تحریم‌ها و محدودیت‌های مبادلات خارجی و موانع داخلی تولید است. وی تاکید کرد که رفع موانع داخلی، تسهیل تامین مالی، بهبود محیط کسب‌وکار و هدایت منابع داخلی و خارجی به سمت تولید از اولویت‌های دولت برای افزایش نرخ تشکیل سرمایه است. در مجموع، کارشناسان معتقدند احیای سرمایه‌گذاری صنعتی بیش از افزایش منابع مالی، به ایجاد ثبات اقتصادی، کاهش ریسک‌های سیاستی، دسترسی پایدار به انرژی و فراهم شدن شرایط مناسب برای سرمایه‌گذاری نیاز دارد؛ در غیر این صورت، کاهش سرمایه‌گذاری واقعی می‌تواند رشد تولید، اشتغال و رقابت‌پذیری صنعت را در بلندمدت تضعیف کند.» 

روزنامه شرق با عنوان «قفل کامیون ها در مرز» در گزارش اقتصادی خود به پیامدهای انتقال تجارت ایران از مسیرهای دریایی به مسیرهای زمینی و مشکلات ناشی از آن در مرزهای کشور پرداخته و نوشته است: «محاصره دریایی و محدودیت در تردد از تنگه هرمز، بخش بزرگی از تجارت خارجی ایران را به مسیرهای زمینی منتقل کرده و فشار سنگینی بر مرزهای کشور وارد آورده است. در نتیجه، کامیون‌ها در بسیاری از مرزها از جمله بازرگان، دوغارون، میرجاوه، مهران و تفتان گاهی تا ۱۰ الی ۱۵ روز در صف انتظار می‌مانند. این تاخیرها علاوه بر دشواری شرایط رانندگان، هزینه حمل‌ونقل و قیمت تمام‌شده کالا را افزایش داده است. کارشناسان معتقدند مشکل اصلی، کمبود زیرساخت نیست، بلکه نبود هماهنگی میان دستگاه‌های متعدد مستقر در مرزها، بروکراسی اداری و عملکرد جزیره‌ای سازمان‌هاست که روند ترخیص و عبور کالا را کند می‌کند. همچنین محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی برخی کشورهای همسایه، مانند پاکستان، افغانستان و ترکیه، به تشدید ازدحام کامیون‌ها انجامیده است. در این شرایط، افزایش ساعت کاری، یکپارچه‌سازی مدیریت مرزها و تسریع تشریفات اداری می‌تواند از شکل‌گیری صف‌های طولانی جلوگیری کند. با وجود اهمیت مسیرهای زمینی، کارشناسان تاکید می‌کنند که تنها بخشی از تجارت دریایی قابلیت انتقال به این مسیرها را دارد و بندر شهید رجایی همچنان مهم‌ترین شریان تجارت خارجی ایران باقی می‌ماند.»

روزنامه اعتماد در گزارش اقتصادی خود با عنوان «بازار سهام در برزخ ريسک» به بررسی وضعیت کنونی بورس تهران و چشم‌انداز آینده آن با تاکید بر تاثیر ریسک‌های سیاسی، شرایط اقتصادی و دیدگاه کارشناسان بازار سرمایه پرداخته و نوشته است: «کارشناسان بازار سرمایه معتقدند بورس تهران پس از یک دوره رشد، وارد مرحله‌ای از اصلاح و احتیاط شده است. به باور سهیلا نقی‌پور، این افت نشانه ضعف بازار نیست، بلکه بخشی از روند طبیعی معاملات پس از رشدهای سریع محسوب می‌شود و با کاهش ریسک‌های سیاسی، به دلیل گزارش‌های مالی مناسب شرکت‌ها و افزایش نرخ ارز، امکان بازگشت بازار به مسیر صعودی وجود دارد. در مقابل، امیرعباس باقری تاکید می‌کند که نااطمینانی‌های سیاسی و ژئوپلیتیکی بر عوامل بنیادی غلبه کرده و تا زمان کاهش این ریسک‌ها، سرمایه‌گذاران با احتیاط عمل خواهند کرد؛ هرچند برخی صنایع مانند غذایی، دارویی و سهام ارزنده همچنان مورد توجه هستند. فردین آقابزرگی نیز علاوه بر ریسک‌های سیاسی، مشکلات ساختاری مانند قیمت‌گذاری دستوری، مداخلات دولت و حضور گسترده نهادهای دولتی را از موانع اصلی رشد بورس می‌داند. با این حال، هر سه کارشناس بر ارزندگی بازار سرمایه و ظرفیت رشد آن در صورت بهبود شرایط سیاسی و اقتصادی اتفاق نظر دارند و معتقدند در بلندمدت بورس می‌تواند عملکرد بهتری نسبت به سایر بازارها داشته باشد.»

روزنامه فرهیختگان با عنوان «بازگشت منطقه به عصر یخبندان» در گزارش اقتصادی خود به آسیب‌پذیری زیرساخت‌های انرژی کشورهای حاشیه خلیج فارس در صورت وقوع درگیری نظامی پرداخته و نوشته است: «طی دو روز گذشته رسانه‌های غربی گزارش‌ها و گمانه‌زنی‌های گسترده‌ای درباره سناریوهای احتمالی علیه ایران منتشر کرده‌اند که شامل گزینه‌های نظامی، اقتصادی و امنیتی است. در مقابل، ایران نیز در صورت آسیب به زیرساخت‌های خود توان پاسخ متقابل و هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی منطقه را دارد. عربستان، امارات، قطر، کویت و بحرین به دلیل تمرکز بالای تاسیسات نفت، گاز و برق در چند مرکز محدود، آسیب‌پذیری قابل‌توجهی دارند. در عربستان، بخش عمده تولید نفت در چند میدان بزرگ و تاسیسات حیاتی مانند بقیق، خریص و پایانه‌های صادراتی متمرکز است و بسیاری از نیروگاه‌ها نیز سهم بزرگی از شبکه برق را تامین می‌کنند. امارات نیز به زیرساخت‌هایی مانند الرویس، جزایر صادراتی و خطوط انتقال وابسته است. قطر، کویت و بحرین نیز با تمرکز تولید انرژی در میدان‌ها و نیروگاه‌های محدود، در برابر اختلال در زیرساخت‌های حیاتی با چالش جدی مواجه خواهند شد.»

روزنامه جوان در گزارش اقتصادی خود با عنوان «عارف: هرچه پیش آید دولت برنامه دارد» به برنامه‌های دولت برای مدیریت اقتصاد و حفظ ثبات بازار در شرایط فشارهای خارجی و تحریم‌ها پرداخته و نوشته است: «معاون اول رئیس‌جمهور با تاکید بر آمادگی دولت برای مواجهه با شرایط دشوار اقتصادی اعلام کرد که برای دو سال آینده و حتی بدترین سناریوها برنامه‌ریزی شده است. دولت با هدف حفظ آرامش بازار، تامین کالاهای ضروری و جلوگیری از اختلال در زنجیره تولید و توزیع، بر افزایش همکاری با بخش خصوصی و اصناف تمرکز دارد. در این چارچوب، قرار است بخشی از اختیارات مدیریت بازار، نظارت بر تخلفات و ساماندهی فعالیت‌های صنفی به اتحادیه‌ها واگذار شود تا نقش آن‌ها در اقتصاد پررنگ‌تر شود. البته این واگذاری به معنای کاهش نقش دولت نیست، بلکه تغییر شیوه مدیریت و افزایش مشارکت فعالان اقتصادی است. همچنین دولت بر مقابله با گران‌فروشی، احتکار و کم‌فروشی، اصلاح نظام مالیاتی و کنترل آثار نوسانات ارزی تاکید کرده است. هدف اصلی این برنامه‌ها، حفظ ثبات اقتصادی، استمرار عرضه کالا و عبور از فشارهای خارجی با اتکا به ظرفیت‌های داخلی و همکاری دولت، اصناف و مردم عنوان شده است.»

روزنامه ایران با عنوان «تهران قرار بود تکنوپولیس باشد نه شهر مال‌ها» در گزارش اقتصادی خود به ناکامی اجرای ایده شهر هوشمند و توسعه دانش‌بنیان در تهران و ضرورت ایجاد شهرهای لجستیک هوشمند برای اتصال اقتصاد ایران به زنجیره ارزش جهانی پرداخته و نوشته است: «کمال اطهاری، پژوهشگر اقتصاد سیاسی و توسعه، معتقد است ایده «شهر هوشمند» در تهران از دهه ۸۰ و در طرح جامع شهر تهران مطرح شد تا پایتخت به شهری دانش‌بنیان، جهانی و مبتنی بر نوآوری تبدیل شود. این طرح فقط به استفاده از فناوری‌های دیجیتال محدود نبود، بلکه بر مشارکت شهروندان، شبکه‌سازی علمی و اقتصادی، ارتباط با دانشگاه‌ها و حضور در زنجیره ارزش جهانی تاکید داشت. با این حال، تغییر اولویت‌های مدیریتی، غلبه پروژه‌های کوتاه‌مدت و برداشت‌های نادرست از مفاهیم توسعه باعث شد این چشم‌انداز تحقق نیابد. به گفته اطهاری، منطقه ۲۲ تهران که قرار بود «تکنوپولیس» باشد، به جای قطب فناوری به محل ساخت مراکز تجاری و مال‌ها تبدیل شد. وی همچنین تاکید می‌کند که شهر لجستیک هوشمند نباید با حمل‌ونقل یا ترانزیت اشتباه گرفته شود، زیرا هدف آن اتصال تولیدکنندگان داخلی به بازارهای جهانی و ایجاد زیرساخت برای اقتصاد دانش‌بنیان است. نبود زنجیره ارزش داخلی و وابستگی به اقتصاد نفتی از مهم‌ترین موانع تحقق چنین برنامه‌هایی در ایران بوده است.»