اتحادیه اروپا نمی‌خواهد به سرنوشت روسیه دچار شود

به گزارش اقتصاد معاصر، اروپا سالانه میلیاردها یورو برای پرداخت‌های کارتی هزینه می‌کند که تقریبا همه آنها خارج از سیستم‌های اروپایی پردازش می‌شوند.

اکثریت قریب به اتفاق خریدهای کارتی از طریق دو شرکت آمریکایی ویزا و مسترکارت که بر پرداخت‌های جهانی تسلط دارند، انجام می‌شود. برای سال‌های متمادی، این بهایی بود که باید برای کارایی ارائه شده توسط این غول‌های آمریکایی در هنگام استفاده از کارت برای پرداخت هزینه خدمات یا محصول پرداخت می‌شد. اما رهبران اتحادیه اروپا وابستگی به این دو شرکت آمریکایی را به عنوان خطری می‌دانند که دیگر نمی‌توان آن را نادیده گرفت، به ویژه که این زیرساخت می‌تواند به یک سلاح ژئوپلیتیکی تبدیل شود.

این یکی از استدلال‌هایی است که بانک مرکزی اروپا (ECB) هنگام تلاش برای تصویب یوروی دیجیتال در پارلمان اروپا به کار برد.

این نهاد به رهبری کریستین لاگارد هشدار داد که وابستگی به سیستم‌های پرداخت خارجی، اروپا را در معرض فشار سیاسی یا اختلال ناگهانی قرار می‌دهد.

دونالد ترامپ می‌تواند با یک اشاره انگشت، چیزی بیش از امنیت نظامی اروپا را به هرج و مرج بکشاند. اگر رئیس جمهور آمریکا ناگهان زیرساختی را که به اروپایی‌ها اجازه می‌دهد هزینه خریدهای روزمره خود را پرداخت کنند، خاموش کند، چه اتفاقی می‌افتد؟

عواقب این امر می‌تواند گسترده و شدید باشد. در روسیه که زمانی ویزا و مسترکارت ۶۰ درصد از پرداخت‌ها را پردازش می‌کردند، تحریم‌های آمریکا این شرکت‌ها را مجبور به خروج کرد و شهروندان عادی را از پول خود محروم کرد و آنها را از خرید کالا ناتوان ساخت.

طبق داده‌های بانک مرکزی اروپا (ECB)، غول‌های پرداخت آمریکایی، ویزا و مسترکارت، ۶۱ درصد از پرداخت‌های کارتی در منطقه یورو و تقریبا تمام تراکنش‌های کارتی فرامرزی را تشکیل می‌دهند.

این بدان معناست که هر بار که مصرف‌کنندگان اروپایی از کارت یا تلفن همراه برای پرداخت استفاده می‌کنند، آن اطلاعات از اتحادیه اروپا خارج شده و در یک کشور ثالث مانند آمریکا، ذخیره می‌شود؛ جایی که می‌توان از آن برای ایجاد پروفایل‌های مصرف‌کننده استفاده کرد.

بحث دیگر مربوط به هزینه عملیات است. خرده‌فروشان می‌گویند که هزینه‌های شبکه کارت در سال‌های اخیر به شدت افزایش یافته است. این هزینه‌ها طبق شرایط تجاری تعریف شده در خارج از اتحادیه اروپا تعیین می‌شوند. به همین دلیل، پرداخت‌های مستقیم بین حساب‌های بانکی می‌تواند رقابت را تقویت کرده و به کسب و کارها و مصرف‌کنندگان کمک کند تا در هزینه‌ها صرفه‌جویی کنند.

کاهش وابستگی به ساختارهای مستقر در آمریکا با هدف تعیین شده توسط اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا که گزارش‌های ماریو دراگی و انریکو لتا در مورد لزوم رقابتی‌تر شدن اروپا در برابر شرکت‌های بزرگتر از کشورهایی مانند آمریکا و چین را دنبال می‌کند، مطابقت دارد.

ماریو دراگی، رئیس سابق بانک مرکزی اروپا، هشدار داد که وابستگی متقابل جهانی از مکانیسم مهار متقابل به ابزاری برای نفوذ و کنترل تغییر یافته است، زیرا ادغام عمیق، وابستگی‌های استراتژیکی ایجاد می‌کند که قدرت‌های غیرمتعهد می‌توانند از آن به عنوان سلاح استفاده کنند.

این هشدارها فقط از اروپا نمی‌آید. این حس رو به رشد وجود دارد که در شرایط فعلی چند پارگی ژئوپلیتیکی، پرداخت‌ها به یک موضوع حاکمیتی تبدیل شده‌اند.

مارک کارنی، نخست وزیر کانادا، اوایل امسال در مجمع جهانی اقتصاد در داووس، این نگرانی‌ها را تکرار و تاکید کرد: «قدرت‌های بزرگ شروع به استفاده از ادغام اقتصادی به عنوان سلاح، تعرفه‌ها به عنوان اهرم فشار، زیرساخت‌های مالی به عنوان اجبار و زنجیره‌های تامین به عنوان آسیب‌پذیری‌هایی برای سوءاستفاده کرده‌اند. شما نمی‌توانید در توهم سود متقابل از طریق ادغام زندگی کنید، زمانی که این ادغام به منبعی برای فرمانبرداری شما تبدیل می‌شود.»

در سوی دیگر اقیانوس اطلس، یوروی دیجیتال که برای پشتیبانی از یک ساختار پرداخت الکترونیکی در سراسر اتحادیه اروپا طراحی شده است، به عنوان راهی برای عملی کردن استقلال استراتژیک اروپا دیده می‌شود.

پیرو سیپولونه، عضو هیئت اجرایی بانک مرکزی اروپا، در ماه ژانویه در اظهاراتی به روزنامه اسپانیایی ال پایس گفت: «همه این تنش‌های ژئوپلیتیکی بالقوه و تبدیل هر ابزار موجود به سلاح، به وضوح سطح ریسک را افزایش می‌دهد.»

او ادامه داد: «این امر نیاز به یک سیستم پرداخت اروپایی را که تمام نیازها را برآورده می‌کند و بر اساس فناوری و زیرساخت‌های اروپایی ساخته شده است، تقویت می‌کند، به عبارت دیگر، سیستمی که کاملاً تحت کنترل ما باشد.»

مرحله نهایی مذاکرات بین پارلمان اروپا و دولت‌های کشورهای عضو در مورد نحوه عملکرد یورو دیجیتال اکنون در حال انجام است. یوروی دیجیتال یک نوع ارز الکترونیکی خواهد بود که توسط بانک مرکزی اروپا صادر و تضمین می‌شود. این ارز قرار است مکمل پول نقد و خدمات بانکی موجود باشد، نه جایگزین آنها.

این سیستم امکان پرداخت‌های آنلاین و آفلاین را فراهم می‌کند و بانک مرکزی اروپا زیرساخت‌های اساسی آن را فراهم می‌کند، در حالی که بانک‌های تجاری و ارائه دهندگان خدمات پرداخت، خدمات یوروی دیجیتال را به مشتریان خود ارائه می‌دهند.

انتظار می‌رود تریدرها کارمزد کمتری نسبت به تراکنش‌های کارتی فعلی بپردازند.

 پیش‌بینی می‌شود فشرده‌ترین مذاکرات در پاییز انجام شود و تصویب نهایی آن در حال حاضر تا پایان سال پیش‌بینی شده است. پس از یک برنامه آزمایشی که قرار است در سال ۲۰۲۷ آغاز شود و شامل ۳۶ ارائه‌دهنده خدمات پرداخت برای کمک به آزمایش این ارز آینده است، یوروی دیجیتال باید از سال ۲۰۲۹ برای پرداخت‌های خرد در دسترس قرار گیرد.

لاگارد در ماه ژوئیه به یورونیوز گفت: « این پروژه با هدف تقویت حاکمیت اقتصادی اروپا و مدرن‌سازی پرداخت‌ها انجام می‌شود و بر وابستگی مداوم این بلوک به شبکه‌های پرداخت متعلق به نهادهای خارجی تاکید می‌کند. ما عمدتا برای پردازش پرداخت‌ها به شبکه‌های آمریکایی، اما گاهی اوقات چینی نیز متکی هستیم. ما به یک راه‌حل اروپایی نیاز داریم زیرا می‌خواهیم در خانه مستقل باشیم.»

در حالی که هنوز راهکار عمومی اروپایی از راه نرسیده است، فعالان خصوصی با هدف ایجاد یک شبکه مشترک برای قابلیت همکاری بین راهکارهای پرداخت، در حال پیشروی هستند.

«اتحادیه پرداخت‌های اروپایی» (EuroPA) و «ابتکار پرداخت‌های اروپایی» (EPI) توافق‌نامه‌ای را برای پیوند سیستم‌های پرداخت فوری خود امضا کرده‌اند و پلتفرمی با پتانسیل دسترسی به ۳۸۰ میلیون کاربر در ۱۵ کشور اروپایی ایجاد کرده‌اند.

خارج از منطقه یورو، پروژه‌ای در انگلیس در حال برداشتن اولین گام‌های خود است. «ابتکار پرداخت‌های بریتانیا» ( UK Payments Initiative)، یک شرکت جدید با حمایت بزرگترین بانک‌های انگلیس، با هدف تضعیف تسلط شبکه‌های کارتی آمریکا در پرداخت‌ها، در ماه ژوئن راه‌اندازی شد.

این شرکت که از سوی برخی از بزرگترین وام‌دهندگان کشور، از جمله بارکلیز، نات‌وست، لویدز و اچ‌اس‌بی‌سی پشتیبانی شده است، تحت نظارت سازمان رفتار مالی (FCA) قرار دارد و برای تسریع پذیرش پرداخت‌های حساب به حساب که از طرح‌های کارتی عبور می‌کنند، راه‌اندازی شده است.

طبق گزارش سال ۲۰۲۵ نهاد ناظر بر سیستم‌های پرداخت انگلیس، حدود ۹۵ درصد از تراکنش‌های کارتی در انگلیس از طریق سیستم‌های پرداخت متعلق به مسترکارت و ویزا پردازش می‌شوند. این تسلط با کاهش مداوم استفاده از پول نقد در سراسر کشور، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

این واقعیت در برزیل حتی بیشتر قابل مشاهده است. سامانه پرداخت بومی «پیکس» (Pix)،  به عنوان ابزاری برای انتقال فوری پول آغاز به کار کرد و به یکی از روش‌های پرداختی تبدیل شده است که به طور گسترده توسط برزیلی‌ها استفاده می‌شود،

تنها در عرض چند سال، این سیستم به صدر جدول تراکنش‌های این کشور رسیده است و طبق اعلام بانک مرکزی برزیل، ۵۴ درصد از کل تراکنش‌های انجام شده در برزیل را تشکیل می‌دهد و اکنون به نقطه کانونی در اختلاف تجاری میان برزیل و آمریکا نیز تبدیل شده است.

در حالی که تنها چند ماه تا انتخابات ریاست جمهوری برزیل باقی مانده است، سیستم پرداخت ایجاد شده توسط بانک مرکزی برزیل به یکی از نقاط اختلاف بین دولت رئیس جمهور لولا دا سیلوا و دولت دونالد ترامپ تبدیل شده است.

واشنگتن، برزیل را به طرفداری از یک سیستم پرداخت دولتی و رقابت ناعادلانه با شرکت‌های آمریکایی فعال در این بخش، به ویژه اپراتورهای کارت اعتباری، متهم می‌کند. انتقاد ایالات متحده از «پیکس» به حساسیت برزیل افزود و این انتقاد را بیشتر شبیه حمله به حاکمیت این کشور جلوه داد، حتی باعث شد گوستاوو پترو، رئیس جمهور کلمبیا، از «پیکس» دفاع کند. رهبر این کشور آمریکای جنوبی از سیستم پرداخت فوری برزیل حمایت کرد و پیشنهاد داد که این مدل در کشور خودش نیز به کار گرفته شود.

کلمبیا نیز به نوبه خود داستان موفقیت خود، Bre-B، را دارد. سیستم پرداخت فوری کلمبیا شش ماه اول فعالیت خود را با ۳۴.۶ میلیون مشتری و ۶۳۸.۶ میلیون تراکنش پردازش شده به پایان رساند که نشان‌دهنده اهمیت روزافزون این سیستم در پرداخت‌های روزمره کلمبیایی‌ها است.

با ایجاد و ادغام سیستم‌های بیشتر، نیاز به اتصال آنها به یکدیگر افزایش می‌یابد.

فین‌تک برزیلی PagBrasil، متخصص در راه‌حل‌های پرداخت الکترونیکی فرامرزی، در حال کار بر روی سیستمی است که به مصرف‌کنندگان امکان می‌دهد با استفاده از برنامه‌های بانکی یا کیف پول‌های دیجیتال خود، مانند زمانی که در خانه هستند، به صورت آنی در خارج از کشور پرداخت کنند.

این راهکار که RoamingPay نام دارد، از پرداخت‌های کد کیو آر (QR) از طریق سیستم‌های پرداخت محلی پشتیبانی می‌کند و در حال حاضر در برزیل، آرژانتین و پاراگوئه در دسترس است.

الکس هافمن، مدیرعامل و یکی از بنیانگذاران این شرکت برزیلی، معتقد است که آینده در گرو امکان ارتباط همه سیستم‌های پرداخت الکترونیکی با یکدیگر و کاهش هزینه‌ها برای مصرف‌کنندگان و بازرگانان است.

با پیروی از مدل رومینگ، همانطور که در حال حاضر در مخابرات وجود دارد، مصرف‌کنندگان ارائه‌دهنده ملی خود را حفظ می‌کنند، اما از خدمات خارج از کشور در چارچوب‌های فنی و قانونی مشترک استفاده می‌کنند.

او استدلال می‌کند: «کاهش تعرفه‌های مورد مذاکره در توافق‌نامه‌های تجاری، مانند توافق‌نامه‌های بین اتحادیه اروپا و مرکوسور و هند، تنها در صورتی تاثیر اقتصادی واقعی ایجاد می‌کند که شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان بتوانند پرداخت‌های فرامرزی را به صورت انعطاف‌پذیر تسویه کنند. بدون زیرساخت‌های قابل تعامل، خطر این است که مزایای تعرفه در لحظه پرداخت به یک هزینه نامرئی تبدیل شود.»

بر اساس گزارش یورونیوز، راهکار PagBrasil می‌تواند تا پایان امسال ۱۰ کشور را پوشش دهد و این شرکت چشم‌انداز خود را برای گسترش به اروپا، به ویژه با توجه به تمایل اروپا برای داشتن سیستم خود برای پرداخت‌ها و انتقال‌های بلادرنگ به عنوان نوعی حفاظت و حاکمیت در جهانی که به طور فزاینده‌ای خصمانه می‌شود، تعیین کرده است./ایسنا