۶ برنامه جهش صادرات؛ از پایان نمایشگاه تشریفاتی تا تشویق بازارساز

به گزارش اقتصاد معاصر؛ ایرج معصومی، مدیرکل دفتر ترویج تجارت سازمان توسعه تجارت ایران، در گفت‌وگوی تفصیلی با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، با تشریح عملکرد این دفتر در دو سال گذشته، از صدور 265 مجوز برای برپایی پاویون جمهوری اسلامی ایران در نمایشگاه‌های خارج از کشور، صدور 173 مجوز برای برگزاری نمایشگاه‌های داخلی و 10 مجوز برای برگزاری نمایشگاه‌های اختصاصی ایران در کشورهای هدف خبر داد.

وی همچنین از صدور 182 موافقت‌نامه اعزام هیأت تجاری، پذیرش و حمایت از 173 هیأت تجاری خارجی همزمان با برگزاری نمایشگاه‌های داخلی، برگزاری 36 کارگاه آموزشی تخصصی، ارزیابی و تقدیر از 100 شرکت در فرآیند انتخاب صادرکنندگان نمونه ملی و در نظر گرفتن 4 هزار و 60 میلیارد ریال مشوق صادراتی برای متقاضیان واجد شرایط خبر داد.

معصومی همچنین برنامه عملیاتی دفتر ترویج تجارت برای سال آینده را تشریح کرد و گفت این دفتر با تمرکز بر هوشمندسازی شبکه نمایشگاهی، بازارهای استراتژیک، افزایش سهم بازار، توسعه شرکت‌های مدیریت صادرات، تخصیص هوشمند مشوق‌ها و تجهیز صادرکنندگان به دانش تخصصی، به دنبال عبور از تنگناها و توسعه بازارهای هدف است.

متن کامل گفت‌وگوی تفصیلی تسنیم با ایرج معصومی، مدیرکل دفتر ترویج تجارت سازمان توسعه تجارت ایران، در ادامه آمده است:

  اگر بخواهیم عملکرد دفتر ترویج تجارت را در دو سال گذشته ارزیابی کنیم، مهم‌ترین رویکرد و دستاورد این دفتر چه بوده است؟

معصومی: صادرات، صرفاً عبور کالا از مرزها نیست؛ صادرات، روایت توانمندی تولید ایرانی، اعتمادسازی در بازارهای جهانی و ایجاد فرصت پایدار برای تولیدکننده، کارآفرین و نیروی کار کشور است. دفتر ترویج تجارت در دو سال گذشته تلاش کرده است تا با نگاهی عملیاتی، نتیجه‌محور و مبتنی بر مشارکت بخش خصوصی، مسیر حضور مؤثر بنگاه‌های ایرانی در بازارهای بین‌المللی را هموارتر کند.

رویکرد دفتر ترویج تجارت در این دوره، عبور از حمایت‌های پراکنده و حرکت به سمت حمایت‌های هوشمند، شفاف و قابل ارزیابی بوده است؛ به این معنا که هر مجوز نمایشگاهی، هر اعزام هیأت تجاری، هر کارگاه آموزشی و هر ریال مشوق صادراتی باید در نهایت به افزایش توان رقابت‌پذیری بنگاه ایرانی و توسعه بازار صادراتی کشور منجر شود.

  نمایشگاه‌های بین‌المللی یکی از ابزارهای مهم ترویج صادرات هستند. طی دو سال گذشته چه اقداماتی در این حوزه انجام شده است؟

معصومی: نمایشگاه‌های بین‌المللی، یکی از مهم‌ترین میدان‌های رقابت اقتصادی کشورها هستند. در این رویدادها، تولیدکننده ایرانی فرصت می‌یابد تا محصول، برند، فناوری و ظرفیت همکاری خود را مستقیماً در معرض دید خریداران، سرمایه‌گذاران و شرکای خارجی قرار دهد.

در همین راستا و در چارچوب تدوین و اجرای تقویم نمایشگاهی کشور، طی دو سال گذشته، 265 مجوز برای برپایی پاویون جمهوری اسلامی ایران در نمایشگاه‌های خارج از کشور صادر شد؛ 173 مجوز برای برگزاری نمایشگاه‌های داخلی صادر گردید و 10 مجوز برای برگزاری نمایشگاه‌های اختصاصی ایران در کشورهای هدف صادر شد.

این آمار بیانگر آن است که با وجود محدودیت‌ها و پیچیدگی‌های تجارت بین‌المللی، ظرفیت حضور کالا و خدمات ایرانی در بازارهای خارجی همچنان پویا و رو به گسترش است.

هدف ما صرفاً افزایش تعداد حضورها نیست؛ بلکه تلاش داریم حضور ایران در نمایشگاه‌ها به یک فرصت واقعی برای مذاکره، بازاریابی، انعقاد قرارداد، توسعه شبکه فروش و تثبیت جایگاه برند ایرانی تبدیل شود. از این رو، کیفیت برگزاری رویدادها، توانمندی مجریان، رضایت مشارکت‌کنندگان و نتایج واقعی تجاری، بیش از گذشته در سیاست‌گذاری‌های نمایشگاهی مورد توجه خواهد بود.

  در حوزه اعزام و پذیرش هیأت‌های تجاری چه عملکردی داشته‌اید و این هیأت‌ها چه نقشی در توسعه صادرات دارند؟

معصومی: هیأت‌های تجاری، حلقه اتصال میان ظرفیت‌های تولیدی کشور و تقاضای بازارهای خارجی هستند. بسیاری از همکاری‌های بزرگ تجاری از یک گفت‌وگوی رودررو، یک بازدید هدفمند یا یک جلسه مذاکره تخصصی آغاز می‌شود. در این چارچوب، دفتر ترویج تجارت طی دو سال اخیر، 182 موافقت‌نامه اعزام هیأت تجاری صادر کرده است و 173 هیأت تجاری خارجی همزمان با برگزاری نمایشگاه‌های داخلی پذیرش و حمایت شده‌اند.

این تعاملات، فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های صادراتی کشور، شناخت دقیق‌تر بازارهای هدف، انتقال اطلاعات تجاری، ایجاد ارتباط مستقیم میان بنگاه‌ها و شکل‌گیری همکاری‌های پایدار بوده است. رویکرد آینده دفتر نیز این است که اعزام و پذیرش هیأت‌های تجاری، صرفاً در قالب سفر یا بازدید تعریف نشود؛ بلکه هر هیأت با برنامه مشخص، بازار هدف روشن، جلسات تجاری هدفمند و سازوکار پیگیری نتایج پس از سفر همراه باشد.

 آموزش فعالان اقتصادی و صادرکنندگان چه جایگاهی در برنامه‌های دفتر ترویج تجارت داشته است؟

معصومی: موفقیت در صادرات، تنها به کیفیت محصول وابسته نیست؛ شناخت بازار، دانش مذاکره، آگاهی از مقررات، استانداردها، شیوه‌های قیمت‌گذاری، بسته‌بندی، برندینگ و مدیریت ارتباط با خریدار خارجی نیز نقشی تعیین‌کننده دارد.

در این راستا، 36 کارگاه آموزشی تخصصی همزمان با برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی و با همکاری مجریان برگزار شد. این آموزش‌ها با هدف ارتقای آمادگی فعالان اقتصادی برای ورود حرفه‌ای‌تر به بازارهای خارجی و بهره‌برداری مؤثرتر از فرصت‌های نمایشگاهی طراحی شده است.

دفتر ترویج تجارت معتقد است توانمندسازی صادرکنندگان، به‌ویژه بنگاه‌های کوچک و متوسط، یکی از مطمئن‌ترین مسیرها برای توسعه پایدار صادرات غیرنفتی است.

 روز ملی صادرات نیز یکی از برنامه‌های مهم سازمان توسعه تجارت است. در این بخش چه اقداماتی انجام شد؟

معصومی: صادرکنندگان، پیشگامان واقعی اقتصاد ملی در میدان رقابت جهانی هستند؛ آنان با وجود دشواری‌های نقل‌وانتقال پول، رقابت فشرده، پیچیدگی مقررات و الزامات بازارهای خارجی، نام ایران و محصول ایرانی را در بازارهای بین‌المللی زنده نگه می‌دارند.

در فرآیند برگزاری روز ملی صادرات، دفتر ترویج تجارت با تشکیل دبیرخانه‌های تخصصی، گروه‌بندی کالاها و کدهای تعرفه‌ای HS، انتشار فراخوان سراسری، ثبت‌نام الکترونیکی متقاضیان، ارزیابی مستندات و تشکیل دبیرخانه ستاد برگزاری، زمینه انتخاب صادرکنندگان ممتاز و نمونه ملی را فراهم کرد.

در این چارچوب، 100 شرکت در فرآیند انتخاب صادرکنندگان نمونه ملی مورد ارزیابی و تقدیر قرار گرفتند. هدف از این برنامه، تنها تجلیل نبوده؛ بلکه معرفی الگوهای موفق صادراتی، تقویت فرهنگ صادرات‌محور، انتقال تجربه‌های ارزشمند و ایجاد انگیزه برای بنگاه‌هایی است که می‌خواهند از بازار داخلی فراتر رفته و در بازارهای جهانی نقش‌آفرینی کنند.

  یکی از ابزارهای حمایت از صادرکنندگان، مشوق‌های صادراتی است. در این حوزه چه اقداماتی صورت گرفته است؟

معصومی: حمایت از صادرات زمانی اثربخش است که به‌موقع، شفاف، هدفمند و متناسب با نیاز واقعی فعال اقتصادی باشد. بر همین اساس، دفتر ترویج تجارت با تهیه دستورالعمل پرداخت مشوق‌های صادراتی و پیگیری ابلاغ آن از سوی مقام عالی وزارت، فرآیند تخصیص مشوق‌ها را اجرایی کرد.

این فرآیند از انتشار فراخوان و دریافت مدارک آغاز شده و با بازبینی مستندات، رفع نواقص، محاسبه میزان کمک قابل پرداخت و ارسال صورتجلسات به امور مالی برای پرداخت ادامه یافته است. در مجموع، 4 هزار و 60 میلیارد ریال مشوق صادراتی برای حمایت از متقاضیان واجد شرایط در نظر گرفته شد.

جهت‌گیری دفتر در این حوزه، تقویت حمایت‌های مبتنی بر عملکرد است؛ یعنی حمایت از صادرکننده‌ای که بازار جدید ایجاد می‌کند، محصول با ارزش افزوده بالاتر صادر می‌کند، برای ارتقای استاندارد و برند خود سرمایه‌گذاری می‌کند و حضور پایدار ایران در بازارهای خارجی را توسعه می‌دهد.

 شرکت‌های مدیریت صادرات چه نقشی در حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط دارند و عملکرد دفتر در این حوزه چگونه بوده است؟

معصومی: بسیاری از تولیدکنندگان کشور از توان تولیدی مطلوبی برخوردارند، اما برای ورود مستقل به بازارهای خارجی با چالش‌هایی مانند بازاریابی، فروش، حمل‌ونقل، استاندارد، قراردادهای بین‌المللی، خدمات پس از فروش و تأمین مالی مواجه‌اند. شرکت‌های مدیریت صادرات می‌توانند این فاصله را پوشش دهند و تولیدکنندگان را از ظرفیت‌های تخصصی خود برای ورود حرفه‌ای‌تر به بازارهای صادراتی بهره‌مند سازند.

در دو سال گذشته، در حوزه ایجاد و توسعه شرکت‌های مدیریت صادرات، 44 تقاضا دریافت و بررسی شد، 16 گواهی موافقت اولیه صادر گردید و 9 گواهی فعالیت تمدید شد. توسعه شرکت‌های مدیریت صادرات، یک سرمایه‌گذاری نهادی برای صادرات پایدار است؛ زیرا این شرکت‌ها می‌توانند مجموعه‌ای از تولیدکنندگان را در قالب یک زنجیره منسجم به بازارهای بین‌المللی متصل کنند.

 با توجه به شرایط فعلی اقتصاد کشور و محدودیت‌های تجارت خارجی، نقشه راه دفتر ترویج تجارت برای سال آینده چیست؟

معصومی: در مقطع حساس و سرنوشت‌ساز کنونی که کشور درگیر نبردی نابرابر در عرصه اقتصادی است، صادرات دیگر نه یک انتخاب، که «ضرورت حیاتی» و «ابزار دفاعی» برای حفظ استقلال و پویایی اقتصاد ایران است.

ما در دفتر ترویج تجارت به خوبی واقفیم که در این شرایط ویژه، هر محموله صادراتی، هر قرارداد تجاری و هر حضور موفق در نمایشگاه‌های بین‌المللی، یک پیروزی در «جنگ اقتصادی» محسوب می‌شود. امروز، میدان تجارت بین‌الملل، میدان رزمندگان اقتصادی ماست؛ صادرکنندگانی که با همت خود، سد تحریم‌ها را می‌شکنند و پرچم تولید ایران را در بازارهای جهانی برافراشته نگه می‌دارند.

بر همین اساس، برنامه عملیاتی ما برای سال آینده، نه یک برنامه‌ریزی اداری معمول، که یک «طرح عملیاتی برای عبور از تنگناها و فتح بازارهای هدف» است. رویکرد ما در سال پیش‌رو، مدیریت جهادی منابع، تمرکز بر نقاط قوت و حداکثرسازی اثرگذاری هر اقدام ترویجی است.

ما در این شرایط خاص، با شعار «صادرات هوشمند، حضور نفوذگر و نتیجه ملموس»، شش محور استراتژیک را در دستور کار داریم.

  نخستین محور این برنامه چیست؟

معصومی: محور نخست، هوشمندسازی و انضباط‌بخشی به شبکه نمایشگاهی است. در شرایطی که منابع ارزی کشور باید با بالاترین دقت هزینه شود، دیگر مجالی برای نمایشگاه‌های تشریفاتی وجود ندارد. استقرار نظام ارزیابی هوشمند برای صدور مجوزها، به معنای غربال‌گری حرفه‌ای است تا تنها مجریان و رویدادهایی که توانایی «تغییر معادلات بازار به نفع کالای ایرانی» را دارند، اجازه حضور یابند.

ما از «کمیت» به سمت «کیفیت حداکثری» عبور می‌کنیم تا هر متر مربع پاویون ایران، به یک پایگاه تجاری تبدیل شود.

  تمرکز بر بازارهای هدف در این نقشه راه چگونه دنبال خواهد شد؟

معصومی: محور دوم، تمرکز بر بازارهای استراتژیک و هم‌پیمانان تجاری است. سیاست ما در آینده، تمرکز متمرکز و تهاجمی بر بازارهای هدف با اولویت کشورهای همسایه، اوراسیا و بازارهای نوظهور است که در شرایط حساس فعلی، بیشترین همراهی و ظرفیت را برای تجارت با ایران دارند. ما در این مسیر، «دیپلماسی تجاری» را با «منافع ملی» گره می‌زنیم.

  آیا معیار موفقیت هیأت‌های تجاری صرفاً اعزام و برگزاری جلسات خواهد بود؟

معصومی: محور سوم، عبور از «حضور صرف» به «کسب سهم از بازار» است. استاندارد موفقیت برای ما در سال آینده، نه فقط تعداد پروازها و هیأت‌ها، بلکه نرخ تبدیل این ملاقات‌ها به «قراردادهای قطعی» است. ما با طراحی سازوکارهای پایش دقیق، هر هیأت تجاری را موظف به گزارش‌دهی نتایج تجاری، شامل حجم فروش و قراردادهای منعقدشده، می‌کنیم تا منابع ملی مستقیماً به «سودآوری صادراتی» منجر شود.

معصومی: محور چهارم، سازماندهی توان ملی در قالب شرکت‌های مدیریت صادرات یا EMC است. برای مقابله با پراکندگی و ضعف بنگاه‌های کوچک در برابر چالش‌های بین‌المللی، ما تقویت شرکت‌های مدیریت صادرات را به عنوان «فرماندهی عملیات صادراتی» برای تولیدکنندگان خرد و متوسط دنبال می‌کنیم.

این شرکت‌ها، بازوهای تخصصی ما برای تجمیع توان تولید و تسخیر بازارهای هدف خواهند بود.

 در زمینه مشوق‌های صادراتی چه تغییری در رویکرد دفتر ایجاد خواهد شد؟

معصومی: محور پنجم، تخصیص هوشمند مشوق‌ها و حمایت از «جبهه مقدم» است. مشوق‌های صادراتی در سال پیش‌رو، سوخت موتور صادرات است؛ بنابراین باید دقیقاً در جایی تزریق شود که نیاز استراتژیک کشور است. ما حمایت‌های مالی را به سمت صادرکنندگانی هدایت می‌کنیم که در بازارهای سخت، سهم‌خواهی می‌کنند، برند ملی می‌سازند و در حفظ تداوم صادرات، پیشگام هستند.

 در شرایط پیچیده تجارت بین‌الملل، برای افزایش توان تخصصی صادرکنندگان چه برنامه‌ای دارید؟

معصومی: محور ششم، تجهیز صادرکنندگان به دانش «جنگ تجاری» است. در شرایطی که رقبا با ابزارهای حقوقی، استانداردها و نبردهای تعرفه‌ای به مقابله با ما برخاسته‌اند، صادرکننده ایرانی باید به سلاح دانش مجهز باشد. آموزش‌های ما در سال آینده، از جلسات عمومی به «اتاق‌های فکر تخصصی» تبدیل خواهد شد تا صادرکنندگان ما در پیچیده‌ترین مذاکرات تجاری، دست برتر را داشته باشند.

معصومی: ما در دفتر ترویج تجارت، خود را نه یک نهاد اداری، بلکه سربازان پشتیبان صادرکنندگان در این خط مقدم می‌دانیم. وضعیت ویژه کشور، عزم ما را برای کار جهادی دوچندان کرده است. اطمینان داریم با تکیه بر توان تولیدکنندگان، هوشمندی صادرکنندگان و انسجام برنامه‌های ترویجی، نه تنها از این شرایط عبور خواهیم کرد، بلکه جایگاه ایران را در زنجیره ارزش تجارت جهانی تثبیت و ارتقا خواهیم داد./تسنیم