بازارهای مالی زیر فشار جنگ؛ قیمت جهانی نفت دوباره افزایش یافت

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بازگشت درگیری مستقیم میان ایران و آمریکا در آخرین روز ماه آگوست، هم‌زمان با افزایش نگرانی‌ها درباره مسیر نرخ بهره فدرال رزرو، فضای بازارهای جهانی را متلاطم کرد. معاملات آتی سهام آمریکا کاهش یافت، قیمت نفت بیش از ۳ درصد افزایش پیدا کرد، بازده اوراق خزانه‌داری بلندمدت آمریکا به بالاترین سطوح خود در ماه‌های اخیر رسید و احتمال افزایش نرخ بهره در نشست سپتامبر فدرال رزرو به حوالی ۶۰ درصد صعود کرد. 

معاملات آتی میانگین صنعتی داوجونز روز دوشنبه ۱۶۹ واحد معادل ۰.۳ درصد کاهش یافت، قراردادهای آتی S&P ۵۰۰ نیز ۰.۳ درصد افت کردند و معاملات آتی نزدک ۱۰۰ با کاهش ۰.۲ درصدی همراه شدند. این واکنش پس از آن شکل گرفت که ایالات متحده و ایران برای نخستین بار در حدود یک ماه گذشته بار دیگر وارد درگیری مستقیم شدند. 

فرماندهی مرکزی ایالات متحده تایید کرد که نیروهای آمریکایی روز یکشنبه اهدافی را در جزیره لارک ایران هدف قرار داده‌اند. این حمله نخستین عملیات علنی و تاییدشده آمریکا علیه مواضع ایران از اواخر ژوئیه بود. هم‌زمان، رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند تهران در واکنش به این اقدام، پایگاه‌های آمریکا در اردن را هدف قرار داده است. تشدید تنش‌ها بلافاصله خود را در بازار انرژی نشان داد، نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا بیش از ۳ درصد افزایش یافت و از ۸۶ دلار در هر بشکه عبور کرد، در حالی که نفت خام برنت نیز با رشدی بیش از ۳ درصد به بالای ۹۱ دلار در هر بشکه رسید. افزایش قیمت نفت، سهام شرکت‌های انرژی در اروپا را نیز تقویت کرد، هرچند شاخص پان‌اروپایی Stoxx ۶۰۰ در مجموع اندکی پایین‌تر از محدوده بدون تغییر معامله شد. بازارهای بریتانیا نیز به دلیل تعطیلات رسمی بسته بودند. 

در بازارهای آسیایی، شاخص نیکی ۲۲۵ ژاپن ۰.۱۴ درصد کاهش یافت، در حالی که شاخص CSI ۳۰۰ چین ۰.۳۵ درصد رشد کرد، شاخص هانگ‌سنگ هنگ‌کنگ نیز ۰.۱۸ درصد پایین آمد و در سطح ۹۰۷۶ واحد قرار گرفت. با وجود فشار ناشی از تحولات ژئوپلیتیک، وال‌استریت همچنان در مسیر ثبت یک ماه مثبت قرار دارد، شاخص داوجونز از ابتدای آگوست ۲.۱ درصد رشد کرده و در آستانه ثبت پنجمین ماه صعودی متوالی است. S&P ۵۰۰ حدود ۳ درصد و نزدک کامپوزیت نزدیک به ۴ درصد در این ماه افزایش یافته‌اند و هر دو شاخص در مسیر ثبت نخستین رشد ماهانه خود از ماه مه قرار گرفته‌اند، S&P ۵۰۰ و داوجونز نیز در اوایل آگوست به بالاترین سطوح خود رسیدند. 

بخش فناوری مهم‌ترین موتور رشد بازار سهام آمریکا در ماه آگوست بوده است، شاخص فناوری S&P ۵۰۰ در این ماه تقریبا ۶ درصد رشد کرده و سهام مرتبط با هوش مصنوعی عملکرد بهتری از بازار داشته‌اند. سهام انویدیا بیش از ۸ درصد، مایکروسافت ۱۰ درصد و میکرون تکنولوژی ۱۳ درصد افزایش یافته‌اند.

با این حال، رشد بازار سهام در فضایی رخ داده که نگرانی‌های تورمی فشار قابل‌توجهی بر بازار اوراق وارد کرده است. بازده اوراق خزانه‌داری آمریکا طی ماه آگوست به سطوح چندساله افزایش یافته و وزارت خزانه‌داری نیز با اعلام افزایش عملیات بازخرید بدهی تلاش کرده از رشد بیشتر بازده در بخش بلندمدت منحنی جلوگیری کند.

در معاملات روز دوشنبه، بازده اوراق خزانه‌داری ۱۰ ساله با بیش از ۳ واحد پایه افزایش به ۴.۷۵۴ درصد رسید؛ بالاترین سطح از ۱۵ ژانویه ۲۰۲۵. بازده اوراق ۳۰ ساله نیز بیش از ۴ واحد پایه افزایش یافت و به ۵.۲۵۵ درصد رسید، در حالی که بازده اوراق دو ساله با کاهشی کمتر از یک واحد پایه به ۴.۳۴۲ درصد رسید. هر واحد پایه معادل ۰.۰۱ واحد درصد است و قیمت اوراق قرضه در جهت معکوس بازده حرکت می‌کند.

داده‌های لحظه‌ای بازار همچنین بازده اوراق ۱۰ ساله را در سطح ۴.۷۴۸ درصد با افزایش ۰.۰۲۶ واحدی نشان می‌داد، بازده اوراق یک‌ماهه ۳.۷۵۷ درصد بود و ۰.۰۰۵ واحد افزایش داشت. بازده اوراق یک‌ساله با کاهش ۰.۰۱۴ واحدی به ۴.۱۲۸ درصد رسید و بازده اوراق دو ساله نیز ۴.۳۳۷ درصد ثبت شد که ۰.۰۱۳ واحد کاهش داشت، بازده اوراق ۳۰ ساله در داده‌های لحظه‌ای ۵.۲۴۳ درصد بود و ۰.۰۳۵ واحد افزایش نشان می‌داد. بازده اوراق سه‌ماهه نیز با افت ۰.۰۰۳ واحدی به ۳.۸۲۷ درصد رسید و بازده اوراق شش‌ماهه با افزایش ۰.۰۰۵ واحدی در سطح ۳.۹۸۷ درصد قرار گرفت.

در کنار ریسک‌های ژئوپلیتیک، تغییر انتظارات درباره سیاست پولی آمریکا عامل مهم دیگری در افزایش بازده اوراق بوده است. کوین وارش، رئیس فدرال رزرو، در سخنرانی خود در سمپوزیوم اقتصادی جکسون هول موضعی تهاجمی‌تر از انتظار بازار اتخاذ کرد و تاکید داشت که اگرچه آمار تورم در تابستان بهتر از انتظار بوده، این داده‌ها هنوز نشان نمی‌دهند روندهای بنیادی تورم به شکل معناداری بهبود یافته باشند.

واکنش بازار به این سخنان سریع بود، بازده اوراق خزانه‌داری دو ساله که بیشترین حساسیت را نسبت به انتظارات سیاست پولی دارد، روز جمعه بیش از ۱۲ واحد پایه افزایش یافت و به حدود ۴.۳۵۴ درصد رسید. هم‌زمان، بر اساس ابزار FedWatch گروه CME، احتمال افزایش نرخ بهره در نشست سپتامبر که یک روز پیش از سخنرانی وارش ۳۵.۴ درصد بود، پس از این سخنرانی به حدود ۵۶ درصد افزایش یافت و در معاملات روز دوشنبه در محدوده ۵۹.۹ تا ۶۰.۴ درصد قرار گرفت. این تغییر انتظارات باعث شد طلا نیز روز دوشنبه کاهش یابد و سهام آسیا تحت فشار قرار گیرد. تحلیلگران ساسکوهانا معتقدند تعهد وارش به بازگرداندن تورم به هدف ۲ درصدی و اشاره وی به احتمال افزایش بیشتر نرخ بهره، دلار را تقویت کرده و بخشی از معاملاتی را که بر مبنای کاهش ارزش دلار شکل گرفته بود معکوس کرده است. این معاملات در ماه آگوست به رشد تقریبا ۱۴ درصدی طلا کمک کرده بودند؛ افزایشی که قوی‌ترین رشد ماهانه این فلز گرانبها در قرن جاری عنوان شده است.

دویچه بانک پس از سخنرانی جکسون هول اعلام کرد همچنان انتظار دارد فدرال رزرو در سال جاری ۲۵ واحد پایه در نشست سپتامبر و ۲۵ واحد پایه دیگر در نشست دسامبر، مجموعا ۵۰ واحد پایه نرخ بهره را افزایش دهد. این موسسه موضع وارش را غافلگیرکننده ارزیابی کرد و گفت جزئیات ارائه‌شده درباره وضعیت اقتصاد و چشم‌انداز آن، نسبت به انتظارات قبلی تهاجمی‌تر بوده است.

اقتصاددانان بارکلیز نیز سناریوی مشابهی دارند، جاناتان میلار، اقتصاددان این بانک، معتقد است اگرچه به دلیل بی‌میلی وارش به ارائه سیگنال مستقیم درباره تصمیم‌های آینده نمی‌توان سخنان وی را پیش‌اعلام قطعی افزایش نرخ بهره در سپتامبر دانست اما مواضع تند رئیس فدرال رزرو احتمال افزایش ۲۵ واحد پایه‌ای نرخ بهره را بیشتر کرده است. بارکلیز اکنون افزایش دیگری به همین میزان در ماه دسامبر را نیز پیش‌بینی می‌کند و در مجموع انتظار دو افزایش ۲۵ واحد پایه‌ای را تا پایان سال دارد.

بانک UOB نیز تاکید وارش بر خطرات تورمی، تعهد صریح وی به ثبات قیمت‌ها و خودداری از پیش‌تعهد نسبت به تصمیم‌های آینده را نشانه‌ای از افزایش خطر تشدید سیاست پولی در ادامه سال ارزیابی کرده است، هرچند این موسسه احتمال می‌دهد بخشی از این موضع در حد پیام‌رسانی باقی بماند و الزاما به اقدام عملی منجر نشود.

نومورا نیز معتقد است حساسیت فدرال رزرو به داده‌های کوتاه‌مدت تورم بالا رفته است. به ارزیابی این موسسه، سخنان وارش این پیام را به بازار منتقل کرد که اگر کاهش تورم با سرعت کافی ادامه پیدا نکند، سیاست پولی ممکن است نیازمند واکنش بیشتر باشد.

جیمز اوی، استراتژیست بازار در تایگر بروکرز، ارزیابی وارش از قدرت اقتصاد آمریکا را عاملی برای کاهش احتمال کاهش نرخ بهره در کوتاه‌مدت می‌داند. به گفته وی، تاکید رئیس فدرال رزرو بر هدف تورمی ۲ درصدی می‌تواند تلاشی برای تقویت استقلال و اعتبار بانک مرکزی باشد و به بازار اطمینان دهد که سیاست پولی در برابر فشارهای مالی تسلیم نخواهد شد.

با این حال، همه تحلیلگران با سناریوی افزایش نرخ بهره موافق نیستند. متیو جی. مالی، استراتژیست ارشد بازار در میلر تاباک، معتقد است مبنای تجربی کافی برای افزایش نرخ بهره وجود ندارد، وی به ضعف داده‌های بازار کار و بهتر بودن داده‌های تورم نسبت به انتظارات از زمان آخرین نشست کمیته بازار آزاد فدرال اشاره کرده و معتقد است وارش ممکن است خطر تورم را بیش از اندازه برجسته کرده باشد.

UBS Global Wealth Management نیز همچنان حفظ نرخ بهره در سطح فعلی را سناریوی پایه خود می‌داند. مارک هافله، مدیر ارشد سرمایه‌گذاری این موسسه، گفته است اگرچه احتمال افزایش نرخ بهره در سپتامبر بیشتر شده، جدیدترین داده‌های تورم همچنان با ادامه روند کاهش فشارهای قیمتی سازگار است و پیشرفت بیشتر در تورم پایه می‌تواند به فدرال رزرو اجازه دهد نرخ بهره را در سال جاری بدون تغییر نگه دارد. از دیدگاه UBS، این وضعیت همچنان از حفظ موقعیت سرمایه‌گذاران در اوراق قرضه حمایت می‌کند.

در این میان، سیاست‌های مورد انتظار فدرال رزرو می‌تواند زمینه اختلاف با وزارت خزانه‌داری آمریکا را نیز فراهم کند. موسسه تحقیقاتی گاوکال معتقد است تاکید وارش بر اینکه نرخ بهره کوتاه‌مدت باید ابزار اصلی سیاست پولی باقی بماند، نشان می‌دهد وی احتمالا به کاهش متوسط سررسید دارایی‌های موجود در ترازنامه فدرال رزرو ادامه خواهد داد.

به ارزیابی گاوکال، این رویکرد می‌تواند با سیاست وزارت خزانه‌داری در تضاد قرار گیرد؛ زیرا این وزارتخانه پیش‌تر در ماه آگوست اعلام کرده بود خرید اوراق خزانه‌داری بلندمدت را افزایش می‌دهد تا مانع افزایش بیشتر بازده در بخش بلندمدت بازار شود.

اکنون توجه بازار علاوه بر تحولات ایران و آمریکا، به مجموعه‌ای از رویدادهای اقتصادی مهم این هفته معطوف شده است. وزرای دارایی، روسای بانک‌های مرکزی و دیگر مقام‌های گروه ۲۰ در اشویل کارولینای شمالی گردهم می‌آیند و سرمایه‌گذاران تحولات این نشست را نیز دنبال خواهند کرد.

در بخش داده‌های اقتصادی، شاخص مدیران خرید بخش تولید موسسه ISM و آمار فرصت‌های شغلی و جابه‌جایی نیروی کار موسوم به JOLTS قرار است روز سه‌شنبه منتشر شوند و گزارش اشتغال بخش غیرکشاورزی آمریکا نیز روز جمعه در اختیار بازار قرار خواهد گرفت. داده‌های بخش خدمات و گزارش اشتغال ماه آگوست نیز برای ارزیابی وضعیت اقتصاد و تعیین مسیر احتمالی سیاست پولی اهمیت بالایی خواهند داشت.

به این ترتیب، بازارهای جهانی در پایان آگوست هم‌زمان با دو منبع عمده ریسک روبه‌رو هستند؛ از یک طرف تشدید درگیری ایران و آمریکا که مستقیما بازار نفت و دارایی‌های ریسکی را تحت تاثیر قرار داده و از طرف دیگر تغییر انتظارات درباره سیاست پولی فدرال رزرو که بازده اوراق، دلار، طلا و ارزش‌گذاری سهام را تحت فشار قرار داده است. انتشار داده‌های اقتصادی آمریکا در روزهای پیش‌رو و جهت تحولات خاورمیانه تعیین خواهد کرد که فشار فعلی بر بازارها موقتی باقی می‌ماند یا به موج گسترده‌تری از نوسان در بازارهای جهانی تبدیل می‌شود.