بازار سرمایه باید از سفته‌بازی عبور کند و به صف مقدم جنگ اقتصادی برسد
به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ رئیس اسبق بیمه مرکزی در رویداد مالی امید با بیان اینکه تقابل اقتصادی ایران و آمریکا با تغییر شرایط سیاسی این کشور پایان نخواهد یافت، تأکید کرد اقتصاد ایران باید برای مواجهه با فشارهای بلندمدت آماده شود. سلیمانی با اشاره به تولید روزانه ۲۰ همت نقدینگی، محدودیت‌های نظام بانکی، نیاز صنایع به منابع مالی و آسیب‌پذیری ساختار تجارت خارجی کشور، معتقد است بازار سرمایه هنوز جایگاه واقعی خود را در اقتصاد پیدا نکرده است.
وی با تأکید بر اینکه آمریکا نمی‌تواند ایران را شکست دهد، گفت نباید تصور کرد که کشور زیر فشار حملات فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی از بین می‌رود؛ با این حال، اتکا به ظرفیت‌های تاریخی ایران کافی نیست و باید با تقویت ابزارهای اقتصادی، توسعه روش‌های نوین تأمین مالی و هدایت نقدینگی به سمت تولید، برای تداوم تقابل اقتصادی آماده شد.
غلامرضا سلیمانی، رئیس اسبق بیمه مرکزی، در رویداد مالی امید با اشاره به تجربه تحولات سیاسی، انقلاب و جنگ در دهه‌های گذشته اظهار کرد: وضعیت کشور را همه بهتر از من می‌دانید. افرادی که هم‌نسل من هستند، انقلاب و جنگ را تجربه کرده‌اند. امیدواریم دیگر اتفاقی رخ ندهد که مردم و کشور ایران را تهدید کند، اما نمی‌توان نسبت به تحولات احتمالی بی‌توجه بود. تحلیلگران سیاسی و نظامی سناریوهای مختلفی را برای آینده کشور مطرح می‌کنند و باید برای مواجهه با هر یک از آن‌ها آمادگی داشته باشیم.
وی افزود: در حوزه نظامی تخصصی نداریم که بخواهیم اظهارنظر کنیم و در حوزه سیاسی نیز مسئولان در حال پیگیری امور و پیشبرد فعالیت‌های دیپلماتیک هستند، اما آنچه اهمیت دارد، آمادگی کشور برای مواجهه با سناریوهای احتمالی، به‌ویژه در حوزه اقتصاد است.
آمریکا به هیچ عنوان نمی‌تواند ایران را شکست دهد
سلیمانی با اشاره به حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران گفت: باید میان وارد شدن خسارت به کشور و تحقق اهداف راهبردی طرف مقابل تفاوت قائل شد. حملات نظامی به کشور خسارت وارد کرد و رهبر ایران، فرماندهان و مسئولان نظامی به شهادت رسیدند، اما مسئله این است که آیا هدف نهایی طرف مقابل، سقوط نظام و تجزیه ایران بود؟ این اهداف محقق نشدند و این موضوع اهمیت زیادی دارد.
وی با تأکید بر ظرفیت‌های تاریخی و اجتماعی ایران تصریح کرد: آمریکایی‌ها باید این آرزو را به گور ببرند که ایران زیر بار حملات فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی از بین می‌رود. ایران کشور پهناوری است و ملت ایران نیز از ظرفیت‌های تاریخی و اجتماعی قابل‌توجهی برخوردار است.
رئیس اسبق بیمه مرکزی با اشاره به تجربه تاریخی مقاومت ایرانیان در برابر تهاجم‌های خارجی ادامه داد: ملت ایران و جوانان امروز، همان فرزندان نسلی هستند که در طول تاریخ با حملات و تهاجم‌های مختلف مواجه شده‌اند. تاریخ نشان داده است که مهاجمان نتوانسته‌اند هویت و تمدن ایران را به‌سادگی از بین ببرند و حتی برخی از مهاجمانی که با هدف تغییر هویت این سرزمین وارد شدند، در نهایت تحت تأثیر فرهنگ و تمدن آن قرار گرفتند.
سلیمانی در عین حال تأکید کرد که اتکا به ظرفیت‌های تاریخی و توانمندی‌های ملی به‌تنهایی کافی نیست و افزود: نباید صرفاً با تکیه بر توانمندی‌های کشور تصور کنیم که از تمام تهدیدها عبور خواهیم کرد. اگر آمادگی بیشتری داشتیم، شاید ضربات سنگین جنگ‌های اخیر به این شکل به کشور وارد نمی‌شد. بنابراین، باید نقاط ضعف خود را شناسایی کنیم و برای رفع آن‌ها برنامه داشته باشیم.
تقابل اقتصادی با آمریکا بعد از انتخابات هم ادامه دارد
سلیمانی با هشدار نسبت به تصور موقتی بودن فشارهای اقتصادی اظهار کرد: در برخی سیاست‌گذاری‌ها این تصور وجود دارد که مشکلات فعلی موقتی است و ممکن است پس از انتخابات آمریکا، شرایط تغییر کند و مسائل اقتصادی حل شود. من چنین برداشتی ندارم؛ چراکه مسئله، اختلافات عمیق و راهبردی میان ایران و آمریکاست.
وی افزود: نمی‌توان انتظار داشت روابط دو کشور به‌سادگی به روابطی دوستانه تبدیل شود. نوع نگاه و رویکرد ایران در برابر سلطه و استثمار با دیدگاه آمریکا هم‌خوانی ندارد و مادامی که این اختلافات اساسی پابرجاست، سال‌ها تقابل را خواهیم داشت؛ حتی اگر این تقابل در مقاطعی به شکل جنگ نظامی بروز نکند.
سلیمانی تأکید کرد: به همین دلیل، باید خودمان را از نظر اقتصادی قوی کنیم و از ظرفیت‌های داخلی، به‌ویژه نیروی انسانی متخصص و ابزارهای تأمین مالی، برای کاهش آسیب‌پذیری کشور در برابر فشارهای خارجی استفاده کنیم.
روزانه ۲۰ همت نقدینگی تولید میشود؛ این پول کجا می‌رود؟
رئیس اسبق بیمه مرکزی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به بازار سرمایه گفت: در شرایط فعلی، به‌طور روزانه حدود ۲۰ همت نقدینگی در کشور ایجاد میشود. پرسش این است که آیا می‌توانیم از این نقدینگی و منابعی که به دلایل مختلف در اقتصاد جریان پیدا می‌کنند، برای تأمین مالی فعالیت‌های مولد استفاده کنیم یا قرار است بخش عمده فعالیت بازار سرمایه به سفته‌بازی و معاملات واسطه‌ای محدود بماند؟
وی با اشاره به محدودیت‌های نظام بانکی افزود: نمی‌توان انتظار داشت که تمام بار تأمین مالی اقتصاد بر دوش بانک‌ها باشد. نظام بانکی به دلایل مختلف، از جمله ناترازی‌ها و محدودیت‌های موجود، با چالش مواجه است و به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی تمام نیازهای مالی کشور باشد.
سلیمانی ادامه داد: افزایش شاخص بورس اتفاق مثبتی است، اما نباید موفقیت بازار سرمایه را صرفاً با رشد شاخص‌ها بسنجیم. مسئله اصلی این است که بازار سرمایه تا چه اندازه می‌تواند نیازهای مالی صنعت، تولید و خدمات را تأمین کند و در بازسازی ظرفیت‌های اقتصادی کشور نقش داشته باشد.
وی با تأکید بر اینکه بازار سرمایه نباید به محلی برای جابه‌جایی منابع میان معامله‌گران محدود شود، اظهار کرد: صنعت کشور به منابع مالی نیاز دارد و بازار سرمایه باید بتواند این نیاز را پاسخ دهد. باید بررسی کنیم که چگونه می‌توان نقدینگی موجود در اقتصاد را به‌جای هدایت به سمت معاملات کوتاه‌مدت و سفته‌بازی، به سمت تولید، توسعه و سرمایه‌گذاری مولد سوق داد.
به‌جای ابزارهای نظامی، باید از ابزارهای اقتصادی استفاده کنیم
سلیمانی با تأکید بر ضرورت تقویت ظرفیت اقتصادی کشور تصریح کرد: اگر معتقدیم که امروز در صف مقدم تقابل با آمریکا و اسرائیل قرار داریم، باید از خود بپرسیم آیا ابزارهای کافی برای حضور مؤثر در این عرصه را در اختیار داریم یا خیر. در شرایط فعلی، باید در کنار توان دفاعی، از ابزارهای اقتصادی نیز برای تقویت کشور استفاده کنیم.
وی افزود: بازار سرمایه می‌تواند یکی از مهم‌ترین ابزارهای کشور برای تأمین مالی تولید، حمایت از صنعت و کاهش آسیب‌پذیری در برابر فشارهای خارجی باشد. برای تحقق این هدف، باید ابزارهای مالی جدید طراحی کنیم و روش‌های تأمین مالی را توسعه دهیم تا منابع موجود به سمت فعالیت‌های مولد هدایت شوند.
رئیس اسبق بیمه مرکزی با اشاره به خسارت‌های اقتصادی ناشی از درگیری‌های نظامی و ضرورت بازسازی زیرساخت‌ها گفت: برآوردهایی درباره هزینه‌های سنگین بازسازی، حتی در مقیاس ۳۰۰ میلیارد دلار، مطرح شده است. فارغ از رقم نهایی این هزینه‌ها، اقتصاد کشور علاوه بر خسارت‌های مستقیم، با عقب‌ماندگی در مسیر توسعه نیز مواجه شده است.
وی ادامه داد: اقتصاد ایران به‌جای آنکه در مسیر رشد قرار گیرد، تحت تأثیر این خسارت‌ها کوچک‌تر شده است. در چنین شرایطی، بازار سرمایه باید هم در تأمین مالی بازسازی ظرفیت‌های آسیب‌دیده و هم در جبران وقفه ایجادشده در مسیر توسعه اقتصادی نقش‌آفرینی کند.
سلیمانی تأکید کرد: ظرفیت ابزارهای بازار سرمایه هنوز به‌طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته است. باید به سمت طراحی ابزارهای نوین و روش‌های تازه تأمین مالی حرکت کنیم تا بتوانیم به تولید، صنعت و خدمات کمک کنیم. نمی‌توان منتظر ماند که منابع خارجی وارد کشور شوند و تمام نیازهای سرمایه‌گذاری در بخش‌هایی مانند نفت و گاز را تأمین کنند؛ به‌ویژه آنکه ریسک‌های موجود، سرمایه‌گذاری خارجی را با محدودیت‌های جدی مواجه می‌کند.
تمرکز صادرات بر انرژی و وابستگی وارداتی؛ دو ریسک اقتصاد ایران
سلیمانی با اشاره به آسیب‌پذیری اقتصاد ایران در برابر شوک‌های خارجی اظهار کرد: ما با ریسک‌های قابل‌توجهی مواجه هستیم و باید این ریسک‌ها را در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی لحاظ کنیم. یکی از این مسائل، تمرکز بالای صادرات کشور بر نفت، گاز و محصولات پتروشیمی است؛ به‌طوری که بخش عمده درآمدهای صادراتی به این حوزه‌ها وابسته است.
وی با اشاره به سهم بالای برخی شرکای تجاری در واردات کشور، از جمله چین و روسیه، افزود: وقتی بخش بزرگی از صادرات کشور به محصولات انرژی‌محور وابسته است و در سمت واردات نیز تمرکز قابل‌توجهی بر تعداد محدودی از شرکای تجاری وجود دارد، اقتصاد در برابر تغییرات سیاسی و اختلال در مسیرهای تجاری آسیب‌پذیر میشود. بنابراین، باید برای کاهش این ریسک‌ها راهکارهای عملی طراحی کرد.
رئیس اسبق بیمه مرکزی تأکید کرد: شرکت‌های تأمین سرمایه، نهادهای مالی، گروه‌های مالی و شرکت‌های سرمایه‌گذاری باید برای این مسائل راه‌حل پیدا کنند. لازم است بررسی شود که چگونه می‌توان ساختار تأمین مالی اقتصاد را تقویت کرد، وابستگی‌های پرریسک را کاهش داد و ظرفیت‌های جدیدی برای سرمایه‌گذاری و تولید به وجود آورد.
دولت به‌تنهایی نمی‌تواند بار توسعه اقتصادی را بر دوش بکشد
سلیمانی با تأکید بر مسئولیت نهادهای مالی در تأمین مالی اقتصاد خاطرنشان کرد: شرکت‌های تأمین سرمایه، کانون‌های تخصصی، گروه‌های مالی و شرکت‌های سرمایه‌گذاری باید بررسی کنند که تا چه اندازه برای حل این مسائل سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی می‌کنند. آیا منتظر می‌مانیم دولت برای تمام مشکلات راه‌حل پیدا کند یا خودمان نیز برای رفع چالش‌های اقتصادی وارد میدان می‌شویم؟
وی افزود: دولت وظایف سنگینی بر عهده دارد؛ از تأمین نیازهای عمومی مردم و حفظ امنیت گرفته تا مدیریت بحران‌ها و مقابله با تهدیدهای خارجی. اگر دولت بتواند نیازهای اساسی مردم را تأمین کند، امنیت کشور را حفظ کند و تهدیدهای خارجی را از سر ملت ایران دور نگه دارد، کار بزرگی انجام داده است. اما انتظار اینکه تمام مسائل مربوط به تولید، صنعت و توسعه اقتصادی نیز صرفاً از سوی دولت حل شود، واقع‌بینانه نیست.
سلیمانی تأکید کرد: بازار سرمایه هنوز جایگاه متناسب با ظرفیت‌های خود را در اقتصاد کشور پیدا نکرده است. انتظار از این بازار بالاست و دانشگاه‌ها، نیروهای متخصص و نسل جوان فعال در نهادهای مالی می‌توانند در طراحی راهکارهای جدید برای تأمین مالی اقتصاد نقش مهمی ایفا کنند.
رویداد مالی امید؛ فرصتی برای پیوند تجربه و ایده‌های تازه
رئیس اسبق بیمه مرکزی در پایان با تأکید بر ضرورت تداوم نشست‌های تخصصی و گفت‌وگو میان فعالان بازار سرمایه اظهار کرد: برگزاری چنین همایش‌هایی باید استمرار پیدا کند و زمینه تشکیل گروه‌های تخصصی بیشتری فراهم شود. لازم است از دیدگاه استادان، صاحب‌نظران و همچنین جوانان خوش‌فکر استفاده کنیم تا بتوانیم برای مسائل اقتصادی کشور راه‌حل‌های عملی و متناسب با شرایط موجود پیدا کنیم.
وی افزود: باید با بهره‌گیری از تجربه پیشکسوتان، دانش دانشگاهی و توان کارشناسی فعالان بازار سرمایه، ظرفیت‌های این بازار را در خدمت تولید، صنعت و توسعه اقتصادی قرار دهیم. شرکت‌های تأمین سرمایه و نهادهای مالی باید فراتر از فعالیت‌های روزمره خود به مسائل کلان اقتصاد توجه کنند و برای تأمین مالی تولید، بازسازی صنایع و کاهش آسیب‌پذیری کشور راهکار ارائه دهند تا بتوانیم اقتصاد ایران را به جایگاهی متناسب با ظرفیت‌های کشور برسانیم.
