امیرحسین نامنی

بودجه ایران دیگر تنها یک سند حسابداری نیست؛ بلکه نقشه مسیر تامین مالی است که سرنوشت تورم و تنگنای اعتباری را رقم می‌زند. تجربه سال‌های اخیر نشان داده کسری‌ها و تعهدات دولت دیر یا زود به شبکه بانکی منتقل می‌شوند و فشار بر بانک‌ها، رشد پایه پولی و افزایش انتظارات تورمی، اقتصاد را در چرخه‌ای از تورم و کمبود نقدینگی گرفتار می‌کند.

نظام بانکی ایران سال‌هاست با مشکلات جدی ساختاری دست و پنجه نرم می‌کند؛ از مطالبات معوق و دارایی‌های منجمد گرفته تا اتکای مزمن به منابع بانک مرکزی. در چنین شرایطی، وقوع یک جنگ تمام‌عیار میان ایران و اسرائیل که تبعات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی گسترده‌ای دارد، می‌تواند شرایط را به‌ مراتب بحرانی‌تر کند؛ از همین‌رو باید به راهکارهای تقویت تاب‌آوری نظام بانکی توجه شود.

بانک‌ها در اقتصاد، نقش رگ‌های حیاتی را دارند اما وقتی برخی از آن‌ها به جای پمپاژ نقدینگی سالم، خود به منبع آلودگی نظام بانکی تبدیل می‌شوند، نه‌ فقط کمکی به رشد اقتصادی نمی‌کنند، بلکه کل ساختار مالی کشور را با تهدیدی مزمن و خزنده مواجه می‌سازند. این دسته از بانک‌ها که در ادبیات مالی «بدبانک» یا «زامبی‌بانک» نامیده می‌شوند، نماد اختلالی عمیق در سیاست‌گذاری، نظارت و شفافیت نظام بانکی‌اند.

در حالی‌ که واژه «ناترازی» به یکی از پرکاربردترین اصطلاحات این روزهای ادبیات بانکی کشور تبدیل شده اما بسیاری از تحلیل‌ها هنوز در تفکیک دقیق آن با مفهوم «بدبانک» دچار ابهام هستند؛ غفلتی که می‌تواند به اشتباه در سیاست‌گذاری، تداوم حیات مصنوعی بانک‌های بحران‌زا و سرایت ریسک به کل شبکه بانکی منجر شود.

در آستانه دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا در سال ۱۴۰۴، کارشناسان می‌گویند تا زمانی که اصلاحات بنیادین و هماهنگ در سیاست‌های ارزی، بودجه‌ای و نظارتی صورت نگیرد، اقتصاد ایران همچنان در معرض شوک‌های پی‌درپی خواهد بود.

با افزایش فشار بر شبکه انرژی کشور، سیاست‌گذاران بار دیگر تغییر ساعت رسمی را به‌ عنوان راهکاری برای کاهش مصرف برق و گاز مطرح کرده‌اند. اگرچه مطالعات نشان می‌دهد این اقدام می‌تواند تا ۲.۷ درصد در مصرف انرژی صرفه‌جویی ایجاد کند اما اثرگذاری آن به شدت وابسته به اصلاحات ساختاری در نظام انرژی، هماهنگی ساعت کاری و پذیرش اجتماعی است.

در ایران، تاریخچه صندوق‌های بازنشستگی به اوایل دهه ۱۳۴۰ برمی‌گردد که سازمان تامین اجتماعی تاسیس شد و برنامه‌هایی برای پوشش بیمه‌ای کارگران ایجاد گردید؛ این سیستم عمدتا شامل برنامه‌های مبتنی بر مزایای معین است که به کارکنان اجازه می‌دهد که پس از سال‌ها خدمت از مزایای بازنشستگی بهره‌مند شوند.