به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ آمریکا سالهاست که از دلار به عنوان سلاح استفاده میکند؛ تحریم ایران، روسیه، ونزوئلا و... همه از مسیر سوئیفت انجام شده اما حالا چین راهی پیدا کرده که از این کمربند عبور کند.
اما پکن بدون اینکه سر و صدا کند، در کمتر از ۶ سال، ۲.۴۷ تریلیون دلار تراکنش با یک ارز دیجیتال انجام داده؛ رقمی که برابر با ۱۰ درصد اقتصاد آمریکا و ۱۵ درصد اقتصاد خود چین است. این یعنی چین دیگر برای تجارت با بیش از ۳۰ کشور از جمله روسیه، عربستان و ایران به دلار نیاز ندارد. یوان دیجیتال، همان خط لوله مالی موازی است که از زیر کمربند دلاری عبور و آن را پاره کرده است.
یوان دیجیتال، چیزی جز همان پول رسمی چین (یوان کاغذی) نیست، با این تفاوت که به شکل الکترونیکی و قابل رصد توسط بانک مرکزی این کشور طراحی شده است. چین از سال ۲۰۱۹ با جدیت تمام پای این ارز جدید را به بازار باز کرد و حالا گامهای بلندی برای جایگزینی تدریجی پول کاغذی با یوان دیجیتال برمیدارد.
آخرین آمار رسمی نشان میدهد ارزش کل تراکنشهای انجام شده با یوان دیجیتال از زمان راهاندازی تا نوامبر ۲۰۲۵، به رقم حیرتآور ۱۶.۷ تریلیون یوان رسیده؛ رقمی که معادل ۲.۴۷ تریلیون دلار آمریکاست. برای اینکه این عدد برای شما ملموس شود، بدانید ۲.۴۷ تریلیون دلار تقریبا برابر با ۱۰ درصد از کل اقتصاد سالانه آمریکا یا ۱۵ درصد از کل اقتصاد چین است؛ یعنی چینیها در کمتر از ۶ سال با یک ارز دیجیتال تازهنفس، رقمی هماندازه با کل تولید ناخالص داخلی کشورهایی مثل فرانسه یا بریتانیا را جابهجا کردهاند. (برای مقایسه، فقط کارتهای بانکی یونیونپی چین در سال ۲۰۲۵ به تنهایی ۲۷۹ تریلیون یوان تراکنش داشتهاند).
منابع آگاه به خبرگزاری رویترز گفتهاند که بانک مرکزی چین به طور جدی و پشت صحنه، به بانکهای این کشور فشار میآورد تا استفاده از یوان دیجیتال را در همه حوزهها گسترش دهند. این حوزهها از خرید بلیت بختآزمایی و پرداخت قبوض برق گرفته تا هزینههای مالی دولت را شامل میشود اما جای حساس، تراکنشهای فرامرزی و بینالمللی است؛ چینیها به ویژه در طول کریدورهای «کمربند و راه» به دنبال آن هستند که وامها، اعتبارات اسنادی و اوراق قرضه را به یوان دیجیتال صادر کنند.
رویکرد چین و آمریکا در قبال ارزهای دیجیتال کاملا متفاوت است. در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، طرفدار «استیبل کوینها» بوده اما استفاده از ارزهای دیجیتال رسمی بانکهای مرکزی را در داخل آمریکا ممنوع کرد اما چین راه دیگری رفته است. یک منبع آگاه در این صنعت میگوید: «یوان دیجیتال برای چین یک سپر تکنولوژیک است تا اگر فردا یک شوک سیاسی یا جنگ تجاری پیش آمد، تجارت بینالمللی چین هیچ وقت قطع نشود.» این نگرانی با توجه به جنگ در خاورمیانه و استفاده آمریکا از دلار به عنوان سلاح سیاسی، بسیار جدی شده است.
شرکت «چاینا سکوریتیز» در گزارشی نوشته: «جنگ اوکراین و بحران خاورمیانه به همه نشان داد که دلار یک سلاح است. به همین خاطر، تولیدکنندگان نفت در خاورمیانه الان حسابی به فکر افتادهاند که چطور از شر دلار خلاص شوند.» این شرکت حتی اضافه کرده که درگیریهای ایران نیز روند بینالمللی شدن یوان را سرعت بخشیده و به زودی شاهد خواهیم بود که یوان از یک ارز صرفا تجاری، به یک بازیگر بزرگ ژئوپلیتیک تبدیل شود.
شین یان، مدیرعامل شرکت «ساینا» که زیرساخت دیجیتال دولت چین را میسازد، در این باره میگوید: «در دنیای پرداختهای دیجیتال فرامرزی، فقط دو موتور محرک وجود دارد؛ چین و آمریکا. هر کسی هم استانداردهای خودش را تحمیل میکند.» به گفته وی، یوان دیجیتال با سیستم بانکداری سنتی خیلی خوب جفت میشود اما نقطه ضعف بزرگی دارد؛ «برای خارجیها اصلا مناسب نیست.»
منظور وی این است که یک شهروند عادی در اروپا یا آمریکا نمیتواند با گوشی خود یوان دیجیتال نصب کند و از آن برای خرید روزمره استفاده کند؛ هم ثبتنام برای خارجیها سخت است و هم سقف پرداخت روزانه فقط ۷۰۰ دلار تعیین شده اما نکته مهم اینجاست که این مشکل برای کشورها و بانکهای مرکزی صدق نمیکند.
چین تعامل بینالمللی خود را از طریق سیستمهای اختصاصی مثل mBridge (پل دیجیتال چند بانکی) با بانکهای مرکزی روسیه، عربستان، تایلند و دیگر همپیمانانش انجام میدهد؛ یعنی یوان دیجیتال برای مردم عادی جهان در دسترس نیست اما برای کشورهایی که میخواهند از زیر کمربند دلار خارج شوند، یک شاهراه مالی کاملا باز و فعال است.
با این حال، پکن در آوریل سال گذشته یک تغییر استراتژیک بزرگ اعمال کرد و اجازه داد به موجودی یوان دیجیتال مردم، سود تعلق بگیرد. این کار انگیزه نگهداری پول دیجیتال را حسابی بالا برد. همچنین تعداد بانکهای مجاز برای کار با یوان دیجیتال را بیش از دو برابر کردند و به ۲۲ بانک رساندند.
یک منبع در حوزه فناوری مالی که به بانکها مشاوره میدهد، میگوید: «سالهای قبل اوضاع کُند پیش میرفت اما این بار به نظر میرسد دولت چین خیلی جدی است.» وی میگوید الان میزان سپردهها و تعداد حسابهای یوان دیجیتال به یکی از اصلیترین شاخصهای ارزیابی عملکرد بانکها تبدیل شده است. هدف چین این است که به یک «توده بحرانی» از کاربران برسد تا سیستم راه بیفتد.
برای اینکه مردم داخل چین هم از یوان دیجیتال استفاده کنند، بانک مرکزی چین سراغ «قراردادهای هوشمند» رفته است؛ یعنی نرمافزارهایی که خودکار پول را واریز میکنند. مثلاً به محض اینکه شما بلیت بختآزمایی بخرید یا یک کارت اعتباری شارژ کنید، یا حتی دولت بخواهد یارانهای بدهد، پول به صورت اتوماتیک و بدون دستکاری به حساب یوان دیجیتال شما میریزد. پروژههای آزمایشی دیگر شامل کارتهای پیشپرداخت، تأمین مالی زنجیره تأمین و هزینههای مالی دولت است.
جالبتر اینکه چینیها از قابلیت ردیابی دقیق یوان دیجیتال برای مبارزه با فساد و کلاهبرداری هم استفاده میکنند. منابع تأیید کردهاند که مقامات چین در حال آزمایش یوان دیجیتال برای کاهش تقلبات در بیمه درمانی و همچنین راستیآزمایی مصرف برق سبز هستند. یعنی میشود فهمید هر پولی از کجا آمده و کجا رفته است. یوان دیجیتال برای چین نه فقط یک ارز جدید، بلکه یک دوربین مداربسته مالیِ هوشمند است که هم سرعت میدهد و هم جلوی هرگونه تخلف را میگیرد.