تحولات تجاری جهان در آینه موقعیت ژئواکونومیک ایران

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ مرکز پژوهش‌های اتاق ایران در روزهای اخیری گزارشی با عنوان «پایش تحولات تجارت جهانی» منتشر کرده است. در این گزارش تحولات کلیدی تجارت جهانی و منطقه‌ای تحلیل شده و تاثیرات آنها بر اقتصاد ایران بررسی شده است. این گزارش از کاهش تعرفه‌های خودرو‌های الکتریکی چینی در اروپا تا گسترش سرمایه‌گذاری‌های کشور‌های خلیج فارس و توافقنامه‌های تجاری پیشگامانه، نگاهی جامع به فرصت‌ها و چالش‌های پیش‌روی ایران در عرصه تجارت بین‌المللی دارد.

اتحادیه اروپا اخیراً در واکنش به یارانه‌های ناعادلانه‌ای که چین به تولیدکنندگان خودرو‌های الکتریکی خود ارائه می‌دهد، تعرفه‌های وارداتی این محصولات را کاهش داده است که بر اساس این گزارش این اقدام پس از دریافت نظرات ذینفعان صورت گرفته است که در واقع به این معناست که واردات خودرو‌های الکتریکی چینی به اروپا با تعرفه‌های جدیدی مواجه خواهد شد که نسبت به تعرفه‌های قبلی کاهش یافته است. این کاهش تعرفه‌ها نشانه‌ای از انعطاف اروپا در برابر چین محسوب می‌شود. در طرف مقابل، چین نیز به دنبال تشدید موانع تجاری برای محدود کردن تسلط اروپا و ایالات متحده بر زنجیره تأمین تجهیزات انرژی خورشیدی است. در این رابطه شرکت‌های چینی تولیدکننده تجهیزات خورشیدی در حال گسترش فعالیت‌های خود در خاورمیانه هستند که در واقع به دنبال آن است که این منطقه به عنوان یک هاب جهانی انرژی‌های تجدیدپذیر شناخته شود. در این جهت کشور‌های خلیج فارس از جمله عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز به دنبال رسیدن به اهداف بلندپروازانه‌ای برای انتشار خالص صفر هستند. در این میان ایران می‌تواند از این فرصت‌ها برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی در بخش انرژی‌های تجدیدپذیر استفاده کند و به یک هاب منطقه‌ای در این حوزه تبدیل شود و در این رابطه با افزایش رقابت در بازار انرژی‌های تجدیدپذیر، ایران باید بهبود فناوری‌ها و افزایش بهره‌وری را در دستور کار قرار دهد تا بتواند رقابت‌پذیری خود را حفظ کند.

در حوزه توافقنامه‌های تجاری نیز، نیوزیلند، سوئیس، ایسلند و کاستاریکا توافقنامه‌ای برای حذف تعرفه‌ها بر روی بیش از ۳۰۰ کالای زیست‌محیطی امضا کرده‌اند. این توافقنامه با هدف ترویج تجارت پایدار و مقابله با تغییرات اقلیمی انجام شده است و شامل محصولاتی مانند پنل‌های خورشیدی، توربین‌های بادی و خودرو‌های برقی می‌شود. این اقدام به افزایش رقابت‌پذیری این کالا‌ها در بازار‌های بین‌المللی کمک می‌کند و منجر به افزایش صادرات نیوزیلند خواهد شد. در این جهت این توافقنامه‌ها می‌توانند الگوی مناسبی برای ایران در جهت تقویت همکاری‌های بین‌المللی و امضای توافقنامه‌های مشابه باشند.

در رابطه با بخش تحولات منطقه‌ای هم رسانه‌ها اخیراً گزارش داده‌اند که برخی کشور‌ها از جمله ترکیه و امارات متحده عربی به انتقال ارز‌های دلار و یورو به روسیه ادامه داده‌اند، که این اقدام نقض تحریم‌های اعمال شده توسط آمریکا و اروپا محسوب می‌شود که بر اساس اخبار موجود این کشور‌ها به دلیل عدم اعمال محدودیت‌های تجاری با روسیه، همچنان به انتقال اسکناس‌های ارز خارجی به این کشور ادامه می‌دهند که این مسئله می‌تواند خالق فرصت‌هایی برای اقتصاد ایران به عنوان یکی از پیشکسوتان باشگاه تحریمی‌ها باشد.

در همین حال، کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس (Gulf Cooperation Council) که شامل کشور‌های بحرین، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی می‌شود، سرمایه‌گذاری‌های چشمگیری در بخش‌های مختلف جهان از جمله آمریکا، اروپا و آسیا انجام داده‌اند. این سرمایه‌گذاری‌ها به تنوع بخشی و افزایش بازدهی اقتصادی این کشور‌ها کمک کرده است. به طور مثال، دارایی‌های صندوق ســرمایه‌گذاری قطر از ابتـدای سـال ۲۰۲۴ بـا ٪۲۲.۶ افزایـش بـه ۵۲۶ میلیـارد دلار رسـیده اسـت. ایـن صندوق همچنیـن توانسـته از ابتـدای سـال ۲۰۲۴، ۹۷ میلیـارد دلار بـه ارزش دارایی‌هـای خـود بیفزاید. در این‌باره نیز ایران می‌تواند از این روند برای جذب سرمایه‌گذاری‌های مشابه از کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس استفاده کند و توسعه زیرساخت‌های اقتصادی خود را تسریع بخشد وبه نوعی میبایست با بهبود فضای سرمایه‌گذاری و افزایش شفافیت اقتصادی بتواند رقابت‌پذیری خود را در منطقه حفظ کند.

در حوزه انرژی نیز کویت و چین در حال بررسی راهکار‌هایی برای توسعه پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر در کویت هستند. این اقدامات به منظور مقابله با بحران برق و افزایش امنیت انرژی در این کشور انجام می‌شود. پروژه‌های کلیدی مانند انرژی فتوولتائیک عبدلیه و پروژه الشقایا با ظرفیت تولید ۳۲۰۰ مگاوات از جمله این تلاش‌ها هستند. در این‌رابطه ایران به عنوان یکی از کشور‌های مستعد توسعه انرژی‌های پاک می‌تواند همکاری‌های دوجانبه خود با چین و سایر کشور‌های منطقه را در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر تقویت کند.

ازبکستان و افغانستان هم تفاهم‌نامه‌هایی به ارزش ۲.۵ میلیارد دلار در زمینه‌های تجاری و سرمایه‌گذاری امضا کرده‌اند. این تفاهم‌نامه‌ها شامل پروژه‌های مشترک در بخش‌های مختلف اقتصادی است و به تقویت روابط اقتصادی دو کشور کمک می‌کند.

قزاقستان نیز برنامه‌ای جامع برای افزایش صادرات محصولات کشاورزی خود تا سال ۲۰۲۹ ارائه کرده است. این برنامه شامل گسترش زنجیره تأمین و تقویت موقعیت بین‌المللی این کشور در بازار‌های جهانی است که خاصتا در این راستا این کشور به دنبال افزایش صادرات محصولاتی مانند عسل، محصولات لبنی، گوشت و کنسرو به کشور‌های مختلف از جمله ترکیه، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و ایران است.

بصورت خلاصه نیز ترکیه در راستای توسعه شبکه توافقنامه‌های تجاری خود، به امضای موافقتنامه‌های آزاد تجاری با کشور‌های مختلف از جمله قطر، اوکراین، لبنان و سودان پرداخته است که این توافقنامه‌ها به افزایش تجارت متقابل و تقویت روابط اقتصادی ترکیه با این کشور‌ها کمک می‌کند.

در مجموع، تحولات جهانی و منطقه‌ای در حوزه تجارت، فرصت‌ها و چالش‌های متعددی را برای اقتصاد ایران به همراه دارد. از کاهش تعرفه‌ها و توافقنامه‌های تجاری جدید گرفته تا سرمایه‌گذاری‌های کلان در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر و فشار‌های ناشی از تحریم‌ها، این تغییرات می‌توانند به شکل‌گیری مسیر‌های تازه‌ای برای توسعه اقتصادی ایران و تقویت موقعیت ژئواکونومیک کشور منجر شوند. با این حال، بهره‌برداری از این فرصت‌ها مستلزم سیاست‌گذاری‌های هوشمندانه و به‌موقع است تا ایران بتواند در این فضای پرتحول جهانی جایگاه خود را تقویت کند.