رانندگان اسنپ و تپسی؛ رکوردی برابر با غول جهانی اوبر

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در حالی که رشد تعداد رانندگان در پلتفرم‌های حمل‌ونقل آنلاین مانند اسنپ و تپسی در نگاه اول موفقیت‌آمیز به نظر می‌رسد اما از دیدگاهی انتقادی، این روند می‌تواند چالش‌هایی جدی را برای رانندگان و حتی پایداری خود پلتفرم‌ها ایجاد کند. با انتشار گزارش عملکرد سال ۱۴۰۲ گروه اسنپ و آمار رانندگان آن، زمان آن رسیده تا به جای تحسین صرف، به بررسی عمیق‌تر این پدیده بپردازیم.

اوبر؛ وسعت جهانی با تعداد رانندگان منطقی

شرکت اوبر، به‌ عنوان پیش‌رو جهانی در صنعت حمل‌ونقل آنلاین، در بیش از ۷۰ کشور و ۱۰ هزار شهر فعالیت می‌کند. طبق گزارش سه‌ماهه اول سال ۲۰۲۵، این پلتفرم حدود ۸.۵ میلیون راننده و پیک فعال در سراسر جهان دارد. با در نظر گرفتن گستره عظیم جغرافیایی و جمعیت تحت پوشش اوبر، این تعداد راننده رقمی منطقی و متناسب با نیاز‌های بازار‌های متنوع جهانی به نظر می‌رسد. به عبارت دیگر تعداد رانندگان اوبر تقریبا با وسعت و تقاضای جهانی آن همخوانی دارد.

جذب بیش از حد راننده در یک بازار محدود

در مقابل اسنپ و تپسی دو غول حمل‌ونقل آنلاین در ایران، با وجود محدودیت جغرافیایی فعالیتشان به یک کشور، تعداد بسیار زیادی راننده جذب کرده‌اند که از منظری انتقادی قابل بررسی است. گزارش عملکرد سال ۱۴۰۲ گروه اسنپ نشان می‌دهد که این پلتفرم بیش از ۳.۳ میلیون راننده فعال و در مجموع ۶،۱۵۲،۵۰۹ راننده ثبت‌نام‌شده دارد. تپسی نیز حدود ۲.۵ میلیون راننده تاییدشده در بازار ایران دارد.

نبود پالایش مناسب؛ چالش امنیت و کیفیت خدمات

یکی از پیامد‌های نگران‌کننده جذب گسترده رانندگان در پلتفرم‌های تاکسی اینترنتی، کاهش دقت در فرآیند‌های غربالگری و ارزیابی صلاحیت آنها است، با افزایش بی‌رویه تعداد متقاضیان احتمال افت سطح نظارت و کنترل‌های کیفی و امنیتی افزایش می‌یابد که این وضعیت می‌تواند موجب ورود افرادی به سیستم شود که فاقد صلاحیت‌های لازم برای ارائه خدمات ایمن و باکیفیت هستند.

برخی گزارش‌ها و شکایات کاربران در سال‌های اخیر نشان داده‌اند که ضعف در بررسی پیشینه، آموزش ناکافی و نبود سیستم‌های نظارتی دقیق می‌تواند تجربه مشتری را تحت‌تاثیر قرار داده و حتی در مواردی امنیت مسافران را به خطر بیندازد. این در حالی است که پلتفرم‌هایی مانند اوبر، با وجود گستره جغرافیایی بسیار وسیع، همچنان فرآیند‌های دقیق‌تری برای تایید رانندگان خود در نظر دارند.

در چنین شرایطی، رشد کمی رانندگان اگر با رشد کیفی همراه نباشد، نه‌تنها مزیت رقابتی محسوب نمی‌شود بلکه می‌تواند به عامل بی‌اعتمادی کاربران، نارضایتی عمومی و آسیب به برند تبدیل شود. بنابراین، اتخاذ سازوکار‌های پالایشی سخت‌گیرانه‌تر و بازنگری در سیاست‌های جذب انبوه، برای حفظ استاندارد خدمات در بلندمدت ضروری به‌نظر می‌رسد.

پیامد‌های احتمالی جذب بی‌رویه راننده

یکی از مهم‌ترین انتقادات وارده به جذب انبوه راننده کاهش سرانه درآمد آنها است، با افزایش تعداد رانندگان در یک بازار محدود رقابت برای دریافت سفر‌ها به شدت افزایش می‌یابد. این امر می‌تواند منجر به کاهش تعداد سفر‌های دریافتی توسط هر راننده و در نتیجه، کاهش درآمد آنها شود که این موضوع انگیزه و رضایت رانندگان را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

همچنین افزایش تعداد خودرو‌های فعال در شبکه حمل‌ونقل آنلاین، به طور مستقیم به افزایش ترافیک و آلودگی هوا در شهر‌های بزرگ منجر می‌شود و این موضوع بار سنگینی بر زیرساخت‌های شهری وارد کرده و کیفیت زندگی شهروندان را کاهش می‌دهد.

هرچند هدف از افزایش تعداد رانندگان، پاسخگویی بهتر به تقاضا است، اما در صورت عدم مدیریت صحیح ممکن است به افت کیفیت خدمات نیز منجر شود. رانندگانی که درآمد کمتری دارند ممکن است انگیزه کمتری برای ارائه خدمات با کیفیت بالا داشته باشند.

از طرفی رقابت فشرده ناشی از تعداد زیاد رانندگان می‌تواند پلتفرم‌ها را برای کاهش قیمت‌ها تحت فشار قرار دهد و این کاهش قیمت‌ها در نهایت به ضرر رانندگان خواهد بود، زیرا سهم آنها از هر سفر کمتر می‌شود.

همچنین کنترل و نظارت بر تعداد بالای رانندگان، از جمله بحث‌های مربوط به بیمه، امنیت و آموزش می‌تواند برای نهاد‌های نظارتی و خود پلتفرم‌ها چالش‌برانگیز باشد.

به نظر می‌رسد در حالی که اوبر تعداد رانندگان خود را در تناسب با گستره جهانی فعالیتش مدیریت می‌کند، اسنپ و تپسی با جذب بی‌رویه راننده در بازار داخلی ایران ممکن است در بلندمدت با چالش‌هایی جدی در زمینه رضایت رانندگان، پایداری درآمدی و حتی مسائل شهری مواجه شوند. این روند نیازمند بازنگری و اتخاذ رویکرد‌های پایدارتر برای تعادل بین عرضه و تقاضا در بازار حمل‌ونقل آنلاین است.