دامنه نوسان اختیارات؛ مدیران بورس تا کجا می‌توانند تصمیم بگیرند؟

به گزارش اقتصاد معاصر؛ روزهای گذشته در برخی رسانه‌ها و فضای مجازی زمزمه‌هایی درباره تغییر رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار مطرح شد. بر اساس گمانه‌زنی‌ها گفته می‌شد حجت‌اله صیدی، رئیس سازمان بورس قرار است به بانک ملی برود و نام‌هایی از جمله مصطفی امید قائمی را برای جایگزینی او در بازار سرمایه مطرح می‌کردند.

رحمت‌اله صادقیان ـ عضو شورای عالی بورس ـ اما تغییر رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار را شایعه خواند و گفت: تغییر رئیس سازمان بورس در دستور کار شورای‌عالی بورس نیست و اخبار مطرح شده شایعاتی بی‌اساس است.

صیدی اواسط مهرماه با بیان اینکه بورس باید ۴۰۰ میلیارد دلاری شود گفته بود: بازار با تاب‌آوری از شرایطی که پس از جنگ ۱۲ روزه ایجاد شد، عبور کرد. عملکرد سهامداران، بسیاری از نهادهای مالی و بخش مهمی از کارگزاران در این مسیر مطلوب بود. بازار اکنون مراحل تثبیت تعادل را طی می‌کند و به زودی دوران رونق شروع می‌شود.

اگرچه بعضا مدیران بورسی تلاش می‌کنند دوره‌های رونق بازار سرمایه را به نام خود فاکتور کنند، اما تجربه نشان داده بورس نه تنها در ایران بلکه در جهان از تحولات سیاسی تاثیرپذیری بالایی دارد؛ به طوری که بعد از آغاز جنگ روسیه و اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ بورس‌های جهان دچار ریزش و اونس جهانی روند رو به رشدی به خود گرفت.

البته  واکنش بازارهای سهام جهانی در هفته‌های بعد از  جنگ اوکراین ضعیف‌تر شد و از سوی دیگر عملکرد شاخص‌های بازارهای سهام کشورهای همسایه روسیه و اوکراین و همچنین کشورهای عضو سازمان‌ملل که خواستار پایان‌دادن به این جنگ بودند، ضعیف‌تر بود. به‌عبارت بهتر، بازارهای سهام این کشورها افت بیشتری را تجربه کردند.

در ایران نیز بازار سرمایه تا قبل از جنگ ۱۲ روزه و حمله اسرائیل به کشورمان روند صعودی به خود گرفته بود و شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران در اردیبهشت ماه تا کانال ۳.۲ میلیون واحد بالا رفت. در پی وقوع جنگ در خرداد ماه، بورس تا حدود سه ماه ریزشی بود و مجددا از اوایل مهرماه با زمزمه‌های فعال‌سازی مکانیسم ماشه برخلاف تصورات، روند افزایشی به خود گرفت.

برخی فعالان بازار سرمایه، علت سبزپوش شدن بورس در هفته‌های اخیر را کمرنگ شدن سایه نزاع‌های منطقه‌ای، آتش‌بس غزه و پیام‌های آمریکا و اسرائیل برای عدم تمایل به جنگ با ایران می‌دانند. بنابراین نمی‌توان نوسانات بازار بورس را چندان به عملکردهای مدیریتی نسبت داد. حتی برخی اقتصاددانان معتقدند تزریق گاه و بیگاه سرمایه به بورس توسط دولت و بانک مرکزی از جمله پرداخت ۶۰ همت به این بازار در تیرماه سال جاری، تنها اثر کوتاه مدت داشته و نمی‌تواند روند پایدار رو به رشدی را در این بازار ایجاد کند.

یکی از مواردی که در ید اختیار مدیران بورسی قرار دارد تغییر دامنه نوسان است که طی سال‌های اخیر معمولا بین ۲ تا ۶ در نوسان بوده و از ۲۱ مهر سال گذشته از ۲ درصد به ۳ درصد رسیده است.

با این حال، اختیارات مدیران سازمان بورس تنها به این مورد محدود نمی‌شود. آنان در چارچوب مصوبات شورای عالی بورس، می‌توانند در حوزه‌های نظارت بر ناشران و کارگزاران، توقف یا بازگشایی نمادها، تدوین و اصلاح دستورالعمل‌های معاملاتی، صدور یا لغو مجوز نهادهای مالی، تعیین ضوابط پذیرش شرکت‌ها و پیگیری تخلفات بازار سرمایه نیز تصمیم‌گیری کنند.

با این وجود، بخش مهمی از سیاست‌گذاری‌های کلان اقتصادی از جمله نرخ سود بانکی، سیاست‌های ارزی، انتشار اوراق بدهی و حتی روند خصوصی‌سازی خارج از حیطه اختیار مدیران بورس است و همین مسئله باعث شده که دامنه اثرگذاری واقعی آنان بر وضعیت بازار محدود باشد.

در مقابل، در بورس‌های پیشرفته جهان، مدیران ارشد بیشتر نقش توسعه‌دهنده بازار، جذب سرمایه‌گذاری خارجی، بهبود زیرساخت‌های فناوری و ارتقای شفافیت اطلاعاتی را بر عهده دارند و از مداخله مستقیم دولت‌ها در تصمیمات بازار تا حد زیادی مصون‌اند.

برخی کارشناسان که به عملکرد صیدی انتقاد دارند می‌گویند چیزی که امروز مشاهده می‌شود بیشتر بازی با اعداد و طرح موضوعات فرعی است. به‌عنوان مثال، گفته می‌شود حجم معاملات در بورس کالا رشد کرده و این نشانه عملکرد مناسب است در حالی‌که موضوع اصلی این است چرا سیاست‌گذار با عرضه خودرو در بورس کالا مخالفت کرده است. وقتی مسائل اصلی شفاف و علنی بیان نمی‌شود و صرفا به حواشی پرداخته می‌شود، اعتماد عمومی آسیب می‌بیند.

با همه این احوال بازار سرمایه از پنجم مهرماه روند صعودی به خود گرفته و کانال‌هایی که طی چهار ماه اخیر از دست داده مجددا تصاحب کرده است. بورس طی هفته‌های اخیر به کانال ۳ میلیون واحد رسیده و تنها ۲ کانال تا رسیدن به رکورد ۳.۲ میلیون واحد قبل از جنگ ۱۲ روزه فاصله دارد.

بازار سرمایه طی هشت روز کاری اخیر نیز روی موج نوسان قرار گرفته و روز چهارشنبه  با افزایش ۲۷ هزار واحد به رقم سه میلیون و ۷۹ هزار واحد رسیده است.

برخلاف فضای به‌نسبت سرد بازار در تیر و مرداد، از ابتدای مهر شاهد جهش قابل‌توجهی در ارزش معاملات خرد بوده‌ایم. میانگین روزانه معاملات خرد سهام در شهریور امسال ۵٬۵۰۰ میلیارد تومان بود، اما این عدد در مهر امسال با رشد بیش از دو برابری به ۱۱٬۵۰۰ میلیارد تومان رسید؛ رقمی که پس از اردیبهشت‌ماه، بالاترین سطح میانگین ماهانه معاملات در سال جاری محسوب می‌شود.

کارشناسان معتقدند ثبات سیاسی، بهبود گزارش‌های فصلی شرکت‌های پذیرفته شده، دو برابر شدن ارزش معاملات نسبت به ماه قبل و ورود نقدینگی حقیقی پس از ماه‌ها خروج سرمایه، می‌تواند نشانه‌هایی از آغاز یک موج صعودی جدید در بورس باشد./ایسنا