بازآفرینی و خروج ۳۳۰ محله از ناکارآمدی در طول برنامه هفتم

به گزارش اقتصاد معاصر؛ به نقل از وزارت راه و شهرسازی، عبدالرضا گلپایگانی، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران امروز دوشنبه ۶ بهمن با حضور در برنامه میز اقتصاد شبکه خبر با موضوع «پیگیری اجرای برنامه هفتم در حوزه بازآفرینی شهری و نوسازی بافت‌های فرسوده» به تشریح مهمترین اقدامات آن شرکت در این حوزه پرداخت.

معاون وزیر راه و شهرسازی با بیان اینکه در ۵ سال گذشته رشد شتابان شهری در کشور رخ داد گفت: در فاصله ۵۰ سال گذشته، جمعیت شهری از ۱۷ میلیون نفر در سال ۱۳۵۵ به رقم ۷۰ میلیونی در سال جاری رسیده است و رشد ۴ تا ۵ درصدی داشته است. همچنین تعداد شهر‌ها نیز در طی این مدت از ۳۲۰ شهر به بیش از ۱۲۰۰ شهر رسیده است و کلانشهر‌ها نیز از یک شهر به ۱۰ شهر رسیده است. این در حالی است که رشد کلانشهر‌ها منطبق بر اسناد آمایشی و سند توسعه آمایش سرزمین نبوده است.

مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران با بیان اینکه بخشی از دلایل تخطی و انحراف رشد شهری از سند آمایش سرزمین با دلایل مختلفی انجام شد، توضیح داد: فرآیند شتابنده شهرنشینی و تغییر ساختار جمعیتی سبب شد تا آنچه که در خور نیاز مردم از نظر سرانه‌های خدماتی و کیفیت فضای شهری است فراهم نشود و بدین ترتیب شکل گیری بافت‌های ناکارآمد را شاهد هستیم.

ضرورت ساماندهی ۲۰ میلیون نفر ساکن در بافت‌های ناکارآمد شهری

گلپایگانی در بیان دسته‌بندی بافت‌های ناکارآمد با اعلام اینکه هم اکنون ۲۰ میلیون نفر در این بافت‌ها زندگی می‌کنند، گفت: بافت‌های فرسوده، بافت‌های حاشیه‌ای و سکونتگاه‌های غیررسمی، بافت‌های تاریخی و بافت‌های در پهنه و معرض خطر، بافت‌هایی هستند که در زمره بافت‌های ناکارآمد هستند.

به گفته وی، بافت‌های فرسوده بافت‌هایی ناپایدار هستند و بافت‌های تاریخی نیز به دلیل فاصله گرفتن از مقاوم سازی به سمت ناکارآمدی رفته‌اند و بافت‌های در پهنه خطر نیز بافت‌هایی هستند که عمدتا در حریم گسل، رودخانه‌ها و در جوار کابل‌های فشار قوی هستند که نیاز است با مجموعه راهبرد‌هایی از ناکارآمدی خارج شوند.

 باز تنظیم و ارتقای کیفیت و فضای شهری، هدف بازآفرینی شهری است

معاون وزیر راه و شهرسازی با بیان اینکه در ۳۰ سال آینده معضلات و مشکلات با شرایط کنونی تفاوت عمده‌ای خواهد یافت، توضیح داد: به نظر می‌آید ۳۰ سال آینده مشکل ما رشد جمعیت نیست، بلکه بازتنظیم شهر‌هایی است که ایجاد شده‌اند و بازتنظیم این شهر‌ها تحت‌عنوان بازآفرینی شناخته می‌شود.

گلپایگانی با تاکید بر اینکه بازآفرینی یعنی شناخت ظرفیت ذاتی در شهر‌ها و شکوفا کردن شهر‌ها گفت: باز تنظیم، ارتقای کیفت و فضای شهری، تغییر فضای ساختار رفت و آمدی بر مبنای نیاز عملکردی با هدف بهتر کردن حال مردم انجام می‌شود.

جزئیات جمعیت ساکن در بافت‌های ناکارآمد

وی در بخش دیگری از گفت و گوی خود به جمعیت ساکن در بافت‌های ناکارآمد پرداخت و توضیح داد: هم اکنون ۱۱ میلیون نفر در بافت فرسوده ساکن هستند که ۵۰ درصد خانه هایشان از سال ۸۲ و بعد از زلزله بم مقاوم سازی شده‌اند. حدود ۷ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر در مناطق حاشیه‌ای و سکونتگاه‌های غیررسمی، ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر در بافت تاریخی و ۲۵۰ هزار نفر در معرض در پهنه معرض خطر هستند که باید به پهنه‌های امن منتقل شوند.

معاون وزیر راه و شهرسازی موفقیت در برنامه‌های بازآفرینی شهری را همراهی و قرارگیری در کنار نهاد‌های مجری از جمله شهرداری‌ها عنوان کرد و افزود: وزارت راه و شهرسازی به عنوان متولی مدیریت زمین و توسعه شهر در کنار نهاد‌های مجری قرار می‌گیرد.

به گفته وی، متولی اصلی در شهر‌ها و سکونتگاه‌های غیررسمی، مدیریت شهری است که در حل معضلات این بافت‌ها، بازآفرینی در کنار مدیریت شهری و بعضا وزارت نیرو، قرار می‌گیرد. در بافت‌های تاریخی نیز متولی وزارت میراث فرهنگی است که در این بافت‌ها نیز بازآفرینی در کنار این وزارتخانه برای حل مشکلات این بافت‌ها برای تامین سرانه‌های خدماتی و تامین کیفیت قرار می‌گیرد و همکاری می‌کند. 

مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران با تاکید بر اهمیت بازگویی مساله بازآفرینی توضیح داد: بر اساس آماری که به تازگی اخذ شده است، حدود ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار واحد مسکونی هستند که در بافت‌های ناکارآمد خارج از روال مهندسی ساخته شده است. چنانچه امکان نوسازی و بهسازی این واحد‌ها ایجاد شوند کل نیاز به مسکن کشور تامین خواهد شد.

گلپایگانی گفت: آمار‌ها حاکی است که حدود ۳۲ میلیون واحد مسکونی و ۲۷ میلیون خانوار در کشور وجود دارد و با آمار ارایه شده حدود ۵ میلیون خانه مازاد بر خانوارهاست. این در حالی است که بخشی از جامعه هنوز سابقه مالکیت ندارند؛ بنابراین این بدان معناست که خانه احداث شده است، اما به هدف اصابت نکرده و نیاز به مسکن بخشی از خانوار‌های کشور تامین نشده است.

معاون وزیر راه و شهرسازی تصریح کرد: اگر ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار واحدی که خارج از روال مهندسی احداث شدند، نوسازی می‌شدند و برنامه کلان مسکن در همین بافت‌ها برنامه‌ریزی می‌شد، شاهد ارتقای کیفیت و تامین نیاز به مسکن کشور محقق می‌شد.

تحقق ۹۶ درصدی نوسازی بافت فرسوده در سال اول برنامه هفتم پیشرفت

گلپایگانی در بخش دیگری از گفتگوی خود به برنامه احداث ۵۰۰ هزار واحد مسکونی در طول برنامه هفتم در بافت‌های هدف بازآفرینی شهری اشاره کرد و در بیان تحقق این اهداف توضیح داد: سال ۱۴۰۳، معادل ۷۶ هزار واحد مسکونی در بافت‌های فرسوده پروانه گرفتند که معادل ۹۶ درصد برنامه در سال نخست برنامه هفتم را شامل می‌شود. امسال با توجه به رخداد‌هایی که داشتیم از جمله جنگ ۱۲ روزه، آمار به شدت پایین است و حدود ۳۵ تا ۴۰ درصد تحقق یافته است.

گلپایگانی بخشی از عدم تحقق نوسازی بافت‌های فرسوده را همراهی نکردن سیستم بانکی عنوان کرد و افزود: در سنوات گذشته، آمار و ارقام خوبی برای وام نوسازی در بافت‌های فرسوده تامین شد. اما در سال ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ این ارقام بسیار پایین بوده، به طوریکه در سال ۱۴۰۳ که حدود ۳۰ هزار نفر به سیستم بانکی معرفی شدند حدود ۴ هزار نفر توانستند تسهیلات را دریافت کنند.

تمرکز دولت بر ارتقای کالبدی در کنار توانمندسازی ساکنان محلات ناکارآمد است

وی همچنین بخشی از اهداف مجموعه وزارت راه و شهرسازی را در حوزه بازآفرینی، اجرای پروژه‌های کوچک با اثرگذاری بزرک عنوان کرد و بر ارتقای شانیت محله و ارتقای زیستی محلات، تاکید کرد.

به گفته گلپایگانی، فعال کردن خیرین، سرمایه گذاران و ترغیب آنها به سرمایه‌گذاری در این بافت‌ها، و همکاری نهاد‌های و سازمان‌های دولتی می‌تواند بخشی از اهداف بازآفرینی را تامین کند، کمااینکه در برخی از پروژه‌ها نیز این شیوه دنبال شده است.

فعال شدن ستاد ملی بازآفرینی شهری پایدار 

وی یکی از اهداف کلان ستاد بازآفرینی شهری پایدار را توانمندسازی و آموزش ساکنان عنوان کرد و گفت: ما در کنار ارتقای کالبدی، به موضوع توانمندسازی توجه ویژه داریم. این تجربه را در نایسر، در چابهار و در برخی از محلات اجرا کرده‌ایم و در اینکار بر ارتقا و توانمندسازی ساکنان متمرکز شده‌ایم.

تصویب لایحه سند دار کردن اراضی فاقد سند در بافت‌های ناکارآمد با هدف ساماندهی

گلپایگانی گفت: موضوع کلیدی در سکونتگاه‌های غیررسمی موضوع مالکیت است. بدین معنا، ساکنان این بافت‌ها در نظام رسمی صاحب خانه نشدند بلکه خارج از سازو کار نظام رسمی صاحب خانه شده‌اند؛ بنابراین خانه‌ها در این بافت‌ها، سند ندارند.

به گفته معاون وزیر راه و شهرسازی، موضوع سند دار کردن خانه‌هایی که فاقد سند هستند در بافت‌های ناکارآمد با تدوین یک لایحه و با بررسی وجوه مختلف از منظر اجتماعی، انسانی، کالبدی و خدماتی روز گذشته در هیات دولت به تصویب رسید. محوریت اصلی لایحه جلوگیری از گسترش حاشیه‌نشینی و دوم به رسمیت شناختن آن و ضرورت ساماندهی آنهاست.

وی اصلاح شبکه معابر، تامین سرانه‌های خدماتی و سایر الزاماتی را که به ارتقای کیفیت زندگی در این بافت‌ها می‌انجامد مرهون اجرای این تصمیم دولت عنوان کرد و گفت: سند دار کردن اراضی که در تصرف است و سکونتگاه‌های غیررسمی شناخته می‌شوند بخشی از اهداف این لایحه است.

پیگیری نکردن ساخت و ساز‌های غیرمجاز از سوی نهاد‌های متولی جرم انگاری می‌شود

گلپایگانی گفت: دو کار عمده در سال ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ مربوط به تبصره بودجه شامل بند ک و بند میم بود و ارزیابی و تقویت نقاط قوت و پیگیری جلسات ستاد بازآفرینی شهری پایدار و اجرای مصوبات آن بود. با این اقدام، از ساخت و ساز غیرمجاز جلوگیری خواهیم کرد. متولی این کار نیز شهرداری‌ها برای اجازه ندادن به ساخت و ساز غیرمجاز، جهادکشاورزی با هدف محافظت با اراضی کشاورزی، وزارت نیرو برای جلوگیری از ساخت و ساز در حریم رودخانه هاست.

به گفته وی، در این مصوبه تلاش شده است تا تخطی از مواردی که عنوان شده به عنوان تخلف محسوب شود. بدین معنا، مدیر و متولی‌ای که در دوره مدیریت اش تخطی و تخلفی صورت بگیرد باید پاسخگو باشد.

معاون وزیر راه و شهرسازی در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو تصریح کرد: شرکت بازآفرینی شهری ایران برای رسیدن به عدد کاهش ۲۰ درصدی در ۵ سال برای کاهش محدوده‌های هدف بازآفرینی شهری، ۳۳۰ محله ناکارآمد را در همراهی با جهاد دانشگاهی، دانشگاهیان و جامعه حرفه‌ای در برنامه مطالعاتی قرار داده‌ایم تا از محدوده ناکارآمد خارج شوند. برنامه اقدام برای اینکار در حال تدوین است.

تخصیص ۳ همت از طریق مولدسازی دارایی‌ها برای تامین سرانه‌های بافت‌های ناکارآمد

گلپایگانی یکی دیگر از برنامه‌های شرکت را استفاده از ظرفیت ملکی شرکت بازآفرینی شهری با سابقه ۲۵ ساله عنوان کرد و گفت: شرکت بازآفرینی برای انجام تکالیف خود در برخی شهر‌ها از جمله فضای پیرامونی حرم امام رضا در مشهد برخی از املاک را تملک و معابر را بازگشایی کرده است. از این محل حدود ۳ همت بین استان‌ها با توجه به ظرفیت از طریق مولدسازی برای تامین سرانه‌های خدماتی هزینه خواهد شد.

وی تاکید کرد: هم اکنون خرید املاکی که ساخته شدند بازار خوبی ندارد و امکان فروش فراهم نیست و با توجه به این موضوعات تلاش خواهیم کرد تا مشکلات را حل و فصل کنیم.

اجرای طرح کلید به کلید در همکاری با سازمان ملی زمین و مسکن

معاون وزیر راه و شهرسازی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع کلید به کلید اشاره کرد و گفت: با استان‌ها برای اجرای طرح کلید به کلید مکاتبه کرده‌ایم، تلاش کردیم، با همکاری شهرداری‌های شناسایی انجام و در سامانه بارگذاری شود و به سازمان ملی زمین و مسکن برای راستی آزمایی معرفی شوند. مقدمات، آیین نامه‌ها و سازوکار‌های انجام اینکار در حال آماده شدن است و عملیات اجرایی آن در ۲ ماه آینده شروع خواهد شد.

در موضوع کلید به کلید با همکاران در استان‌ها مکاتبه داشتیم. تلاش کردیم با همکاری شهرداری‌ها شناسایی انجام و در سامانه‌ای بارگذاری شود و به سازمان ملی زمین و مسکن با راستی آزمایی معرفی می‌شود. مقدمات آیین نامه‌ها و ساز و کار آماده شده و عملیات اجرایی در ۲ ماه آینده شروع خواهد شد.

وی اجرای این طرح را اقدامی برای کاهش سطوح بافت‌های ناکارآمد عنوان کرد.

استیجار عمومی با اولویت بافت‌های فرسوده

وی موضوع مسکن استیجار عمومی را که با اولویت بافت‌های فرسوده هدف گذاری شده است اقدامی مناسب برای استیجار و کمک به زوج‌های جوان عنوان کرد و گفت: ۱۰ هزار واحد مسکن استیجار عمومی در ۱۴۰۴ با اولویت بافت‌های فرسوده هدف‌گذاری شده است. اینکار با دو هدف کمک به زوج‌های جوان و همچنین اولویت اجرا در بافت‌های فرسوده به زودی عملیاتی می‌شود. 

افتتاح پروژه‌های شاخص مرمتی و خدمات زیربنایی و روبنایی در محلات ناکارآمد برای دهه فجر

گلپایگانی از برخی از برنامه افتتاحات آن شرکت برای دهه فجر گفت و توضیح داد: ۶۳۰ پروژه در شرکت بازآفرینی شهری در دستور کار قرار دارد. بناست تا برخی از پروژه‌های واجد اهمیت شرکت در زمینه مرمت و بازآفرینی از جمله پروژه مدرسه حجتیه قم، مجموعه ورزشی در شهر بجنورد، کتابخانه در شهرستان بناب، فوریت‌های پزشکی در مرند، کلانتری در محله شیرآباد زاهدان به افتتاح برسد.